កូដកម្ម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស កូដកម្ម (Strike) គឺជាការឈប់ធ្វើការជាសមូហភាព ដែលកើតចេញពីការបដិសេធរបស់កម្មករឬនិយោជិកជាច្រើន មិនបន្តធ្វើការ ។ សកម្មភាពនេះធ្វើឡើងដើម្បីតវ៉ា ឬទាមទារឲ្យដោះស្រាយបញ្ហាទុក្ខសោក (grievances) ដូចជា ប្រាក់ឈ្នួលមិនសមរម្យ ការធ្វើការច្រើនម៉ោង លក្ខខណ្ឌសុខភាពនិងសុវត្ថិភាពនៅកន្លែងធ្វើការមិនបានល្អ ឬការប្រព្រឹត្តអយុត្តិធម៌ពីនិយោជក ។ កូដកម្មជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់នៃសកម្មភាពសហជីព (trade union action) និងជាយន្តការសម្រាប់កម្មករឲ្យមានសំឡេងក្នុងការចរចារួម (collective bargaining) ។

យោងតាមវិគីភីឌា ការធ្វើកូដកម្មបានក្លាយជារឿងធម្មតានៅក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម (Industrial Revolution) នៅពេលដែលត្រូវការកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងច្រើនក្នុងរោងចក្រនិងអណ្តូងរ៉ែ ។ នៅដំណាក់កាលដំបូង រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើអន្តរាគមន៍ជាញឹកញាប់ ហើយការធ្វើអន្តរាគមន៍នេះមិនមានភាពអព្យាក្រឹតឡើយ ។ កូដកម្មជាច្រើនត្រូវបានចាត់ទុកជាការឃុបឃិតខុសច្បាប់ ឬសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងការប្រកួតប្រជែង ហើយត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងខ្លាំងក្លាដោយប៉ូលីសរដ្ឋ កងកម្លាំងយោធា និងតុលាការ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កូដកម្មជាបាតុភូតសកល ដែលកើតមាននៅស្ទើរគ្រប់ទ្វីប ។ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប អាមេរិក អាស៊ី និងអាហ្វ្រិក កម្មករនិយោជិតបានងាកមកប្រើកូដកម្មដើម្បីទាមទារសិទ្ធិ ។ វិគីភីឌាឲ្យដឹងថា នៅតាមបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើន ការធ្វើកូដកម្មបានចាប់ផ្តើមដំបូងនៅក្នុងវិស័យរោងចក្រ និងរ៉ែ ហើយរីករាលដាលដល់វិស័យសាធារណៈដូចជា ការដឹកជញ្ជូន ការអប់រំ និងសុខាភិបាល ។ ជនដែលចូលរួមធ្វើកូដកម្មជាទូទៅគឺជាកម្មករថ្នាក់ទាប ប៉ុន្តែក៏មានអ្នកជំនាញ និងមន្ត្រីរាជការដែរ ។

ស្ថានភាពផ្លូវច្បាប់នៃកូដកម្មខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ ។ ប្រទេសដូចជាបារាំង និងចក្រភពអង់គ្លេស មានប្រពៃណីទទួលស្គាល់សិទ្ធិធ្វើកូដកម្ម រីឯប្រទេសផ្សេងទៀតដាក់កំហិតច្រើន ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានធ្វើឲ្យកូដកម្មស្របច្បាប់ក្រោមលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់នៅចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិកូដកម្មឈានទៅដល់អតីតកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំ ។ ឯកសារចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលបញ្ជាក់ពីកូដកម្មគឺឯកសារ «Strike Papyrus» ពីព្រះរាជាណាចក្រថ្មីនៃអេហ្ស៊ីប សរសេរឡើងដោយ Amunnakht ចន្លោះឆ្នាំ ១១៨៧ និង ១១៥៧ មុនគ.ស ។ ឯកសារនេះរៀបរាប់ពីការបដិសេធរបស់កម្មករសាងសង់ផ្នូរព្រះមហាក្សត្រ ដោយសារតែមិនទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលនិងស្បៀងអាហារគ្រប់គ្រាន់ ។

នៅយុគសម័យទំនើប ការធ្វើកូដកម្មបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៩ កូដកម្មត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសកម្មភាពគំរាមកំហែងដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ហើយរដ្ឋាភិបាលបានឆ្លើយតបដោយការបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ ។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនបង្ហាញពីឧប្បត្តិហេតុបែបនេះដូចជា៖ ការប៉ះទង្គិចរវាងកម្មករក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូន Teamsters និងប៉ូលីសនៅក្រុង Minneapolis ឆ្នាំ១៩៣៤ ការធ្វើកូដកម្មនៅ Pas-de-Calais ប្រទេសបារាំង ឆ្នាំ១៩០៦ និងជនរងគ្រោះក្នុងការប៉ះទង្គិចនៅ Prostějov ខែមេសា ១៩១៧ ។

ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ មតិសាធារណៈចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរ ហើយការទាមទារឲ្យទទួលស្គាល់សិទ្ធិធ្វើកូដកម្មបានកើនឡើង ។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅចុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានធ្វើឲ្យកូដកម្មមានភាពស្របច្បាប់ ជានិមិត្តរូបនៃជំហានដ៏សំខាន់ក្នុងការការពារសិទ្ធិកម្មករ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កូដកម្មមិនត្រឹមតែជាសកម្មភាពនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏មានឥទ្ធិពលខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងដែរ ។ ការឈប់ធ្វើការធ្វើឲ្យថយការផលិត បាត់បង់ប្រាក់ចំណូល និងអាចរំខានដល់សង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ កូដកម្មដែលទទួលបានជោគជ័យអាចបង្កើនប្រាក់ឈ្នួលនិងលក្ខខណ្ឌការងារ ដែលបណ្ដាលឲ្យមានកម្លាំងពលកម្មដែលមានផលិតភាពខ្ពស់ និងរួមចំណែកដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ។

ផ្នែកវប្បធម៌ កូដកម្មបានដក់ជាប់ក្នុងស្នាដៃសិល្បៈជាច្រើន ។ គំនូរល្បីៗដូចជា «Strike» របស់ Mihály Munkácsy (១៨៩៥) «The Strike» របស់ Robert Koehler (១៨៨៦) និង «Strike» របស់ Stanisław Lentz បានបង្ហាញពីភាពតានតឹងនិងការតស៊ូរបស់កម្មករ ។ មិនត្រឹមតែសិល្បៈបុរាណប៉ុណ្ណោះ ការធ្វើកូដកម្មសម័យទំនើបក៏បានបង្កើតនិមិត្តរូបថ្មីៗដូចជាសត្វកណ្តុរធំ 'Scabby' ដែលតំណាងឲ្យអ្នកបំបែកកូដកម្ម (strikebreakers) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សទី២១ កូដកម្មនៅតែជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កម្មករទាមទារការផ្លាស់ប្តូរ ។ ឧទាហរណ៍ កូដកម្មដឹកជញ្ជូននៅញូវយ៉កឆ្នាំ២០០៥ ការតវ៉ារបស់គ្រូបង្រៀននៅអេស្តូនីឆ្នាំ២០១២ និងការដាក់ចេញតម្រូវការក្នុងកូដកម្មនៅក្រុមហ៊ុន Verisure ប្រទេសបារាំងឆ្នាំ២០១៦ គឺជាសក្ខីភាពបង្ហាញថាបញ្ហាការងារនៅតែជាកង្វល់ចម្បងសម្រាប់ពលរដ្ឋសកល ។ តាមវិគីភីឌា ការទទួលស្គាល់សិទ្ធិធ្វើកូដកម្មបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃស្តង់ដារអន្តរជាតិ ។

ប្រធានបទកូដកម្មមិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីអ្នកអាន KhmerPulse ឡើយ ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានវិស័យឧស្សាហកម្មកាត់ដេរធំ ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិការងារ និងកូដកម្មជាចំណុចចាប់អារម្មណ៍ដ៏សំខាន់ ហើយការផ្លាស់ប្តូរជាសកលក្នុងវិស័យនេះអាចជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ជីវភាពរបស់ប្រជាជនខ្មែរ ។