ប្រភព: Wikipedia

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

គ្រាប់មីនគឺជាឧបករណ៍ផ្ទុះមួយប្រភេទ ដែលត្រូវបានលាក់នៅក្រោមដី ឬលើផ្ទៃដី ហើយត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបំផ្លាញ ឬធ្វើឱ្យអសមត្ថភាពនូវទាហានសត្រូវ ឬយានយន្តដែលឆ្លងកាត់ពីលើ ឬនៅក្បែរនោះ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា (Wikipedia) គ្រាប់មីនចែកចេញជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ៖ គ្រាប់មីនប្រឆាំងរថក្រោះ ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបំផ្លាញរថក្រោះ ឬយានជំនិះផ្សេងទៀត និងគ្រាប់មីនប្រឆាំងមនុស្ស ដែលរចនាឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យរបួស ឬសម្លាប់មនុស្ស។

យោងតាម Wikipedia គ្រាប់មីនភាគច្រើនដំណើរការដោយសម្ពាធពីជើង ឬឡាន ប៉ុន្តែក៏អាចដំណើរការដោយខ្សែអន្ទាក់ (tripwires) ឬការបញ្ជាពីចម្ងាយផងដែរ។ គេប្រើប្រាស់គ្រាប់មីនជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីរារាំងតំបន់ ពន្យឺតការឈានទៅមុខរបស់សត្រូវ ឬបង្ខំឱ្យសត្រូវចូលទៅក្នុងតំបន់ដែលងាយរងការវាយប្រហារ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គ្រាប់មីនត្រូវបានគេដាក់ពង្រាយនៅក្នុងប្រទេសជាង ៦០ ទូទាំងពិភពលោក ដោយសេសសល់ពីសង្គ្រាមអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ន។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេរួមមាន កម្ពុជា អាហ្វហ្គានីស្ថាន អង់ហ្គោឡា និងអ៊ីរ៉ាក់ ដោយមានគ្រាប់មីនរាប់លាននៅកប់ក្នុងដីនៅឡើយ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គេប៉ាន់ស្មានថាមានគ្រាប់មីនរាប់លានគ្រាប់ដែលត្រូវបានដាក់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល និងរបបខ្មែរក្រហម ហើយនៅមានអ្នករងគ្រោះរាប់ពាន់នាក់ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបញ្ចប់មក។

អ្នកដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងគេគឺជនស៊ីវិលរស់នៅតាមជនបទ ដូចជាកសិករ និងកុមារ ដែលអាចជាន់ ឬរើសគ្រាប់មីនដោយអចេតនា។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រមាណ ៦០% នៃអ្នករងគ្រោះពីគ្រាប់មីនគឺជាជនស៊ីវិល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍កប់ដីដើម្បីធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សត្រូវមានតាំងពីសម័យបុរាណ។ ពួករ៉ូមបានប្រើបន្លាដែកហៅថា "caltrops" ដើម្បីរារាំងទ័ពសេះ។ ប៉ុន្តែគ្រាប់មីនផ្ទុះពិតប្រាកដដំបូងគេ យោងតាម Wikipedia ត្រូវបានឃើញនៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៣ ដោយប្រើម្សៅដុត និងយន្តការកេះផ្សេងៗ។ ភស្តុតាងដំបូងៗរួមមានគំនូរនៅក្នុងសៀវភៅ "Huolongjing" (សតវត្សទី១៤) និង "Wubei Zhi" (ឆ្នាំ ១៦២១) ដែលបង្ហាញពីគ្រាប់មីនដំបូងដែលមានប្រអប់ផ្ទុះច្រើន។

នៅអឺរ៉ុប គ្រាប់មីនបានអភិវឌ្ឍក្នុងសម័យ Renaissance និងត្រូវបានប្រើក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ទ្រង់ទ្រាយធំបានកើតឡើងក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងជាពិសេសសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ យោធាអាល្លឺម៉ង់បានអភិវឌ្ឍគ្រាប់មីន S-mine (Bouncing Betty) ដែលលោតឡើងនិងផ្ទុះនៅកម្ពស់ជង្គង់ និង Schü-mine 42 ដែលជាគ្រាប់មីនងាយស្រួលផលិត។ ក្រោយសង្គ្រាម គ្រាប់មីនទំនើបដូចជា M18 Claymore (គ្រាប់មីនទិសដៅ) ត្រូវបានបង្កើត និងប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃគ្រាប់មីនគឺធំធេង។ យោងតាម Wikipedia ការសម្អាតមីនមួយគ្រាប់ត្រូវចំណាយរហូតដល់ ១០០ ដុល្លារ ខណៈដែលការផលិតមានតម្លៃត្រឹមតែ ៣ ទៅ ៣០ ដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។ ការមានមីនកប់ក្នុងដីបានរារាំងការប្រើប្រាស់ដីសម្រាប់កសិកម្ម ការធ្វើដំណើរ និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ នៅកម្ពុជា ការសម្អាតមីនជាការងារធំមួយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ដោយមានកម្មកររាប់ពាន់នាក់ធ្វើការក្នុងវិស័យនេះ ខណៈកសិករជាច្រើនប្រថុយជីវិតធ្វើស្រែចម្ការលើដីដែលមានមីនកប់។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការយល់ដឹងអំពីគ្រាប់មីនបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃជីវិតសាធារណៈនៅក្នុងប្រទេសរងគ្រោះ។ ផ្ទាំងរូបភាព ការសិក្សានៅសាលារៀន និងយុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានត្រូវបានធ្វើឡើងជាប្រចាំ។ យុទ្ធនាការអន្តរជាតិ "ហាមឃាត់គ្រាប់មីន" (International Campaign to Ban Landmines) បានទទួលការគាំទ្រពីឥស្សរជនល្បីៗ រួមទាំងព្រះនាងដាយអាណា និងបាននាំឱ្យមានសន្ធិសញ្ញាអូតាវ៉ា (Ottawa Treaty) ឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ ការស្តុកទុក ការផលិត និងការផ្ទេរគ្រាប់មីនប្រឆាំងមនុស្ស។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសចំនួន ១៦៤ តាម Wikipedia បានចូលជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញានេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីមានសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់ក៏ដោយ គ្រាប់មីននៅតែបន្តជាបញ្ហាប្រឈមនៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមទំនើបៗ ដូចជាការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន និងជម្លោះនៅមីយ៉ាន់ម៉ា បានប្រើប្រាស់គ្រាប់មីនយ៉ាងទូលំទូលាយ បង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិល និងរារាំងចលនាមនុស្ស។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការសម្អាតមីនកំពុងបន្តនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ នៅកម្ពុជា គោលដៅសម្អាតមីនទាំងស្រុងត្រូវបានពន្យារពេល ប៉ុន្តែមានវឌ្ឍនភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនអ្នករងគ្រោះ។ បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ រួមទាំងការប្រើកណ្តុរហ្វឹកហាត់ (hero rats) និងដ្រូន បានជួយពន្លឿនការស្វែងរកនិងកម្ទេចមីន។ តាម Wikipedia អង្គការ APOPO បានប្រើប្រាស់កណ្តុរធំអាហ្វ្រិកដែលមានភាពរហ័សរហួនក្នុងការហិតក្លិនគ្រឿងផ្ទុះ ដោយទទួលបានជោគជ័យនៅកម្ពុជា និងប្រទេសដទៃទៀត។