ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឡាដាក គឺជាតំបន់មួយដែលរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាគ្រប់គ្រងជាដែនដីសហព័ន្ធ ហើយស្ថិតនៅផ្នែកខាងកើតនៃតំបន់កាស្មៀធំ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា តំបន់នេះជាប្រធានបទនៃជម្លោះដែនដីរវាងឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថានចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៧ ហើយរវាងឥណ្ឌា និងចិនចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៩។ ឡាដាកមានព្រំដែនជាប់នឹងតំបន់ស្វយ័តទីបេរបស់ចិននៅខាងកើត រដ្ឋហិមាចាលប្រាដេសនៅខាងត្បូង ដែនដីសហព័ន្ធចាមូ និងកាស្មៀរ និងតំបន់ហ្គីលហ្គីត-បាល់ទីស្ថានដែលគ្រប់គ្រងដោយប៉ាគីស្ថាននៅខាងលិច និងជ្រុងនិរតីនៃស៊ីនជាំងរបស់ចិនឆ្លងកាត់ច្រកការ៉ាកូរ៉ាមនៅខាងជើង។ តំបន់នេះលាតសន្ធឹងពីផ្ទាំងទឹកកកស៊ីអាឆេននៅជួរភ្នំការ៉ាកូរ៉ាមខាងជើង រហូតដល់ជួរភ្នំហិម៉ាល័យធំនៅខាងត្បូង។ ឯចុងខាងកើតដែលជាវាលទំនាបអាកសាយឈីនគ្មានមនុស្សរស់នៅ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាអះអាងថាជាផ្នែកនៃឡាដាក ប៉ុន្តែស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចិនតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦២ មក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឡាដាកស្ថិតនៅលើរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ខ្លាំង ដូចមានបង្ហាញក្នុងផែនទីពីវិគីភីឌា ហើយមានអាកាសធាតុវាលខ្សាច់ត្រជាក់។ ទន្លេសំខាន់ៗរួមមាន ទន្លេឥន្ទុស និងទន្លេហ្សាន់ស្កា ដែលចំណុចប្រសព្វរបស់វាត្រូវបានថតបង្ហាញក្នុងរូបភាព។ បឹងធំៗដូចជា បឹងសូម៉ូរីរី ក៏ជាលក្ខណៈពិសេសរបស់តំបន់នេះដែរ។ សត្វព្រៃរួមមាន ត្រកួញកខ្មៅ (black-necked crane) អាយបិច (ibex) និងយ៉ាក (yak) ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ ហើយមានការចិញ្ចឹមយ៉ាកដោយប្រជាជនមូលដ្ឋាន។ ក្រុងឡេជាទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល ដោយមានទេសភាពឃើញទាំងភ្នំស្តុកកាងរី (Stok Kangri) នៅពីក្រោយ។ ប្រជាជននៅទីនេះមានវប្បធម៌ពាក់មួកប្រពៃណី និងគ្រឿងអលង្ការក្បាលដូចជា «ពេរ៉ាក» (Perak) ដែលបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណពិសេស។ ខាងសាសនា តំបន់នេះមានទាំងវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា និងវិហារអ៊ីស្លាម ដូចជាវិហារចាម៉ាម៉ាស្ជីត (Jama Masjid) ដែលនៅជាប់នឹងព្រះបរមរាជវាំងឡេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រឡាដាកមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយតំបន់ទីបេ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ៦ តំបន់នេះជាផ្នែកមួយនៃការប្រែប្រួលនយោបាយនៅអាស៊ីខាងត្បូង ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីអាណាចក្រគូសានសាស-ហិបថាលីត (Kushanshas-Hepthalites) ឆ្នាំ ៥៦៥ គ.ស.។ ប្រហែលឆ្នាំ ៩៣០ ព្រះបាទកៃដេ នីម៉ាហ្គន (Kyide Nyimagon) បានបង្កើតអាណាចក្រមួយ ដែលក្រោយមកត្រូវបានបែងចែករវាងបុត្រាទាំងបី បង្កើតជាតំបន់ឡាដាក/ម៉ារីយូល (Maryul) ហ្គូហ្គេ និងពូរ៉ាង។ ឡាដាកក៏ធ្លាប់ជាខេត្តមួយនៃទីបេ ដូចមានក្នុងផែនទីតំបន់វប្បធម៌ទីបេ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១២-១៣ វត្តអាលឈី (Alchi Monastery) មានផ្ទាំងគំនូរពណ៌នាពីព្រះរាជាក្នុងឈុតផឹកស្រា ដែលបង្ហាញឥទ្ធិពលវប្បធម៌ទួរគី-ពែរ្ស។ ក្រោយមក នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥៦០-១៦០០ អាណាចក្ររបស់ព្រះបាទសេវ៉ាង ណាមយ៉ាល (Tsewang Namgyal) និងព្រះបាទចាមយ៉ាង ណាមយ៉ាល (Jamyang Namgyal) បានពង្រីកឥទ្ធិពល។ នៅពេលឥណ្ឌាទទួលឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៧ ជម្លោះដែនដីបានផ្ទុះឡើង ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៦២ សង្គ្រាមចិន-ឥណ្ឌាបានធ្វើឱ្យតំបន់អាកសាយឈីនធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ ឡាដាកត្រូវបានបំបែកចេញពីរដ្ឋចាមូ និងកាស្មៀ ហើយក្លាយជាដែនដីសហព័ន្ធដាច់ដោយឡែក ក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលឥណ្ឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ឡាដាកពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងវិស័យទេសចរណ៍។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីការរៀបចំផ្លែអាព្រីកូតនៅវត្តអាលឈី និងផ្សារលក់ទំនិញតាមដងផ្លូវនៅក្រុងឡេ។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនរួមមាន ផ្លូវជាតិលេខ ១ និងផ្លូវហាយវ៉េហិម៉ាល័យ ៣ (Himalaya Highway 3) ដែលតភ្ជាប់តំបន់នេះជាមួយតំបន់ផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាអាកាសយានដ្ឋានគូសុកបាគូឡារិមប៉ូឆេ (Kushok Bakula Rimpochee Airport) សម្រាប់សម្រួលការធ្វើដំណើរតាមអាកាស។

ខាងវប្បធម៌ ឡាដាកសម្បូរទៅដោយពិធីបុណ្យ និងសិល្បៈប្រពៃណី។ រូបថតបង្ហាញពីរបាំ «ចាម» (Cham) ក្នុងពិធីបុណ្យដូស្មូឆេ (Dosmoche) និងរបាំ «ចាប្រូ» (Jabro) ដែលជារបាំប្រជាប្រិយ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីដូចជា រ៉ូបធ្វើពីរោមសត្វឈ្មោះ «ស៊ុលម៉ា» (Sul-ma) និងមួកពិសេស ក៏ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណឡាដាកីដែរ។ ម្ហូបអាហារដែលគេស្គាល់ច្បាស់គឺ «ថុកប៉ា» (Thukpa) ដែលជាស៊ុបគុយទាវក្តៅៗ សាកសមនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់។ តំបន់នេះក៏មានវត្តអារាមពុទ្ធសាសនាល្បីៗជាច្រើនដូចជា វត្តធីកសេ (Thikse) វត្តហេមិស (Hemis) និងវត្តហ្វាង (Phyang) ជាដើម ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសិល្បៈ និងការអប់រំសាសនា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ឡាដាកបន្តមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយសារជម្លោះព្រំដែនដែលកំពុងបន្តជាមួយចិន និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដើម្បីពង្រឹងសន្តិសុខ។ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាក៏បានផ្សព្វផ្សាយតំបន់នេះជាគោលដៅទេសចរណ៍ និងកីឡា ដោយបានរៀបចំកម្មវិធី «ខេឡូឥណ្ឌា» (Khelo India) ជាកីឡារដូវរងារលើកដំបូង ដែលទាក់ទាញអត្តពលិកមកពីទូទាំងប្រទេស។ លើសពីនេះ ឡាដាកជាទីតាំងរបស់អង្កេតដ្ឋានតារាសាស្ត្រឥណ្ឌា (Indian Astronomical Observatory) នៅហាន់ឡេ (Hanle) ដែលជាកន្លែងសង្កេតតារាដ៏ទំនើបមួយ ដោយទាញយកប្រយោជន៍ពីមេឃងងឹត និងរយៈកម្ពស់ខ្ពស់។ គម្រោងផ្លូវថ្នល់ រូងក្រោមដី និងផ្លូវហាយវ៉េថ្មីៗក៏កំពុងដំណើរការ ដើម្បីធ្វើឱ្យតំបន់នេះអាចចូលទៅដល់បានពេញមួយឆ្នាំ ទោះបីក្នុងរដូវរងាដ៏អាក្រក់ក៏ដោយ។