ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច (Least Developed Countries – LDCs) គឺជាក្រុមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ចាត់ថ្នាក់ថាមានសូចនាករអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមទាបបំផុត។ តាមវិគីភីឌា គំនិតនៃការចាត់ថ្នាក់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបានកើតឡើងនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបញ្ជីដំបូងនៃប្រទេសទាំងនេះត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិដាក់ចេញក្នុងសេចក្តីសម្រេចលេខ ២៧៦៨ (XXVI) នៅថ្ងៃទី ១៨ វិច្ឆិកា ១៩៧១។ យោងតាមរបាយការណ៍ថ្មីៗរបស់ UN បច្ចុប្បន្ន (ឆ្នាំ ២០២៤) មានប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចចំនួន ៤៥ ដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចភាគច្រើនមានទីតាំងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយរួមមានប្រទេសដូចជា អេត្យូពី សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ និងម៉ាឡាវី។ នៅអាស៊ី មានប្រទេសដូចជា កម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា និងបង់ក្លាដែស ដែលស្ថិតក្នុងក្រុមនេះ។ ទោះបីជាប្រទេសទាំងនេះមានផ្ទៃដីនិងទំហំប្រជាជនខុសៗគ្នាក៏ដោយ ភាគច្រើនប្រឈមនឹងបញ្ហាប្រជាសាស្ត្រដូចជា អត្រាកំណើតខ្ពស់ ប្រជាជនវ័យក្មេងច្រើន និងភាពងាយរងគ្រោះពីគ្រោះធម្មជាតិ។ យោងតាមទិន្នន័យ UN ប្រជាជននៅក្នុង LDCs តែងតែខ្វះលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាត សេវាសុខភាព និងការអប់រំប្រកបដោយគុណភាព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្រោយពីការដាក់ចេញបញ្ជីដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១ អង្គការសហប្រជាជាតិបានរៀបចំសន្និសីទអន្តរជាតិជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានានារបស់ LDCs។ សន្និសីទលើកដំបូងបានប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ ហើយបន្តមកមានសន្និសីទលើកទី២ ទី៣ និងទី៤ ដែលសន្និសីទលើកទី៤ ធ្វើឡើងនៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ូល ប្រទេសតួកគី ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ (ដូចរូបភាព)។ តាមរយៈសន្និសីទទាំងនេះ កម្មវិធីសកម្មភាពដូចជា កម្មវិធីអ៊ីស្តង់ប៊ូល (Istanbul Programme of Action ២០១១-២០២០) និងកម្មវិធីដូហា (Doha Programme of Action ២០២២-២០៣១) ត្រូវបានអនុម័តដើម្បីជួយ LDCs ឱ្យសម្រេចបានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ការនាំចេញវត្ថុធាតុដើម និងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ពីបរទេស។ អង្គការសហប្រជាជាតិប្រើប្រាស់លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យចំនួនបី ដើម្បីកំណត់ថាតើប្រទេសមួយគួរស្ថិតក្នុងបញ្ជី LDCs ឬអត់៖ ចំណូលជាតិសរុបក្នុងមនុស្សម្នាក់ (GNI per capita) សន្ទស្សន៍ទ្រព្យសកម្មមនុស្ស (Human Assets Index) និងសន្ទស្សន៍ភាពងាយរងគ្រោះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច (Economic Vulnerability Index)។ ប្រទេសដែលមានការរីកចម្រើនអាច "បញ្ចប់ការអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច" ឬហៅថា LDC graduation។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រទេសកម្ពុជាដែលជា LDC តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩១ កំពុងត្រៀមចាកចេញពីបញ្ជីនេះ ដោយរំពឹងថានឹងសម្រេចនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០២៧-២០២៩ អាស្រ័យលើការវាយតម្លៃរបស់ UN។ តាមវប្បធម៌ ប្រទេស LDCs ក៏មានសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌនិងប្រពៃណីចម្រុះ ប៉ុន្តែជារឿយៗមិនអាចអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍ដោយសារកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចកំពុងស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃរបៀបវារៈអភិវឌ្ឍន៍សកល ជាពិសេសគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) របស់ UN។ វិបត្តិកូវីដ-១៩ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យដំណើរការអភិវឌ្ឍន៍របស់ LDCs ថយក្រោយ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះកម្ពុជាជាសមាជិក LDC ហើយកំពុងប្រឈមនឹងការសម្រេចចិត្តថាតើគួរតែចាកចេញឬនៅបន្តក្នុងបញ្ជី ដោយសារការចាកចេញអាចនាំឱ្យបាត់បង់ការលើកលែងពន្ធគយពីសហភាពអឺរ៉ុបក្រោមគ្រោងការណ៍ "អ្វីគ្រប់យ៉ាងលើកលែងតែអាវុធ" (EBA) និងការគាំទ្រផ្សេងៗទៀត។ យោងតាមរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ការត្រៀមរៀបចំគោលនយោបាយសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរនេះកំពុងដំណើរការ។