ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ខេត្តខៃបឺរប៉ាក់ថុនខ្វា (អក្សរកាត់ KP ឬ KPK) គឺជាខេត្តមួយនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេស។ កាលពីមុន ខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ខេត្តព្រំដែនភាគពាយ័ព្យ (North-West Frontier Province)។ ព្រំប្រទល់របស់ខេត្តនេះរួមមាន ខេត្តបាឡូជីស្ថាននៅភាគខាងត្បូង ខេត្តពុនចាប អាហ្សាដកាស្មៀរ និងដែនដីរាជធានីឥស្លាម៉ាបាដនៅភាគខាងកើត និងតំបន់ជីលជីត-បាល់ឌីស្ថាននៅភាគខាងជើងនិងឦសាន។ នៅភាគខាងលិច ខេត្តនេះមានព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។

ខេត្តខៃបឺរប៉ាក់ថុនខ្វាគឺជាខេត្តធំជាងគេទីបួនបើគិតតាមផ្ទៃដី និងជាខេត្តមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបីនៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ តំបន់នេះមានសណ្ឋានភូមិសាស្ត្រចម្រុះប្លែកៗ រួមមានជួរភ្នំដ៏រឹងមាំ ជ្រលងភ្នំជ្រៅ ទួលភ្នំរំកិល និងវាលស្រែកសិកម្មដ៏ក្រាស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ផែនទីពី Wikipedia បង្ហាញថាខេត្តនេះត្រូវបានបែងចែកជាខណ្ឌសំខាន់ៗចំនួន ៧ គឺ ខណ្ឌហាហ្សារ៉ា ម៉ាឡាកង់ ម៉ាដាន ពេស្សាវ៉ា កូហាត បានឌូ និងដេរ៉ាអ៊ីស្មាអែលខាន់។ ទីក្រុងពេស្សាវ៉ា ដែលជាទីរួមខេត្ត ស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌពេស្សាវ៉ា និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់។

តាមរូបភាពដែលបានផ្តល់ តំបន់ភាគខាងជើងនៃខេត្តសម្បូរទៅដោយព្រៃឈើនិងទេសភាពភ្នំដ៏អស្ចារ្យ ជាពិសេសនៅស្រុកស្វាត (Swat District)។ ទន្លេស្វាតក៏ហូរកាត់តំបន់នេះ ដោយផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់កសិកម្ម និងជាសរសៃឈាមជីវិតរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានជ្រលងភ្នំស្អាតៗដូចជា ជ្រលងភ្នំកាហ្កាន (Kaghan Valley) និងបឹងធម្មជាតិដូចជា បឹងសៃហ្វអ៊ុលម៉ាលូក (Saif ul Malook) ដែលធ្វើឱ្យខេត្តនេះក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ទាក់ទាញ។

បើនិយាយពីប្រជាជនវិញ ខេត្តនេះមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបីក្នុងចំណោមខេត្តនានារបស់ប៉ាគីស្ថាន។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជនដូចជាទីក្រុងពេស្សាវ៉ា និងតាមតំបន់ជ្រលងភ្នំដែលមានកសិកម្មធ្វើជារបរចម្បង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈឯកសាររូបភាពនិងព័ត៌មានពី Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់នេះមានភាពសម្បូរបែបតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១ នៃគ្រិស្តសករាជ តំបន់នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រគន្ធារៈ (Gandhara) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសំខាន់នៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ រូបចម្លាក់ព្រះពុទ្ធឈរ (Standing Buddha) ពីសម័យនោះ បង្ហាញពីឥទ្ធិពលសិល្បៈក្រិច-ពុទ្ធសាសនា (Greco-Buddhist) ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងរូបភាពព្រះពុទ្ធនិងទេពហេរ៉ាក្លេស (Herakles)។

វត្តពុទ្ធសាសនាបុរាណតាក់ត-អ៊ី-បាហ៊ី (Takht-i-Bahi) ដែលត្រូវបានសាងសង់ដោយពួកឥណ្ឌូ-ផាធៀន (Indo-Parthians) និងបានចុះជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដោយអង្គការយូណេស្កូ ជាសក្ខីភាពនៃភាពរីកចម្រើនខាងសាសនា។ ក៏មានកាសែតកនិស្ក (Kanishka casket) ដែលធ្លាប់រក្សាទុកព្រះសារីរិកធាតុពុទ្ធសាសនាផងដែរ។

បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃពុទ្ធសាសនា រាជវង្សហិណ្ឌូសសាហ៊ី (Hindu Shahis) បានកាន់កាប់តំបន់នេះ ដូចដែលបានបង្ហាញតាមរយៈកាក់បុរាណដែលមានរូបទាហានសេះ។ ក្រោយមក នៅសម័យអាណាចក្រមូហ្គាល់ (Mughal) វិហារឥស្លាមមូហាប់បាតខាន់ (Mohabbat Khan Mosque) ត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងឆ្នាំ១៦៣០ ដោយអភិបាលមូហ្គាល់ មូហាប់បាតខាន់ ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលស្ថាបត្យកម្មមូហ្គាល់។ បន្ទាប់មក បន្ទាយបាឡាហ៊ីសសារ (Bala Hissar) នៅពេស្សាវ៉ា ធ្លាប់ជាដំណាក់រាជ្យរបស់អាណាចក្រឌូរ៉ានី (Durrani Empire)។

នៅសម័យអាណានិគម ច្រកខៃបឺរបានក្លាយជាច្រកយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ដូចដែលបានថតផ្តិតដោយវិចិត្រករ James Rattray ក្នុងឆ្នាំ១៨៤៨។ រូបភាពគំនូរនេះបង្ហាញពីទេសភាពច្រកភ្នំនិងបន្ទាយអាលីម៉ូស្យីដ (Alimosjid) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសារសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រនិងពាណិជ្ជកម្មរបស់ច្រកនេះតាំងពីយូរយារមកហើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខេត្តខៃបឺរប៉ាក់ថុនខ្វាមានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើកសិកម្ម ដោយសារតំបន់នេះមានវាលស្រែក្រាស់និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រពីទន្លេនានា។ ទន្លេស្វាតនិងប្រព័ន្ធទន្លេផ្សេងទៀតផ្តល់ទឹកសម្រាប់ដាំដុះដំណាំដូចជាស្រូវ និងបន្លែផ្សេងៗ។ ក្រៅពីកសិកម្ម ខេត្តនេះក៏ឈរនៅលំដាប់កំពូលផ្នែកព្រៃឈើ (forestry) នៅប៉ាគីស្ថាន ដូចដែលបានបង្ហាញតាមរយៈទិន្នន័យគំនូសតាងពី Wikipedia។

វិស័យទេសចរណ៍ក៏កំពុងរីកចម្រើន ដោយខេត្តនេះសម្បូរទៅដោយភាពទាក់ទាញពីធម្មជាតិដូចជា បឹង Saif ul Malook ជ្រលងភ្នំ Kaghan និងតំបន់ស្វាត ដែលផ្តល់ទេសភាពព្រៃភ្នំនិងបឹងស្រស់បំព្រង។ វប្បធម៌របស់ខេត្តឆ្លុះបញ្ចាំងពីការលាយបញ្ចូលគ្នានៃប្រពៃណីឥស្លាម និងកេរ្តិ៍ដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន។ វិហារឥស្លាមមូហាប់បាតខាន់និងសំណង់ប្រាសាទបុរាណជាច្រើនជាគោលដៅសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរដែលចាប់អារម្មណ៍ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រនិងស្ថាបត្យកម្ម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ខេត្តខៃបឺរប៉ាក់ថុនខ្វាកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស ដោយសារសក្តានុពលទេសចរណ៍ធម្មជាតិនិងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ កន្លែងស្រស់ស្អាតដូចជាបឹង Saif ul Malook និងជ្រលងភ្នំនានាកំពុងក្លាយជាគោលដៅដ៏ពេញនិយមសម្រាប់អ្នកដំណើរដែលចង់ស្វែងយល់ពីភាគខាងជើងនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។

ខាងវិស័យអប់រំវិញ ខេត្តនេះមានស្ថាប័នឧត្តមសិក្សាល្បីៗដូចជា សាកលវិទ្យាល័យពេស្សាវ៉ា (University of Peshawar) និងមហាវិទ្យាល័យ Islamia College University ដែលបានផ្តល់ការអប់រំដល់និស្សិតមកពីទូទាំងតំបន់។ យោងតាមរូបភាព ក៏មានសាកលវិទ្យាល័យជីទ្រាល (University of Chitral) និងវិទ្យាស្ថាន Ghulam Ishaq Khan នៃវិស្វកម្មនិងបច្ចេកវិទ្យាផងដែរ។

ច្រកខៃបឺរនៅតែជាច្រកដ៏មានសារសំខាន់ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រនិងភូមិសាស្ត្រ ដែលភ្ជាប់តំបន់នេះជាមួយពិភពលោកខាងក្រៅ ហើយទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកស្រាវជ្រាវនិងអ្នកធ្វើដំណើរជាច្រើន។