ជនជាតិឡាវ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា ជនជាតិឡាវ (Lao people) គឺជាក្រុមជនជាតិធំមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលស្ថិតក្នុងក្រុមជនជាតិតៃ (Tai)។ ពួកគេជាជនជាតិភាគច្រើននៅប្រទេសឡាវ ហើយក៏មានសហគមន៍ធំៗនៅក្នុងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ ព្រមទាំងនៅកម្ពុជា វៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ។ ភាសាឡាវជាភាសាក្នុងអំបូរភាសាក្រៈ-ដាយ (Kra-Dai) ដែលត្រូវបាននិយាយដោយជនជាតិឡាវទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។ ជនជាតិឡាវមានវប្បធម៌ ប្រពៃណី និងរបៀបរស់នៅដែលមានលក្ខណៈជិតស្និទ្ធនឹងជនជាតិថៃ និងជនជាតិតៃដទៃទៀត តែក៏មានអត្តសញ្ញាណដាច់ដោយឡែករបស់ខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមវិគីភីឌា ជនជាតិឡាវរស់នៅភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសឡាវ ដែលជាជនជាតិភាគច្រើនរបស់ប្រទេសនេះ។ ក្រៅពីនេះ ពួកគេក៏មានវត្តមានយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ (តំបន់អ៊ីសាន) ដែលប្រជាជនឡាវនៅទីនោះច្រើនតែហៅខ្លួនឯងថា "ឡាវអ៊ីសាន"។ សហគមន៍ឡាវតូចៗផ្សេងទៀតមាននៅតាមបណ្ដោយដងទន្លេមេគង្គក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ា។ ភាសាឡាវ ដែលជាភាសាកំណើតរបស់ពួកគេ ត្រូវបានចាត់ចូលក្នុងអំបូរភាសាក្រៈ-ដាយ ហើយមានសមាជិកភាសាជិតស្និទ្ធរួមមានភាសាថៃ ភាសាសាន (Shan) និងភាសាតៃដទៃទៀត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជនជាតិឡាវជាផ្នែកមួយនៃក្រុមជនជាតិតៃដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកពីភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្នមកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍តាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ នៅសតវត្សទី១៤ ពួកគេបានបង្កើតនគរដ៏មានឥទ្ធិពលមួយឈ្មោះថា នគរលានជាតិ (Lan Xang) ដែលមានន័យថា "ដំរីមួយលាន" ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅហ្វាងុម (Fa Ngum)។ នគរលានជាតិបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ សាសនា និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់នៅតំបន់នេះអស់រយៈពេលជាង ៣០០ ឆ្នាំ។ ក្រោយពីការដួលរលំនៃនគរលានជាតិនៅសតវត្សទី១៨ ឡាវបានបែកខ្ញែកជានគរតូចៗ ហើយក្រោយមកបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅចុងសតវត្សទី១៩ ជាផ្នែកនៃសហភាពឥណ្ឌូចិន។ ប្រទេសឡាវបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៣។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន និងសង្គ្រាមស៊ីវិល ជនជាតិឡាវបានឆ្លងកាត់ការលំបាកជាច្រើន ប៉ុន្តែពួកគេបានរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់ខ្លួនយ៉ាងរឹងមាំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណីរបស់ជនជាតិឡាវពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើកសិកម្ម ដោយស្រូវគឺជាដំណាំចម្បង ជាពិសេសការដាំស្រូវនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងដៃទន្លេ។ ការនេសាទ និងការចិញ្ចឹមសត្វក៏ជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ផងដែរ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ជនជាតិឡាវមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលជាសាសនាចម្បងរបស់ពួកគេ។ វត្តអារាមជាមជ្ឈមណ្ឌលសង្គម និងការអប់រំ។ បុណ្យប្រពៃណីសំខាន់ៗរួមមាន បុណ្យចូលឆ្នាំឡាវ ឬសង្ក្រាន្ដ (Pii Mai) ដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែមេសាជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយមានការស្រោចទឹក និងការធ្វើបុណ្យនៅតាមវត្ត។ បុណ្យសំពះព្រះខែ (Boun Ok Phansa) និងបុណ្យប្រណាំងទូក (Boun Suang Heua) ក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍ធំៗដែលបង្ហាញពីវប្បធម៌ឡាវផងដែរ។ សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីឡាវ ជាពិសេស "ស៊ិន" (សំពត់ត្បាញ) និង "ផាបៀង" (ឈុតពាក់លើស្មា) ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាមានសិល្បៈត្បាញយ៉ាងវិចិត្រ។ អាហារសំខាន់របស់ពួកគេគឺបាយដំណើប (sticky rice) ដែលហៅថា "ខៅនៀវ" ហើយជានិមិត្តរូបនៃជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិឡាវនៅតែមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍សម័យបច្ចុប្បន្ន ទាំងផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ នៅកម្ពុជា មានសហគមន៍ឡាវមួយចំនួនដែលរស់នៅតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ ជាពិសេសក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង រតនគិរី និងក្រចេះ ដែលពួកគេរក្សាបានភាសា និងប្រពៃណីរបស់ខ្លួនយ៉ាងល្អ។ លើសពីនេះ ប្រទេសឡាវកំពុងអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាពិសេសជាមួយគម្រោងផ្លូវដែកឡាវ-ចិន ដែលបានតភ្ជាប់តំបន់ និងជំរុញទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្ម ហើយប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពជនជាតិឡាវដោយផ្ទាល់។ ក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ជនភៀសខ្លួនឡាវបានបង្កើតសហគមន៍ធំៗនៅក្រៅប្រទេស ដូចជានៅសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង និងអូស្ត្រាលី ដែលពួកគេបន្តរក្សាវប្បធម៌ ភាសា និងទំនាក់ទំនងជាមួយមាតុប្រទេស។ ជនជាតិឡាវក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សកម្មនៃសហគមន៍អាស៊ាន ដែលរួមចំណែកក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់លើវិស័យអប់រំ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីជនជាតិឡាវជួយឱ្យយល់ពីសន្ទុះភូមិភាគ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជននៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ដែលជាចំណែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជីវភាពរបស់កម្ពុជាដែរ។