ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្ដីសប្បុរសគឺជាឥរិយាបថមួយប្រភេទដែលបង្ហាញតាមរយៈអំពើសប្បុរស ការគិតគូរ ឬការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះអ្នកដទៃ ដោយមិនរំពឹងការសរសើរ ឬរង្វាន់តបស្នងឡើយ។ តាមអត្ថបទរបស់ វីគីភីឌា សេចក្ដីសប្បុរសគឺជាប្រធានបទដែលទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងវិស័យទស្សនវិជ្ជា សាសនា និងចិត្តវិទ្យា។ ពាក្យថា “សប្បុរស” ច្រើនតែភ្ជាប់ទៅនឹងគុណភាពនៃការមានមេត្តា ករុណា និងការអាណិតអាសូរ។ ទង្វើទាំងនេះមិនចាំបាច់មានលក្ខណៈធំដុំនោះទេ៖ ការញញឹម ការស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ ឬការផ្តល់កម្លាំងចិត្តក៏សុទ្ធតែជាឧទាហរណ៍នៃសេចក្ដីសប្បុរសដែរ។ សេចក្ដីសប្បុរសអាចលេចឡើងក្នុងទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួន ក្នុងសហគមន៍ និងសូម្បីតែនៅក្នុងគោលនយោបាយសង្គមដែលមានគោលដៅលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពសាធារណៈ។ មនុស្សគ្រប់គ្នាមានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើអំពើសប្បុរសដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ។ នេះគឺជាគុណភាពដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែនជាតិ ភាសា និងសាសនា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្ដីសប្បុរសគឺជាបាតុភូតសកលដែលមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីប គ្រប់វប្បធម៌ និងគ្រប់ជាតិសាសន៍។ ទោះបីជាទម្រង់នៃការបង្ហាញសេចក្ដីសប្បុរសអាចខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយក៏ដោយ ស្នូលនៃការយកចិត្តទុកដាក់និងការជួយអ្នកដទៃនៅតែដដែល។ នៅប្រទេសកម្ពុជា សេចក្ដីសប្បុរសត្រូវបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងទំនៀមទម្លាប់ និងប្រពៃណីខ្មែរ ដូចជាការជួយគ្នាក្នុងពិធីបុណ្យជាតិ ការចែករំលែកអាហារដល់អ្នកជិតខាង ឬការរួមគ្នាសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍។ នៅតាមបណ្ដាប្រទេសអភិវឌ្ឈន៍ សេចក្ដីសប្បុរសក៏ត្រូវបានសម្ដែងតាមរយៈចលនាសង្គមដូចជាការហែក្បួនដើម្បីសិទ្ធិស្ត្រី (រូបភាពខាងលើ) ដែលបង្ហាញពីសាមគ្គីភាពនិងការគាំទ្រគ្នាដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។ មនុស្សនៅគ្រប់វ័យអាចធ្វើជាអ្នកផ្តល់និងអ្នកទទួលសេចក្ដីសប្បុរស។ កុមារតូចៗបង្កើតទម្លាប់សប្បុរសតាមរយៈការចែករំលែកប្រដាប់ក្មេងលេង ចំណែកមនុស្សចាស់ក៏បានបន្សល់ទុកនូវមរតកនៃការជួយគ្នាដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតអំពីសេចក្ដីសប្បុរសបានមានវត្តមានតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាក្រិក អារីស្តូតបានពណ៌នាសេចក្ដីសប្បុរសថាជាផ្នែកមួយនៃ “គុណធម៌” (virtue) ដែលមនុស្សគួរបណ្ដុះបី។ នៅទ្វីបអាស៊ី ព្រះពុទ្ធសាសនាបានសង្កត់ធ្ងន់លើគុណសម្បត្តិនៃមេត្តានិងករុណាជាផ្លូវឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាពខាងក្នុង។ សាសនាគ្រិស្តក៏បានបញ្ជាក់ថាការស្រឡាញ់អ្នកជិតខាងដូចខ្លួនឯងគឺជាបទបញ្ញត្តសំខាន់មួយ។ សូម្បីតែនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើបក៏ដោយ ក៏សេចក្ដីសប្បុរសត្រូវបានសិក្សាជាទ្រង់ទ្រាយធំដែរ។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ អ្នកចិត្តវិទ្យាបានចាប់ផ្ដើមស្វែងយល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សធ្វើអំពើសប្បុរស និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើសុភមង្គល។ ឧទាហរណ៍ ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាអ្នកដែលធ្វើអំពើសប្បុរសតាមកាលវេលាមានកម្រិតសុខុមាលភាពខ្ពស់ជាងមុន។ រូបភាពកុមារចែករំលែកភេសជ្ជៈនៅឆ្នាំ ១៩២២ នៅសេតវិមានជាការរំលឹកថាអំពើសប្បុរសមានវត្តមាននៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃយូរមកហើយ ហើយជារឿយៗវាគឺជាទង្វើដ៏សាមញ្ញដែលនាំមកនូវសុភមង្គល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេចក្ដីសប្បុរសមិនមែនគ្រាន់តែជាគុណភាពសីលធម៌នោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏មានតួនាទីក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ដែរ។ សកម្មភាពសប្បុរសដូចជាការស្ម័គ្រចិត្ត ការបរិច្ចាគដល់អង្គការសង្គម និងការបង្កើតសហគ្រាសសង្គម សុទ្ធតែរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឈន៍សហគមន៍ និងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ។ នៅកម្ពុជា គម្រោងសប្បុរសជាច្រើនដូចជាការកសាងអណ្ដូងទឹក សាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ បានទទួលការឧបត្ថម្ភពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។ ទាំងនេះបង្ហាញថាសេចក្ដីសប្បុរសអាចជំរុញការអភិវឌ្ឈន៍សង្គមជាក់ស្ដែងបាន។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការប្រតិបត្តិសេចក្ដីសប្បុរសមានភាពចម្រុះគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។ នៅប្រទេសជប៉ុន គំនិត “omotenashi” (ការស្វាគមន៍ភ្ញៀវដោយចិត្តសប្បុរសដោយមិនគិតពីការតបស្នង) គឺជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ។ នៅប្រទេសឥណ្ឌា ការផ្តល់អាហារដល់អ្នកស្រេកឃ្លានគឺជាកាតព្វកិច្ចសាសនាដ៏សំខាន់។ ទម្រង់ទាំងអស់នេះបញ្ជាក់ថា សេចក្ដីសប្បុរសមិនមែនជាគុណភាពទ្រឹស្ដីទេ ប៉ុន្តែជាកម្លាំងប្រចាំថ្ងៃដែលភ្ជាប់សហគមន៍មួយឲ្យជាប់គ្នា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ សេចក្ដីសប្បុរសកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ឡើងវិញក្នុងវិស័យចិត្តវិទ្យានិងសុខភាពសាធារណៈ។ ការសិក្សាបង្ហាញថា អំពើសប្បុរសអាចបង្កើនកម្រិតអ័រម៉ូនសុភមង្គលដូចជា serotonin និង dopamine ក្នុងខួរក្បាល ហើយថែមទាំងអាចពន្យារអាយុជីវិតបានទៀតផង។ នៅកម្រិតសកល ទិវាសប្បុរសពិភពលោក (World Kindness Day) ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែវិច្ឆិកាជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឲ្យបុគ្គលនិងសហគមន៍ធ្វើអំពើសប្បុរស។ នៅកម្ពុជា យុទ្ធនាការតូចៗតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានជំរុញឲ្យមានការចែករំលែករឿងរ៉ាវសប្បុរស និងការជួយគ្នាក្នុងគ្រាមានវិបត្តិដូចជាគ្រោះទឹកជំនន់ ឬជំងឺរាតត្បាតជាដើម។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse សេចក្ដីសប្បុរសគឺជាប្រធានបទដែលភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងស្ថានភាពសង្គមនិងនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ការជួយគ្នាឆ្លងកាត់ភាពខុសគ្នាខាងនយោបាយ ឬជំនឿ គឺជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីកសាងសង្គមដែលរឹងមាំនិងមានសន្តិភាព។