ប្រទេសឡេតូនី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសឡេតូនី (Latvia) ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឡេតូនី គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់បាល់ទិក ភាគខាងជើងនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ ឡេតូនីជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋបាល់ទិកទាំងបី រួមជាមួយអេស្តូនីនៅខាងជើង និងលីទុយអានីនៅខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅខាងកើត ប្រទេសបេឡារុស្សនៅខាងត្បូងឆៀងខាងកើត និងមានព្រំដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសស៊ុយអែតនៅខាងលិច។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេរបស់ឡេតូនី គឺក្រុងរីហ្គា (Riga)។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុប ៦៤ ៥៧៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ១,៨៣ លាននាក់។ ឡេតូនីបានចូលជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការណាតូក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ហើយបានអនុម័តប្រាក់អឺរ៉ូជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ២០១៤។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសឡេតូនីស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងកើតនៃសមុទ្របាល់ទិក ដោយមានឆ្នេរសមុទ្រប្រវែង ៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។ អាកាសធាតុនៅឡេតូនីមានលក្ខណៈក្ដៅល្មម និងសើម ដោយមានរដូវក្ដៅត្រជាក់ និងរដូវរងារត្រជាក់។ ព្រៃឈើគ្របដណ្ដប់ប្រមាណ ៥៤% នៃផ្ទៃដីសរុប ដែលធ្វើឱ្យឡេតូនីក្លាយជាប្រទេសដែលមានសមាមាត្រព្រៃឈើខ្ពស់ជាងគេទីប្រាំនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតាមទីក្រុង ជាពិសេសនៅរីហ្គា ដែលមានប្រជាជនជាង ៦០០ ០០០ នាក់។

តាមវិគីភីឌា ជនជាតិឡេតូនី ដែលជាជនជាតិចម្បងរបស់ប្រទេសនេះ មានចំនួន ៦៥.៥% នៃប្រជាជនសរុប និងស្ថិតក្នុងក្រុមជនជាតិបាល់តិក (Balts)។ ភាសាឡេតូនី ដែលជាភាសាផ្លូវការ គឺជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប។ ជនជាតិភាគតិចរុស្ស៊ីមានប្រមាណជាង ២០% នៃប្រជាជន ហើយ ៣៧.៧% នៃប្រជាជននិយាយភាសារុស្ស៊ីជាភាសាកំណើត។ ឡេតូនីក៏មានជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតដូចជា បេឡារុស្ស អ៊ុយក្រែន និងប៉ូឡូញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសឡេតូនីមានភាពស្មុគស្មាញ ដោយតំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនសតវត្សរ៍។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៣ ពួកបូជនីយកិច្ចអាល្លឺម៉ង់បានចូលមកតំបន់នេះ ហើយបានបង្កើតរដ្ឋដែលហៅថា Terra Mariana ដែលជាការចាប់ផ្ដើមនៃការគ្រប់គ្រងរបស់អភិជនអាល្លឺម៉ង់នៅលើទឹកដីឡេតូនីអស់រយៈពេលជាច្រើនរយឆ្នាំ។ ក្រោយមក តំបន់នេះត្រូវបានបែងចែករវាងប៉ូឡូញ ស៊ុយអែត និងរុស្ស៊ី មុននឹងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពរុស្ស៊ីនៅសតវត្សរ៍ទី១៨។

ការភ្ញាក់ដឹងខ្លួនជាតិបានកើនឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ មានបដិវត្តន៍មួយកើតឡើងទូទាំងចក្រភពរុស្ស៊ី ដែលជនជាតិឡេតូនីបានទាមទារស្វ័យភាពកាន់តែច្រើន។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ឡេតូនីបានប្រកាសឯករាជ្យពីរុស្ស៊ីនាថ្ងៃទី ១៨ វិច្ឆិកា ១៩១៨ ហើយបានបង្កើតសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យ ដោយមានលោក Jānis Čakste ជាប្រធានាធិបតីទីមួយ។

ប៉ុន្តែសម័យឯករាជ្យនេះត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ នៅឆ្នាំ ១៩៤០ តាមកិច្ចព្រមព្រៀង Molotov–Ribbentrop Pact សហភាពសូវៀតបានបញ្ជូនកងទ័ពចូលកាន់កាប់ឡេតូនី។ បន្ទាប់មក ណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់បានឈ្លានពាននៅឆ្នាំ ១៩៤១ ហើយបានកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៤ នៅពេលដែលកងទ័ពក្រហមសូវៀតបានដណ្ដើមយកត្រឡប់មកវិញ។ បន្ទាប់ពីសង្រ្គាម ឡេតូនីបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតមួយនៃសហភាពសូវៀត ហើយទទួលរងការគាបសង្កត់ និងបញ្ជូនប្រជាជនទៅស៊ីបេរី។

ការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យបានឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ នៅពេលដែលប្រជាជនឡេតូនីបានកសាងរបាំងនៅតាមដងផ្លូវក្នុងក្រុងរីហ្គា (Barricades) ដើម្បីការពារសភាពីការវាយប្រហាររបស់កងទ័ពសូវៀត។ ឡេតូនីបានប្រកាសឯករាជ្យឡើងវិញពេញលេញនៅថ្ងៃទី ២១ សីហា ១៩៩១ ហើយក្រោយមកបានចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ និងសហភាពអឺរ៉ុបក្នុងឆ្នាំ ២០០៤។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចឡេតូនីជាសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារបើកចំហ ដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យសេវាកម្ម (ប្រមាណ ៧០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប) ឧស្សាហកម្ម និងដឹកជញ្ជូន។ កំពង់ផែសំខាន់ៗដូចជា Ventspils និង Riga ដើរតួនាទីជាច្រកឆ្លងកាត់ពាណិជ្ជកម្មរវាងរុស្ស៊ី និងអឺរ៉ុប។ វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ ២០០៨ បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចឡេតូនីធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែប្រទេសនេះបានងើបចេញវិញតាមរយៈកំណែទម្រង់ និងបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ប្រាក់អឺរ៉ូក្នុងឆ្នាំ ២០១៤។ អាកាសចរណ៍ជាតិ airBaltic គឺជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ធំមួយនៅក្នុងតំបន់បាល់ទិក។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឡេតូនីសម្បូរដោយប្រពៃណីប្រជាប្រិយ ជាពិសេសចម្រៀង និងរបាំ។ មហោស្រពចម្រៀងនិងរបាំឡេតូនី (Latvian Song and Dance Festival) ដែលបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីឆ្នាំ ១៨៧៣ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ធំមួយដែលទាក់ទាញអ្នកចូលរួមរាប់ម៉ឺននាក់ ហើយត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិវប្បធម៌អរូបីនៃមនុស្សជាតិ។ សត្វបក្សីជាតិរបស់ឡេតូនីគឺ white wagtail (Motacilla alba) ដែលជានិមិត្តរូបនៃធម្មជាតិដ៏សំបូរបែប។ ក្រុងរីហ្គាត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានស្ថាបត្យកម្ម Art Nouveau ដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៅអឺរ៉ុប ហើយមជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វាស្ថិតក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ កីឡាដែលពេញនិយមនៅឡេតូនីរួមមាន កីឡាវាយកូនគោលលើទឹកកក (ice hockey) និងបាលបោះ (basketball) ដោយកីឡាករដូចជា Kristaps Porziņģis ត្រូវបានស្គាល់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយបច្ចុប្បន្ន ឡេតូនីដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាប្រទេសខាងមុខ (frontline state) របស់អង្គការណាតូ និងសហភាពអឺរ៉ុប។ តាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីមកលើអ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ឡេតូនីបានបង្កើនការចំណាយលើវិស័យការពារជាតិ និងទទួលស្វាគមន៍កងកម្លាំងណាតូពហុជាតិនៅលើទឹកដីរបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាក៏បានរាយការណ៍ថា ប្រធានាធិបតី Edgars Rinkēvičs ដែលបានឡើងកាន់តំណែងក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ គឺជាប្រមុខរដ្ឋដំបូងគេនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបដែលបានប្រកាសដោយចំហរថាខ្លួនជាអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ដែលជាសញ្ញានៃវឌ្ឍនភាពសង្គមនៅឡេតូនី។

ក្រៅពីនេះ ឡេតូនីក៏ជាទីតាំងអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន និងសន្តិសុខអ៊ីនធឺណិត ដែលអាចជាគំរូសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។ ទោះបីជាទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជា និងឡេតូនីនៅមានកម្រិតក៏ដោយ ប្រទេសទាំងពីរមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងក្របខណ្ឌអាស៊ី-អឺរ៉ុប (ASEM) និងអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយប្រជាជនខ្មែរកំពុងស្វែងយល់កាន់តែច្រើនអំពីឱកាសសិក្សា និងពាណិជ្ជកម្មនៅក្នុងតំបន់បាល់ទិក។