ប្រធានបទ Topic
ការរអិលបាក់ដី
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា ការរអិលបាក់ដី (Landslide) ដែលគេហៅផងដែរថា ការរអិលដី (landslip) ការរអិលថ្ម (rockslip) ឬ ការបាក់រអិលថ្ម (rockslide) គឺជាប្រភេទនៃការរេចរឹលដី (mass wasting) ដែលរួមមានចលនាដីជាច្រើនប្រភេទ ដូចជា ការធ្លាក់ថ្ម (rockfall) លំហូរភក់ (mudflow) ការបាក់រអិលជម្រាលរាក់ ឬជ្រៅ និង លំហូរកំទេចកំទី (debris flow) ជាដើម។ ការរអិលបាក់ដីអាចកើតឡើងនៅក្នុងបរិយាកាសច្រើនប្រភេទ ដែលមានជម្រាលទាំងចោត និងទន់ភ្លន់ ចាប់តាំងពីជួរភ្នំ និងច្រាំងថ្មក្បែរសមុទ្រ រហូតដល់ក្រោមទឹកសមុទ្រ ដែលគេហៅថា ការរអិលបាក់ដីក្រោមសមុទ្រ (submarine landslide)។
តាមរយៈរូបភាព និងព័ត៌មានពីវិគីភីឌា ការរអិលបាក់ដីមានច្រើនទម្រង់ រាប់ចាប់ពីការបាក់ដីរហ័សដែលបង្កឡើងដោយភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ដូចនៅប្រទេសប៉េរូក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ និងជប៉ុនដោយសារព្យុះ Talas រហូតដល់លំហូរដីយឺតៗដែលផ្លាស់ទីត្រឹមប៉ុន្មានមីលីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំ ដូចជាលំហូរដី Costa della Gaveta នៅប្រទេសអ៊ីតាលី។ ការយល់ដឹងពីប្រភេទផ្សេងៗនេះជួយឱ្យយើងវាយតម្លៃហានិភ័យបានត្រឹមត្រូវ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ការរអិលបាក់ដីកើតមាននៅគ្រប់ទ្វីប ចាប់ពីជួរភ្នំដេសនៅអាមេរិកខាងត្បូង (ដូចករណីនៅ Cusco ប៉េរូ) តំបន់ឆ្នេរប៉ាស៊ីហ្វិក (ដូច San Mateo រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា) រហូតដល់កោះការាបៀន (ដូច Mameyes នៅព័រតូរីកូ)។ នៅអឺរ៉ុប មានឧទាហរណ៍នៅ Surte ប្រទេសស៊ុយអែត និង Flims ប្រទេសស្វីស។ នៅអាស៊ី ករណីរអិលបាក់ដីជ្រៅនៅជប៉ុន និងការបាក់ដីនៅប៉ាគីស្ថានបង្ហាញថា ហានិភ័យនេះមានទូទាំងតំបន់។ ផែនទីហានិភ័យសកលរបស់វិគីភីឌាបានគូសបញ្ជាក់ពីតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ រួមទាំងតំបន់ភ្នំ និងឆ្នេរដែលមានជម្រាលមិនស្ថិតស្ថេរ។
ផលប៉ះពាល់លើប្រជាជនគឺធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា។ តាមវិគីភីឌា ការរអិលបាក់ដី Mameyes បានកប់ផ្ទះជាង ១០០ ខ្នង ហើយការរអិលបាក់ដី quick clay នៅ Surte បានសម្លាប់មនុស្សម្នាក់។ ការបាត់បង់ទីជម្រក និងអាយុជីវិតនេះជាការព្រមានឱ្យយើងយកចិត្តទុកដាក់លើការរៀបចំផែនការទីក្រុង និងការប្រុងប្រយ័ត្ន។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រវត្តិនៃការរអិលបាក់ដីមានតាំងពីយូរមកហើយ ដូចបានកត់ត្រាក្នុងវិគីភីឌា។ ការបាក់រអិលថ្មដ៏ធំមួយគឺ Flims Rockslide នៅប្រទេសស្វីស ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅទន្លេ Rhine (រូបភាពបង្ហាញទន្លេ Rhine ហូរកាត់តាមកំទេចថ្ម) ហើយបង្ហាញពីឥទ្ធិពលវែងឆ្ងាយនៃការរអិលបាក់ដី។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៤ ការរអិលបាក់ដីនៅ Saint-Alban ទន្លេ Noire ប្រទេសកាណាដា កើតឡើងពីសំណឹកទឹក ហើយជាឧទាហរណ៍នៃការបាក់ដីដែលបង្កដោយដំណើរការធម្មជាតិ។
នៅសតវត្សទី ២០ ការរអិលបាក់ដី Surte ឆ្នាំ ១៩៥០ បានសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ ហើយបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃដីឥដ្ឋរហ័ស (quick clay) ដែលមាននៅប្រទេសស៊ុយអែត។ ឯករណី Mameyes នៅព័រតូរីកូ (មិនបានបញ្ជាក់ឆ្នាំ) បានបណ្តាលមកពីភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន និងផ្លេកបន្ទោរ ដែលបានកប់សហគមន៍ទាំងមូល។ ករណីទាំងនេះត្រូវបានចងក្រងក្នុងវិគីភីឌាជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រភូគព្ភសាស្ត្រ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា ការរអិលបាក់ដីបង្កការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង។ ឧទាហរណ៍ លំហូរដី Costa della Gaveta នៅ Potenza ប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលផ្លាស់ទីយឺតៗ បានធ្វើឱ្យខូចផ្លូវជាតិ ផ្លូវហាយវេ ស្ពានអាកាស និងផ្ទះជាច្រើនក្នុងរយៈពេលវែង។ ការជួសជុលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទាំងនេះទាមទារថវិកាច្រើន ហើយប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។
ផ្នែកវប្បធម៌ ការរអិលបាក់ដីបានជះឥទ្ធិពលដល់របៀបរស់នៅ និងការសាងសង់។ នៅតំបន់ Lake Garda ប្រទេសអ៊ីតាលី រូបភាពវិគីភីឌាបង្ហាញសណ្ឋាគារ Panorama ដែលស្ថិតនៅលើជម្រាលថ្មដែលរអិល ដែលជាហានិភ័យដល់ភ្ញៀវ។ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ ប្រទេសនានាបានប្រើប្រាស់វិធានការដូចជាជញ្ជាំងរក្សាដី (retaining wall) ដូចដែលឃើញនៅ Chieti ប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគបច្ចេកទេសខ្ពស់។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
នៅសព្វថ្ងៃ បច្ចេកវិទ្យាដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតាមដាន និងព្រមានមុន។ តាមវិគីភីឌា ឧបករណ៍ពង្រីកវាស់ (extensometer) ដែលបានដាក់តាមខ្សែ (Wireline) អាចវាស់ស្ទង់ការរុលចលនារបស់ជម្រាល ហើយផ្ញើទិន្នន័យតាមរលកវិទ្យុ ឬ Wi-Fi ទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលព្រមាន ដើម្បីផ្តល់ដំណឹងឱ្យមនុស្សជម្លៀសខ្លួនទាន់ពេលវេលា។
ព្រឹត្តិការណ៍ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ដែលជាមូលហេតុនៃការរអិលបាក់ដីជាច្រើន (ដូចនៅប៉េរូក្រោយទឹកជំនន់ភ្លាមៗឆ្នាំ ២០១៣ និងនៅជប៉ុនពីព្យុះ Talas) បានរំលឹកយើងថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុអាចធ្វើឱ្យហានិភ័យកើនឡើង។ ការសិក្សាផែនទីហានិភ័យដូចជាផែនទីសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ២០២៤ និងការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធព្រមាន គឺចាំបាច់សម្រាប់ការពារជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីបាតុភូតនេះ ជួយឱ្យយើងត្រៀមខ្លួនប្រឈមនឹងគ្រោះមហន្តរាយដែលអាចកើតមាននៅគ្រប់ទីកន្លែង។