ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឧបទ្វីបកូរ៉េគឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនៅអាស៊ីបូព៌ា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះសមុទ្រលឿងនិងសមុទ្រជប៉ុន។ តំបន់នេះរួមមានឧបទ្វីបកូរ៉េ កោះជេជូ និងកោះតូចៗប្រមាណ ៣៥០០ ផ្សេងទៀត។ តាមវិគីភីឌា ឧបទ្វីបនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសចិននៅខាងជើងតាមបណ្ដោយទន្លេអាំណុក (យ៉ាលូ) និងទន្លេឌូមែន (ទូមែន) និងមានព្រំប្រទល់រុស្ស៊ីនៅទិសឦសាន។ ឧបទ្វីបនេះញែកចេញពីប្រទេសជប៉ុនដោយច្រកសមុទ្រកូរ៉េ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ឧបទ្វីបនេះត្រូវបានបែងចែកដោយខ្សែស្របទី៣៨ ជារដ្ឋពីរគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េ (កូរ៉េខាងជើង) និងសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ (កូរ៉េខាងត្បូង)។ ប្រទេសទាំងពីរបានប្រកាសឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៤៨ ហើយបានធ្វើសង្គ្រាមកូរ៉េពីឆ្នាំ១៩៥០ ដល់ ១៩៥៣ ដែលបញ្ចប់ដោយបទឈប់បាញ់ មិនមែនសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពឡើយ។ សព្វថ្ងៃនេះ ព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរគឺជាតំបន់ដែនកម្លាំងចម្រុះ (DMZ) ដែលមានកម្លាំងយោធាដ៏ច្រើន ហើយជានិមិត្តរូបនៃការបែងចែកសង្គ្រាមត្រជាក់ដែលនៅបន្ត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឧបទ្វីបកូរ៉េមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ២២០.៨៤៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយប្រហែល ៧០% ជាតំបន់ភ្នំ និងតំបន់រាបមានតែនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរភាគខាងលិចនិងខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះ។ ភ្នំខ្ពស់ជាងគេគឺភ្នំប៉ែកទូ (២.៧៤៤ ម៉ែត្រ) នៅព្រំដែនកូរ៉េខាងជើង-ចិន ដែលជាភ្នំភ្លើងសកម្មមួយ។ តាមវិគីភីឌា អាកាសធាតុមានលក្ខណៈក្តៅល្មមនៅភាគខាងត្បូង ដោយមានរដូវក្តៅសើមនិងរដូវរងាត្រជាក់ រីឯភាគខាងជើងមានអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំងជាង។ ឧបទ្វីបនេះទទួលឥទ្ធិពលពីរដូវមូសុង ហើយរងគ្រោះដោយព្យុះទីហ្វុងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ប្រជាជនសរុបនៅក្នុងឧបទ្វីបនេះមានប្រមាណ ៧៧ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងទីក្រុងសេអ៊ូល និងតំបន់ជុំវិញ។ ភាសានិយាយគឺភាសាកូរ៉េ ហើយជនជាតិកូរ៉េជាក្រុមជនជាតិភាគតិចតែមួយគ្របដណ្តប់។ ក្រៅពីនេះ មានជនជាតិចិន និងជនបរទេសមួយចំនួនតូចរស់នៅ ជាពិសេសនៅកូរ៉េខាងត្បូង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រកូរ៉េមានភស្តុតាងរស់នៅរបស់មនុស្សតាំងពីយុគថ្មបុរាណ។ តាមវិគីភីឌា នគរកូចូសន់ដែលត្រូវបានគេជឿថាបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ២៣៣៣ មុនគ.ស គឺជារដ្ឋដំបូងគេបង្អស់។ បន្ទាប់មក សម័យនគរទាំងបីគឺ កូគូរីយ៉ូ (នៅភាគខាងជើង) ប៉ែកជេ (ភាគនិរតី) និង ស៊ីលឡា (ភាគអាគ្នេយ៍) បានប្រជែងគ្នាអស់ជាច្រើនសតវត្ស។ នៅសតវត្សទី៧ ស៊ីលឡាបានបង្រួបបង្រួមឧបទ្វីបនេះ ហើយសម័យស៊ីលឡាបង្រួបបង្រួម (៦៦៨-៩៣៥) បានបន្សល់ទុកប្រាសាទនិងសិល្បៈពុទ្ធសាសនាជាច្រើន។ រាជវង្សកូរីយ៉ូ (៩១៨-១៣៩២) បានបង្កើតឈ្មោះ «កូរ៉េ» និងជាសម័យដែលព្រះពុទ្ធសាសនារីកចម្រើន ហើយគេបានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាបោះពុម្ពដោយប្រើតួដែករំកិលនៅសតវត្សទី១៣។ រាជវង្សចូសន់ (១៣៩២-១៩១០) បានបន្តការគ្រប់គ្រងអស់រយៈពេលជាង ៥០០ ឆ្នាំ និងបានបង្កើតអក្ខរក្រមហាន់ហ្គូលក្នុងឆ្នាំ១៤៤៣ ដោយស្តេចសេជុង ដើម្បីជំនួសអក្សរចិន។ នៅឆ្នាំ១៩១០ ចក្រភពជប៉ុនបានបញ្ចូលកូរ៉េជាអាណានិគម ហើយគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរហូតដល់ការចុះចាញ់របស់ជប៉ុននៅឆ្នាំ១៩៤៥។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កូរ៉េត្រូវបានបែងចែកជាពីរតំបន់កាន់កាប់ ដោយសហភាពសូវៀតនៅភាគខាងជើង និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅភាគខាងត្បូង ដែលនាំឱ្យមានរដ្ឋាភិបាលពីរដាច់ដោយឡែកគ្នានៅឆ្នាំ១៩៤៨។ សង្គ្រាមកូរ៉េ (១៩៥០-១៩៥៣) បានសម្លាប់មនុស្សរាប់លាននាក់ និងបានបញ្ជាក់ពីការបែងចែកជាអចិន្ត្រៃយ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសទាំងពីរបានដើរលើផ្លូវខុសគ្នាទាំងស្រុង។ កូរ៉េខាងត្បូង ឬសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ បានឆ្លងកាត់អច្ឆរិយភាពសេដ្ឋកិច្ចដ៏ឆាប់រហ័ស ពីប្រទេសក្រីក្រក្រោយសង្គ្រាមទៅជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី១០ លើពិភពលោក។ វិស័យឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗរួមមាន គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក (ដូចជាក្រុមហ៊ុន Samsung និង LG) យានយន្ត (Hyundai, Kia) និងការកសាងនាវា។ តាមវិគីភីឌា កូរ៉េខាងត្បូងក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ប៉ុបសកល ដោយបានផលិតរលកកូរ៉េ (Hallyu) ដែលរីករាលដាល K-pop (ដូចជាក្រុម BTS, Blackpink) ភាពយន្ត (ដូចជា Parasite) និងរឿងភាគទូរទស្សន៍ ទៅកាន់ទស្សនិកជនជុំវិញពិភពលោក។ ផ្ទុយមកវិញ កូរ៉េខាងជើង ក្រោមមនោគមន៍ជូឆេ (Juche) ដែលផ្តោតលើការពឹងផ្អែកលើខ្លួនឯង មានសេដ្ឋកិច្ចផែនការកណ្តាល ជាមួយនឹងឧស្សាហកម្មធ្ងន់ និងកម្មវិធីយោធាដ៏ធំ ប៉ុន្តែតែងប្រឈមនឹងកង្វះស្បៀងនិងភាពក្រីក្រ។ វប្បធម៌រួមនៅលើឧបទ្វីបកូរ៉េមានឫសគល់ជ្រៅក្នុងលទ្ធិខុងជឺ ព្រះពុទ្ធសាសនា និងជំនឿសាម៉ានី។ ម្ហូបអាហារដូចជាគីមឈី (បន្លែជ្រក់) ប៊ីប៊ីមបាប (បាយលាយ) និងសាច់អាំងកូរ៉េ ត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។ ថ្ងៃឈប់សម្រាកប្រពៃណីដូចជាថ្ងៃចូលឆ្នាំតាមច័ន្ទគតិ (Seollal) និងពិធីបុណ្យច្រូតកាត (Chuseok) នៅតែជាទំនៀមទម្លាប់ដ៏សំខាន់សម្រាប់ជនជាតិកូរ៉េទាំងអស់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ឧបទ្វីបកូរ៉េនៅតែជាចំណុចក្តៅនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក។ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរនិងមីស៊ីលផ្លោងរបស់កូរ៉េខាងជើង បានបង្កឱ្យមានដំណោះស្រាយទណ្ឌកម្មពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងការធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមគ្នារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងកូរ៉េខាងត្បូង។ តាមវិគីភីឌា ទំនាក់ទំនងអន្តរកូរ៉េបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលនៃការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង ដូចជាក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ពេលមេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើង លោកគីម ជុងអ៊ុន និងប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង លោកមូន ជេអ៊ីន បានជួបគ្នានៅភូមិបទឈប់បាញ់ពាន់មុនចូម ហើយថែមទាំងដើរឆ្លងខ្សែព្រំដែនជាលើកដំបូង។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កិច្ចចរចារៀបចំសន្តិភាពនិងការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅមិនទាន់សម្រេចនៅឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ឧបទ្វីបកូរ៉េមានសារៈសំខាន់ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ កូរ៉េខាងត្បូងជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មនិងវិនិយោគធំជាងគេមួយនៅកម្ពុជា ជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុនកូរ៉េជាច្រើនប្រតិបត្តិការក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ សំណង់ និងសេវាកម្ម។ ទេសចរកូរ៉េក៏ហូរចូលមកកម្ពុជាយ៉ាងច្រើន។ កម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសទាំងពីរ ហើយពេលខ្លះបានដើរតួជាស្ពាន ដូចជាការសម្របសម្រួលកិច្ចប្រជុំអាស៊ាន-កូរ៉េជាដើម។ ឥទ្ធិពលនៃរលកកូរ៉េក៏គ្របដណ្តប់លើយុវជនកម្ពុជា ដោយហាងលក់សម្ភារៈ K-pop និងភោជនីយដ្ឋានអាហារកូរ៉េមាននៅទូទាំងប្រទេស។