ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការរអិលដី (Landslide) គឺជាចលនារបស់ដី ថ្ម ឬកម្ទេចកម្ទីដែលធ្លាក់ចុះពីជម្រាល ដែលរួមមានការបាក់ថ្ម (rockfalls) ការហូរភក់ (mudflows) លំហូរកម្ទេចថ្ម (debris flows) ការរអិលដីជម្រៅរាក់ និងជម្រៅជ្រៅ។ តាមវីគីភីឌា ការរអិលដីអាចកើតឡើងនៅក្នុងបរិស្ថានចម្រុះ ដូចជាជួរភ្នំដែលមានជម្រាលចោត ច្រាំងថ្មនៅឆ្នេរសមុទ្រ រហូតដល់បាតសមុទ្រ ដែលហៅថាការរអិលដីក្រោមសមុទ្រ (submarine landslides)។

មូលហេតុចម្បងដែលបង្កឱ្យមានការរអិលដីរួមមានកត្តាធម្មជាតិដូចជា ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ការរញ្ជួយដី ការហូរច្រោះ និងការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ព្រមទាំងសកម្មភាពមនុស្សដូចជា ការកាប់ឈើ ការជីកដី និងការសាងសង់ផ្លូវ ឬអគារនៅលើជម្រាលដែលគ្មានស្ថេរភាព។ គ្រោះរអិលដីមិនត្រឹមតែបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតមនុស្សនោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបណ្ដាលឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងដំណំ និងរាំងស្ទះការដឹកជញ្ជូនទៀតផង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការរអិលដីគឺជាបាតុភូតសកល ដែលកើតមាននៅស្ទើរគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក ប៉ុន្តែហានិភ័យខ្ពស់ជាងគេនៅតំបន់ភ្នំ តំបន់ដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន និងតំបន់ដែលរងការរញ្ជួយដីញឹកញាប់។ តាមវីគីភីឌា ប្រទេសដូចជា ឥណ្ឌា ចិន ឥណ្ឌូនេស៊ី កូឡុំប៊ី ប៉េរូ និងសហរដ្ឋអាមេរិក ជាដើម សុទ្ធតែមានប្រវត្តិជួបប្រទះការរអិលដីធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានសម្លាប់មនុស្ស និងបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន។ ការរអិលដីក្រោមសមុទ្រក៏អាចបង្កឱ្យមានរលកស៊ូណាមិផងដែរ។

នៅកម្ពុជា តំបន់ដែលងាយរងគ្រោះរអិលដីរួមមានខេត្តមណ្ឌលគិរី រតនគិរី និងតំបន់ខ្ពង់រាបផ្សេងៗទៀត ជាពិសេសនៅរដូវវស្សា។ ការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ បានបង្កើនភាពងាយរងគ្រោះនេះ។ ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមជម្រាលភ្នំ និងជាយទីក្រុង ប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ដោយសារការរអិលដីញឹកញាប់ឡើង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រានូវការរអិលដីដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចជាច្រើន។ តាមវីគីភីឌា ការរអិលដីនៅម៉ាមេយេស (Mameyes) ក្នុងទីក្រុង Ponce នៃប្រទេសព័រតូរីកូ បានបណ្ដាលមកពីការកកើតទឹកភ្លៀងខ្លាំង និងយោងតាមប្រភពខ្លះ រន្ទះបាញផងដែរ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកប់ផ្ទះសម្បែងជាង ១០០ ខ្នង ហើយធ្វើឱ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសជាច្រើន។

នៅឆ្នាំ ១៨៩៤ ការរអិលដីដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅ Saint-Alban រដ្ឋ Quebec ប្រទេសកាណាដា ដោយសារការហូរច្រោះពីទន្លេ Noire ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥០ ការរអិលដីប្រភេទដីឥដ្ឋរហ័ស (quick clay slide) នៅ Surte ប្រទេសស៊ុយអែត បានបណ្ដាលឱ្យមនុស្សម្នាក់ស្លាប់។ ប្រទេសជប៉ុនក៏មានប្រវត្តិរអិលដីស្មុគស្មាញដែរ ដូចជាការរអិលដីជម្រៅជ្រៅនៅ Sehara ខេត្ត Kihō ដែលបង្កដោយខ្យល់ព្យុះត្រូពិក Talas នាពេលថ្មីៗនេះ។

កាលពីឆ្នាំ ២០១៨ ការរអិលដីនៅជិតទីក្រុង Cusco ប្រទេសប៉េរូ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ហើយបានបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃការសាងសង់នៅលើជម្រាលភ្នំដែលមិនស្ថិតស្ថេរ។ នៅប្រទេសស្វីស ការរអិលថ្មដ៏ធំនៅ Flims ដែលបានកើតឡើងរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន បានបង្កើតជាភូមិសាស្ត្រដ៏ពិសេស ហើយទន្លេ Rhine បច្ចុប្បន្នបានកាត់ផ្ដាច់តាមរយៈកម្ទេចថ្មនោះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការរអិលដីបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗដូចជា ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន អគារសាធារណៈ និងផ្ទះសម្បែង។ តាមវីគីភីឌា ការរអិលដីដែលមានចលនាយឺត ដូចជាការហូរដីនៅ Costa della Gaveta ប្រទេសអ៊ីតាលី បានបណ្ដាលឱ្យខូចខាតជាលំដាប់ដល់ផ្លូវជាតិ ផ្លូវល្បឿនលឿន ស្ពានអាកាស និងផ្ទះជាច្រើន ទោះបីជាចលនាដីមានត្រឹមតែប៉ុន្មានមិល្លីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំក៏ដោយ។ ការចំណាយសម្រាប់ជួសជុល និងការពារអាចឡើងដល់រាប់សិបលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។

បន្ថែមពីនេះ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះត្រូវបានរារាំង ព្រោះការវិនិយោគលើអចលនទ្រព្យ និងវិស័យកសិកម្មមានហានិភ័យខ្ពស់។ នៅកម្ពុជា ការរអិលដីអាចប៉ះពាល់ដល់វិស័យទេសចរណ៍ កសិកម្ម និងការដឹកជញ្ជូន ជាពិសេសផ្លូវទេសចរណ៍ទៅកាន់តំបន់ភ្នំ។ វប្បធម៌ខ្មែរក៏មានការយល់ដឹងពីគ្រោះរអិលដីដែរ ដោយសារបទពិសោធន៍ពីគ្រោះធម្មជាតិនានា និងការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងសាងសង់វត្តអារាម និងផ្ទះសម្បែង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ កត្តាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យគ្រោះរអិលដីកាន់តែញឹកញាប់ និងធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ដោយសារការកើនឡើងនៃភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងគ្រោះរាំងស្ងួតដែលធ្វើឱ្យដីប្រេះស្រាំង។ តាមវីគីភីឌា ការត្រួតពិនិត្យចលនាជម្រាលដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដូចជាឧបករណ៍ extensometer ដែលអាចវាស់ការលាតសន្ធឹងរបស់ដី និងបញ្ជូនទិន្នន័យតាមវិទ្យុ ឬ Wi-Fi បានផ្ដល់នូវប្រព័ន្ធព្រមានជាមុនដ៏សំខាន់ ដែលអាចសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សបាន។ ប្រទេសជាច្រើនកំពុងវិនិយោគលើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងហានិភ័យរអិលដី រួមទាំងផែនទីហានិភ័យ និងការអប់រំសាធារណៈ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ព័ត៌មានអំពីការបិទផ្លូវ ឬការបាក់ច្រាំងទន្លេនារដូវវស្សា តែងតែលេចឡើងជាញឹកញាប់។ ការតាមដានព័ត៌មានទាំងនេះអាចជួយប្រជាពលរដ្ឋរៀបចំផែនការធ្វើដំណើរ និងការពារទ្រព្យសម្បត្តិបាន។ ការយកចិត្តទុកដាក់លើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការគ្រប់គ្រងដីធ្លីប្រកបដោយនិរន្តរភាព នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការរអិលដីនៅពេលអនាគត។