ឡាហ័រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឡាហ័រ គឺជាទីក្រុងធំបំផុត និងជារដ្ឋធានីនៃខេត្តភុនចាប នៅប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ តាមវិគីភីឌា ឡាហ័រមានប្រជាជនជាង ១៤ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំទី២ នៅប៉ាគីស្ថាន បន្ទាប់ពីការ៉ាជី និងជាទីក្រុងធំជាងគេទី២៧ នៅលើពិភពលោក។ វាជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម ការអប់រំ និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់ប្រទេស។ ឡាហ័រក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់ភុនចាបទាំងមូល ហើយជាទីក្រុងមួយដែលមានលក្ខណៈសេរី វឌ្ឍនភាព និងសកលភាវូបនីយកម្មជាងគេនៅប៉ាគីស្ថាន។ ទីក្រុងនេះសម្បូរទៅដោយសំណង់ស្ថាបត្យកម្មពីសម័យមូហ្កាល់ ស៊ីក និងអាណានិគម ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឡាហ័រស្ថិតនៅតាមបណ្តោយទន្លេរ៉ាវី ភាគខាងកើតនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ក្បែរព្រំដែនឥណ្ឌា។ រូបភាពផ្កាយរណបបង្ហាញពីការរីកធំធាត់របស់ទីក្រុងឆ្ពោះទៅខាងត្បូង ដោយមានតំបន់លំនៅដ្ឋាន និងពាណិជ្ជកម្មថ្មីៗកំពុងអភិវឌ្ឍ។ ឡាហ័រត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់រដ្ឋបាល (towns) ជាច្រើន ដើម្បីគ្រប់គ្រងប្រជាជនដ៏ច្រើនរបស់ខ្លួន។ ប្រជាជនឡាហ័រមានជាង ១៤ លាននាក់ ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាភុនចាប៊ី និងភាសាអ៊ូរឌូ ហើយមានវត្តមានសហគមន៍សាសនាចម្រុះជាច្រើន រួមទាំងហិណ្ឌូ ស៊ីក និងគ្រិស្តសាសនិក បន្ថែមពីលើប្រជាជនភាគច្រើនដែលកាន់សាសនាឥស្លាម។ ទីក្រុងនេះមានលក្ខណៈចម្រុះវប្បធម៌យ៉ាងខ្លាំង ដែលជាលទ្ធផលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់នៃការផ្លាស់ទីប្រជាជន និងការគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពផ្សេងៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឡាហ័រមានប្រវត្តិតាំងលំនៅយូរលង់ណាស់មកហើយ។ នៅក្នុងបន្ទាយឡាហ័រ មានប្រាសាទឡាវ៉ា (Lava Temple) ពីសម័យស៊ីក ដែលឧទ្ទិសដល់ព្រះហិណ្ឌូឡាវ៉ា។ នៅសតវត្សទី១១ លោកបរិសុទ្ធអាលី ហ៊ូចវីរី (Ali Hujwiri) បានរស់នៅទីនេះ ហើយសក្ការៈដាតាដារបារ (Data Darbar) ត្រូវបានសាងសង់ឡើង ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលស៊ុហ្វីដ៏សំខាន់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

នៅក្រោមអាណាចក្រមូហ្កាល់ (Mughal Empire) ឡាហ័របានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៃភាពរុងរឿង។ វិហារអ៊ីស្លាមបាដសាហ៊ី (Badshahi Mosque) និងបន្ទាយឡាហ័រ (Lahore Fort) ជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មដ៏ធំអស្ចារ្យ។ វិហារវ៉ាស៊ីរខាន់ (Wazir Khan Mosque) និងផ្នូរព្រះចៅអធិរាជចាហាំងហ្គីរ (Tomb of Jahangir) សុទ្ធតែជាកេរដំណែលពីសម័យនេះ។

ក្រោយមក ចក្រភពស៊ីក (Sikh Empire) ក្រោមមហារ៉ាចារ៉ាន់ជីតស៊ីង (Maharaja Ranjit Singh) បានគ្រប់គ្រងឡាហ័រ។ សំណង់សំខាន់ៗដូចជា សាម៉ាឌីរបស់រ៉ាន់ជីតស៊ីង (Samadhi of Ranjit Singh) និងបារ៉ាដារីហាស៊ូរីបាក (Hazuri Bagh Baradari) ដែលសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ១៨១៨ ដើម្បីអបអរការដណ្តើមបានត្បូងពេជ្រកូ-អ៊ី-នួរ (Koh-i-Noor) ត្រូវបានកសាងឡើង។ វិមានខ្លះក៏ត្រូវបានប្លន់យកសម្ភារៈសាងសង់ក្នុងសម័យនេះដែរ។

ក្នុងសម័យអាណានិគមអង់គ្លេស ឡាហ័របានឆ្លងកាត់ការរៀបចំទីក្រុងឡើងវិញ ដោយមានសំណង់ដូចជា ស្ថានីយរថភ្លើងឡាហ័រ (Lahore Railway Station) ដែលមានលក្ខណៈយោធា សាងសង់ក្រោយការបះបោរឆ្នាំ១៨៥៧។ ស្ថាប័នអប់រំធំៗដូចជា សាកលវិទ្យាល័យភុនចាប (University of the Punjab) និងមហាវិទ្យាល័យរដ្ឋាភិបាល (Government College) ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដែលបញ្ជាក់ពីឋានៈជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឡាហ័រគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់ប៉ាគីស្ថាន ដោយមានវិស័យឧស្សាហកម្ម បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន និងហិរញ្ញវត្ថុរីកចម្រើន។ អគារអាហ្វាការីម (Arfa Karim Tower) ជានិមិត្តរូបនៃវិស័យព័ត៌មានវិទ្យាដែលកំពុងរីកចម្រើន ខណៈដែលធនាគារ MCB ដែលជាធនាគារធំមួយនៅក្នុងប្រទេស មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីនេះ។ មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មទំនើបដូចជា អេមផូរីយ៉ូមម៉ល (Emporium Mall) និងមជ្ឈមណ្ឌលពិព័រណ៍ឡាហ័រ (Lahore Expo Centre) បានជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ ទីស្នាក់ការក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជាតិ PIA ក៏ស្ថិតនៅក្នុងឡាហ័រផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឡាហ័រត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបេះដូងវប្បធម៌របស់ប៉ាគីស្ថាន។ ទីក្រុងនេះមានម្ហូបអាហារដ៏ល្បីល្បាញ ពិធីបុណ្យប្រពៃណី និងសិល្បៈរស់រវើក។ ពិធីបុណ្យបាសន្ត (Basant) ដែលជាពិធីបុណ្យហោះខ្លែងនៅរដូវផ្ការីកក្នុងខែមីនា ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍យ៉ាងច្រើន។ សារមន្ទីរឡាហ័រ (Lahore Museum) រក្សាទុកនូវស្នាដៃសិល្បៈ និងវត្ថុបុរាណពីសម័យមូហ្កាល់ ស៊ីក និងអាណានិគម។ សួនបាក-អ៊ី-ជីនណា (Bagh-e-Jinnah) ដែលត្រូវបានដាំដុះឡើងនៅឆ្នាំ១៨៦២ គឺជាសួនសម័យអាណានិគមដ៏ស្រស់ស្អាត។ កីឡាក៏មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង ជាពិសេសគ្រីកេត ដោយមានកីឡដ្ឋានកាដាហ្វី (Gaddafi Stadium) ជាទីលានសំខាន់។ ស្ថាបត្យកម្មឡាហ័រឆ្លុះបញ្ចាំងពីការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងរចនាបថមូហ្កាល់ ស៊ីក អាណានិគម និងទំនើប ដែលធ្វើឱ្យវាជាទីក្រុងដែលមានទេសភាពស្ថាបត្យកម្មចម្រុះគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប ឡាហ័របន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ តាមវិគីភីឌា ទីក្រុងកំពុងរីកធំធាត់ឆ្ពោះទៅខាងត្បូង ដោយមានការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗដូចជា ខ្សែរថភ្លើងមេត្រូអូរ៉ង់ (Orange Line) ដែលជាប្រព័ន្ធមេត្រូដំបូងគេនៅប៉ាគីស្ថាន ប្រព័ន្ធឡានក្រុងមេត្រូបាស (Metrobus) ផ្លូវក្រវាត់ក្រុង (Ring Road) និងផ្លូវក្រោមដីកាល់ម៉ា (Kalma Underpass)។ គម្រោងទាំងនេះមានគោលបំណងកាត់បន្ថយការកកស្ទះចរាចរណ៍ និងភ្ជាប់តំបន់ថ្មីៗចូលជាមួយគ្នា។

ឡាហ័រក៏បន្តជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់។ ការសាងសង់វិហារឥស្លាមហ្គ្រេនចាមៀ (Grand Jamia Mosque) ក្នុងឆ្នាំ២០១២ បានបង្ហាញពីការរួមបញ្ចូលស្ថាបត្យកម្មមូហ្កាល់ជាមួយការរចនាទំនើប។ ទីក្រុងនេះក៏ជាទីតាំងរបស់ស្ថាប័ននយោបាយសំខាន់ៗដូចជា សភាខេត្តភុនចាប (Punjab Assembly) និងតុលាការជាន់ខ្ពស់ឡាហ័រ (Lahore High Court)។ ជាមួយនឹងការរីកចម្រើនឥតឈប់ឈរ និងកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប ឡាហ័រនៅតែជាទីក្រុងដែលមានសារៈសំខាន់ចំពោះតំបន់ និងពិភពលោក។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ឡាហ័រអាចជាឧទាហរណ៍នៃការរក្សាតុល្យភាពរវាងការអភិរក្សវប្បធម៌ និងការអភិវឌ្ឍទំនើបកម្មទីក្រុង។