ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌ខ្មែរ គឺជាវប្បធម៌របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលបានវិវត្តរូបរាងឡើងក្នុងរយៈពេលជិត ២.០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ តាមទំព័រ Wikipedia ជាភាសាអង់គ្លេសស្តីពីវប្បធម៌កម្ពុជា សាសនាគឺជាប្រភពដ៏សំខាន់មួយនៃការបំផុសគំនិតផ្នែកវប្បធម៌ ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់កម្ពុជា។ ក្នុងរយៈពេលជិតពីរពាន់ឆ្នាំនេះ ប្រជាជនកម្ពុជាបានអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ និងប្រព័ន្ធជំនឿដែលមានលក្ខណៈពិសេសផ្ទាល់ខ្លួន ចេញពីការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងជំនឿវិញ្ញាណនិយមរបស់ជនជាតិដើម និងសាសនាឥណ្ឌា ពោលគឺ ព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាហិណ្ឌូ។

ចំណុចដែលធ្វើឲ្យវប្បធម៌ខ្មែរល្បីល្បាញ គឺសមិទ្ធផលផ្នែកសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម តន្ត្រី និងរបាំ ដែលសម្រេចបាននៅចន្លោះសតវត្សទី៩ ដល់សតវត្សទី១៤។ Wikipedia បានរៀបរាប់ថា សមិទ្ធផលទាំងនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់រាជាណាចក្រជិតខាងជាច្រើន ជាពិសេស ប្រទេសថៃ និងឡាវ។ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ខ្មែរនៅតែអាចមើលឃើញក្នុងប្រទេសទាំងនោះ ដែលមានលក្ខណៈជាច្រើនប្រហាក់ប្រហែលគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌ខ្មែរមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប៉ុន្តែតាមការរៀបរាប់របស់ Wikipedia ព្រំដែននៃឥទ្ធិពលវប្បធម៌ខ្មែរ មិនបានឈប់ត្រឹមព្រំដែនភូមិសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ដោយបានសាយភាយទៅដល់ប្រទេសថៃ និងឡាវ។ ប្រទេសទាំងពីរនេះមានទំនៀមទម្លាប់ និងចរិតលក្ខណៈវប្បធម៌ជាច្រើនដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។

អ្នករក្សា និងបន្តវេនវប្បធម៌នេះ គឺប្រជាជនខ្មែរ។ តាម Wikipedia ប្រព័ន្ធជំនឿរបស់ខ្មែរ គឺជាលទ្ធផលនៃការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងជំនឿវិញ្ញាណនិយមដែលមានតាំងពីសម័យដើម និងសាសនាព្រះពុទ្ធ និងហិណ្ឌូដែលហូរចូលមកពីប្រទេសឥណ្ឌា។ ជំនឿចម្រុះនេះបានក្លាយជាគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ខ្មែរតាំងពីពេលនោះមក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃវប្បធម៌ខ្មែរមានឫសគល់ជិត ២.០០០ ឆ្នាំ។ សាសនាបានដើរតួនាទីជាកម្លាំងដ៏សំខាន់នៃការច្នៃប្រឌិតសិល្បៈ និងវប្បធម៌ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់កម្ពុជា ហើយការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងជំនឿវិញ្ញាណនិយមរបស់ជនជាតិដើម និងសាសនាព្រះពុទ្ធ និងហិណ្ឌូពីឥណ្ឌា បានបង្កើតបានជាលក្ខណៈពិសេសមួយដាច់ដោយឡែកសម្រាប់វប្បធម៌ខ្មែរ។

ចំណុចកំពូលមួយនៃវប្បធម៌ខ្មែរ គឺស្នាដៃផ្នែកសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម តន្ត្រី និងរបាំ នៅចន្លោះសតវត្សទី៩ ដល់សតវត្សទី១៤។ Wikipedia បានរៀបរាប់ថា ស្នាដៃសម័យកាលនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធំធេងដល់រាជាណាចក្រជិតខាងជាច្រើន ជាពិសេស ថៃ និងឡាវ។

ជំពូកសំខាន់មួយទៀត គឺការបញ្ជូនបន្តវប្បធម៌ទៅកាន់ជនជាតិតៃ។ តាម Wikipedia ជនជាតិតៃបានទទួលយកធាតុជាច្រើននៃវប្បធម៌ខ្មែរដែលទទួលឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា រាប់ចាប់តាំងពីព្រះរាជពិធី ទំនៀមទម្លាប់ក្នុងរាជវាំង និងជាពិសេស វីរកថាឥណ្ឌារឿងរាមាយណៈ (ដែលខ្មែរហៅថា រាមកេរ្តិ៍)។ រឿងរាមាយណៈនេះបានជះឥទ្ធិពលមិនត្រឹមតែលើអក្សរសិល្ប៍ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងលើរបាំបុរាណផងដែរ ហើយកេរដំណែលរបស់វប្បធម៌ខ្មែរបុរាណនៅតែលេចធ្លោក្នុងវប្បធម៌ថៃសម័យទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ធាតុវប្បធម៌ខ្មែរជាច្រើននៅតែមានជីវិតរស់រវើកក្នុងសង្គមខ្មែររហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ តាមការរៀបរាប់របស់ Wikipedia ទំនៀមទម្លាប់ក្នុងរាជវាំង ព្រះរាជពិធី របាំបុរាណ និងអក្សរសិល្ប៍ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងរឿងរាមាយណៈ គឺជាផ្នែកស្នូលនៃកេរដំណែលនេះ ហើយប្រទេសថៃ និងឡាវ ក៏នៅតែចែករំលែកលក្ខណៈវប្បធម៌ដែលប្រហាក់ប្រហែលគ្នាជាច្រើនជាមួយកម្ពុជាដែរ។ រូបភាពដែលភ្ជាប់មកជាមួយប្រធានបទនេះពី Wikipedia ក៏បង្ហាញពីមុខម្ហូបប្រពៃណី ដូចជា អាម៉ុកត្រី និងនំបញ្ចុក ព្រមទាំងសិប្បកម្ម តន្ត្រី និងរបាំប្រពៃណី ដែលជាទម្រង់វប្បធម៌បន្តអនុវត្តរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ចំពោះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចវិញ ប្រភពយោងសម្រាប់ទំព័រប្រធានបទនេះ មិនបានផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិតនោះទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែល Wikipedia បានបញ្ជាក់ច្បាស់ គឺថា វប្បធម៌ខ្មែរជាកេរដំណែលដែលមានឥទ្ធិពលហួសពីព្រំដែនកម្ពុជា ហើយនៅតែជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ប្រចាំថ្ងៃក្នុងតំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទវប្បធម៌ខ្មែរពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងបញ្ហាអត្តសញ្ញាណជាតិ និងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ។ តាម Wikipedia ការពិតដែលថា វប្បធម៌ថៃសម័យទំនើបនៅតែបង្ហាញកេរដំណែលរបស់វប្បធម៌ខ្មែរបុរាណយ៉ាងជាក់ច្បាស់ ហើយកម្ពុជា ថៃ និងឡាវ មានលក្ខណៈវប្បធម៌រួមគ្នាជាច្រើន បានធ្វើឲ្យសំណួរអំពីប្រភពដើម និងការថែរក្សាកេរដំណែលរួមនេះ ក្លាយជាប្រធានបទដែលគេតែងលើកមកពិភាក្សាជាសាធារណៈជាញឹកញាប់។

ទម្រង់វប្បធម៌ដែលមានជីវិត ដូចជា របាំប្រជាប្រិយ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី និងតន្ត្រីប្រពៃណី នៅតែបន្តអនុវត្តក្នុងសហគមន៍ខ្មែរ។ KhmerPulse បន្តផ្តល់ព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងការអភិរក្ស ការផ្សព្វផ្សាយ និងការពិភាក្សាស្តីពីវប្បធម៌ខ្មែរ ទាំងក្នុងប្រទេស និងក្នុងតំបន់។