ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

ជនជាតិឃឺដ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ក្មេងប្រុសជនជាតិឃឺដនៅទីក្រុងឌីយ៉ាបាគៀ ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ជនជាតិឃឺដគឺជាក្រុមជនជាតិដើមនៃអំបូរភាសាអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ឃឺឌីស្ថាន តំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលលាតសន្ធឹងលើភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសទួរគី ភាគពាយព្យនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងភាគឦសាននៃប្រទេសស៊ីរី។ ប្រជាជនឃឺដមានចំនួនប្រមាណពី ៣០ ទៅ ៤៥ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជាតិគ្មានរដ្ឋឯករាជ្យធំបំផុត។ ក្រៅពីតំបន់ឃឺឌីស្ថាន សហគមន៍ឃឺដសំខាន់ៗមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសទួរគីភាគកណ្តាល អ៊ីរ៉ង់ភាគខាងកើត និងតំបន់កូកាកាស ក៏ដូចជានៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបដូចជា អាល្លឺម៉ង់ បារាំង ស៊ុយអែត និងហូឡង់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់រស់នៅរបស់ជនជាតិឃឺដនៅមជ្ឈិមបូព៌ា (ឆ្នាំ ១៩៩២) ប្រភព: Wikipedia

ឃឺឌីស្ថានគឺជាតំបន់ភ្នំនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសទាំងបួននោះ។ យោងតាមវីគីភីឌា ជនជាតិឃឺដភាគច្រើនរស់នៅក្នុងប្រទេសទួរគី (ដែលមានសហគមន៍ឃឺដធំបំផុត) អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី។ ភាសាឃឺដគឺជាភាសារបស់ពួកគេ ហើយជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមភាសាឥណ្ឌូ-អ៊ីរ៉ង់។ សហគមន៍ឃឺដនៅអឺរ៉ុបបានរីកចម្រើនឡើងតាមរយៈរលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុក ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសង្គមពហុវប្បធម៌នៅទ្វីបនោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ផែនទីបង្ហាញពីគម្រោងរដ្ឋឃឺដឯករាជ្យតាមសន្ធិសញ្ញា Sèvres ឆ្នាំ ១៩២០ ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិឃឺដមានភាពសម្បូរបែប។ ក្នុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ រាជវង្សអៃយូប៊ីដ (Ayyubid) ដែលមានដើមកំណើតជាឃឺដ និងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមេដឹកនាំឃឺដឈ្មោះសាឡាឌីន (Saladin) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្លាម និងការប្រយុទ្ធនឹងបូជនីយកិច្ច។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ សន្ធិសញ្ញា Sèvres ឆ្នាំ ១៩២០ បានស្នើឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋឃឺឌីស្ថានឯករាជ្យមួយ ប៉ុន្តែផែនការនេះមិនបានក្លាយជាការពិតឡើយ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ លោកកាហ្ស៊ី មូហាំម៉ាត់ (Qazi Muhammad) បានដឹកនាំសាធារណរដ្ឋឃឺដរយៈពេលខ្លីមួយនៅតំបន់ម៉ាហាបាដ (Mahabad) ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដូចមានក្នុងរូបថតពីវីគីភីឌា។

ក្រោយសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រឆ្នាំ ១៩៩១ តំបន់ស្វយ័តឃឺឌីស្ថានត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅភាគខាងជើងអ៊ីរ៉ាក់ ដែលផ្តល់ស្វ័យភាពដល់ជនជាតិឃឺដនៅទីនោះ។ នៅស៊ីរី ក្នុងពេលមានសង្គ្រាមស៊ីវិល ក្រុមឃឺដបានបង្កើតរដ្ឋបាលស្វយ័តហៅថា រ៉ូហ្សាវ៉ា (Rojava) ដែលគ្រប់គ្រងដោយកងកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួន រួមទាំងអង្គភាពការពារប្រជាជន YPG និង YPJ ដែលរួមមានយុទ្ធជនស្រីផងដែរ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតពីវីគីភីឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ជនជាតិឃឺដប្រារព្ធពិធីបុណ្យណូវ្រូស ឆ្នាំ២០១៨ ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា វប្បធម៌ឃឺដគឺសម្បូរបែបដោយតន្ត្រី របាំ និងសិប្បកម្មប្រពៃណី។ កម្រាលព្រំឃឺដ ដូចជាកម្រាលប៊ីចា (Bijar rug) មានក្បូរក្បាច់យ៉ាងល្អ និងជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ ពិធីបុណ្យណូវ្រូស (Nowruz) ដែលជាពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់បំផុតសម្រាប់ជនជាតិឃឺដ ហើយត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើនៅរៀងរាល់ខែមីនា។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីឃឺដក៏មានលក្ខណៈពិសេសដែរ ដោយបុរសតែងតែកាន់ដាវចាមប៊ីយ៉ា (jambiya) និងស្ត្រីមានការតុបតែងស្នាមសាក់ហៅថាឌីក (deq) ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតពីវីគីភីឌា។ រឿងនិទានប្រពៃណីជារឿយៗមានតួអង្គសត្វដូចជាឆ្កែព្រៃ (fox) ដែលជានិមិត្តរូបដ៏ពេញនិយម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យុទ្ធជនកងកម្លាំង YPG និង YPJ នៅស៊ីរី ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងរយៈពេលថ្មីៗនេះ ជនជាតិឃឺដបានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃព្រឹត្តិការណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក។ តាមរូបថតពីវីគីភីឌា ការប្រមូលផ្តុំគាំទ្រការបោះឆ្នោតប្រជាមតិឯករាជ្យនៅក្រុងអឺប៊ីល (Erbil) នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៧ បានបង្ហាញពីបំណងប្រាថ្នារបស់ប្រជាជនឃឺដអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងការមានរដ្ឋឯករាជ្យ ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានជំទាស់ដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងប្រទេសជិតខាង។

រូបថតផ្សេងទៀតពីវីគីភីឌាបង្ហាញពីកងកម្លាំង YPG និង YPJ ដែលជាកងកម្លាំងឃឺដ កំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុម IS នៅស៊ីរី។ ប៉ុន្តែ នៅឆ្នាំ ២០១៩ ការដកទ័ពអាមេរិកចេញពីតំបន់នោះបានបណ្តាលឱ្យទួរគីធ្វើប្រតិបត្តិការយោធាប្រឆាំងនឹងក្រុមឃឺដ ដែលបានបង្កឱ្យមានបាតុកម្មនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ នៅថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៩ ដូចបានថតទុកក្នុងរូបថតវីគីភីឌាដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីជនជាតិឃឺដ ផ្តល់នូវទស្សនវិស័យអំពីជោគវាសនារបស់ជនជាតិគ្មានរដ្ឋ និងភាពស្មុគស្មាញនៃនយោបាយអន្តរជាតិ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។