លីបង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសលីបង់ (ឈ្មោះផ្លូវការ៖ សាធារណរដ្ឋលីបង់) ស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច ឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសនៃដើមតាត្រៅ (cedar) ដែលជានិមិត្តសញ្ញាជាតិ។ យោងតាមវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស លីបង់មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសស៊ីរីនៅខាងជើងនិងខាងកើត ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅខាងត្បូង និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅខាងលិច។ រដ្ឋធានីបេរូត (Beirut) ជាទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ។ ប្រជាជនមានជាង ៥ លាននាក់ ហើយផ្ទៃដីសរុបមានប្រហែល ១០,៤៥២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសតូចមួយ ប៉ុន្តែមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រសំខាន់នៅចំណុចប្រសព្វរវាងទ្វីបអាស៊ី អឺរ៉ុប និងអាហ្វ្រិក។ ភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ ហើយភាសាបារាំងត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការផងដែរ។ លីបង់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រជាង ៧,០០០ ឆ្នាំ ដែលរួមមានទីក្រុងបុរាណដូចជា ប៊ីប្លូស (Byblos) ដែលត្រូវបានវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេសពណ៌នាថាជាទីក្រុងមួយដែលមានមនុស្សរស់នៅជាបន្តចំណាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក និងជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់យូណេស្កូ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

លីបង់មានភូមិសាស្ត្រចម្រុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយចែកចេញជាបួនតំបន់សំខាន់ៗគឺ វាលទំនាបឆ្នេរតូចចង្អៀត ជួរភ្នំលីបង់ (Mount Lebanon) ដែលមានកំពូលខ្ពស់ជាង ២,៥០០ ម៉ែត្រ និងគ្របដណ្តប់ដោយព្រិលក្នុងរដូវរងារ ជ្រលងភ្នំបេកា (Bekaa Valley) ដែលជាតំបន់កសិកម្មដ៏សំខាន់ និងជួរភ្នំអង់ទី-លីបង់ (Anti-Lebanon) នៅព្រំដែនជាមួយស៊ីរី។ តាមវីគីភីឌា អាកាសធាតុជាប្រភេទមេឌីទែរ៉ានេ ដែលមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងារសើមត្រជាក់ ដោយមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើននៅតំបន់ភ្នំ។ ទន្លេលីតានី (Litani River) គឺជាទន្លេដ៏សំខាន់ដែលផ្គត់ផ្គង់ទឹកសម្រាប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ ប្រជាជនលីបង់មានភាពចម្រុះខាងសាសនាយ៉ាងខ្លាំង ដោយរួមមានគ្រិស្តម៉ារ៉ូនីត មូស្លីមស៊ុននី មូស្លីមស៊ីអា ឌ្រូស និងសហគមន៍តូចៗផ្សេងទៀត។ ការបែងចែកសាសនានេះបានធ្វើឱ្យលីបង់មានប្រព័ន្ធនយោបាយបែបនិកាយនិយមដែលចែកអំណាចតាមក្រុមសាសនា ដូចដែលបានរៀបរាប់ដោយវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រលីបង់អាចតាមដានបានរហូតដល់សម័យភេនៀ (Phoenicians) ដែលជាអរិយធម៌ដើរសមុទ្រដ៏ល្បីល្បាញ ហើយបានបង្កើតអក្ខរក្រមដែលក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អក្ខរក្រមទំនើបៗ។ តាមវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស តំបន់នេះបន្ទាប់មកត្រូវបានត្រួតត្រាដោយចក្រភពអាស្ស៊ីរី បាប៊ីឡូន ពែក្ស រ៉ូម អារ៉ាប់ និងអូតូម៉ង់។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៧ អភិបាល ហ្វាក់រ៉េដឌីន ទី២ (Fakhreddine II) បានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់លោក និងបានកសាងវាំងដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលនៅសេសសល់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បារាំងបានទទួលអាណត្តិពីសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩២០ រដ្ឋ លីបង់ធំ (Greater Lebanon) ត្រូវបានប្រកាសឡើង។ ព្រំដែនរបស់រដ្ឋនេះបានផ្អែកលើផែនទីដែលគូរដោយបេសកកម្មសណ្ឋានដីបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦២ ដូចបានកត់សម្គាល់ដោយវីគីភីឌា។ លីបង់បានទទួលឯករាជ្យនៅថ្ងៃ ២២ វិច្ឆិកា ១៩៤៣ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មានជម្លោះនិកាយបានផ្ទុះឡើង។ សង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏យូរអង្វែងពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៩០ បានបំផ្លិចបំផ្លាញប្រទេស ដោយមានការចូលរួមពីកងកម្លាំងស៊ីរី អ៊ីស្រាអែល និងក្រុមនិកាយប្រដាប់អាវុធ។ នៅឆ្នាំ ២០០៦ សង្គ្រាម ៣៤ ថ្ងៃរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងហេសបូឡាបានបង្កការខូចខាតយ៉ាងដំណំ ហើយជារៀងរាល់ឆ្នាំ ភាពតានតឹងនៅតែបន្តកើតមាននៅតាមព្រំដែនភាគខាងត្បូង។ ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងតៃហ្វ (Taif Agreement) ស៊ីរីបានពង្រឹងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនរហូតដល់ឆ្នាំ ២០០៥ នៅពេលការធ្វើឃាតអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី រ៉ាហ្វីក ហារីរី (Rafik Hariri) បានបង្កឱ្យមាន បដិវត្តន៍សេដា (Cedar Revolution) ដែលបណ្តាលឱ្យទាហានស៊ីរីត្រូវដកថយ។ ទោះយ៉ាងណា លីបង់នៅតែប្រឈមមុខនឹងអស្ថិរភាព ជាពិសេសពីជម្លោះរវាងក្រុមហេសបូឡា (Hezbollah) និងអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាការផ្ទុះកំពង់ផែបេរូតនៅឆ្នាំ ២០២០ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សរាប់រយនាក់ និងបង្កើនវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ លីបង់ត្រូវបានគេហៅថា “ស្វីសនៃមជ្ឈឹមបូព៌ា” ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួនជាមជ្ឈមណ្ឌលធនាគារ និងទេសចរណ៍ក្នុងតំបន់ តាមការកត់សម្គាល់របស់វីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស។ ទោះយ៉ាងណា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ សេដ្ឋកិច្ចបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ អតិផរណាហួសប្រមាណ និងការដួលរលំនៃរូបិយបណ្ណ័លីបង់ (Lebanese pound)។ យោងតាមវីគីភីឌា ប្រជាជនជាង ៨០% ឥឡូវនេះរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រ ហើយអ្នកមានជំនាញជាច្រើនបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅបរទេស។ ទោះបីជាមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ វប្បធម៌លីបង់នៅតែសម្បូរបែប។ តំបន់បុរាណវិទ្យាដូចជាបាល់បេក (Baalbek) ដែលមានប្រាសាទរ៉ូម៉ាំងដ៏អស្ចារ្យ និងប៊ីប្លូស (Byblos) ជាទីក្រុងបុរាណ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដោយយូណេស្កូ។ ម្ហូបអាហារលីបង់ដូចជា ហ៊ូមូស (hummus) តាប៊ូឡេ (tabbouleh) និងគុបបេ (kibbeh) មានភាពល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។ ក្នុងវិស័យតន្ត្រី តារាចម្រៀង ហ្វៃរូស (Fairuz) គឺជារូបតំណាងវប្បធម៌ដ៏ធំធេង ដែលគេស្រឡាញ់នៅទូទាំងពិភពអារ៉ាប់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ លីបង់បានស្ថិតនៅក្នុងកណ្តាលនៃការយកចិត្តទុកដាក់ជាអន្តរជាតិ ដោយសារតែជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងក្រុមហេសបូឡា (Hezbollah) និងអ៊ីស្រាអែល ព្រមទាំងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងបន្ត។ កាលពីឆ្នាំ ២០១៩ បាតុកម្មដ៏ធំបានផ្ទុះឡើង ដោយប្រជាជនមកពីគ្រប់និកាយបានរួបរួមគ្នាទាមទារកំណែទម្រង់នយោបាយ និងប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា។ តាមវីគីភីឌាដដែល កាលពីថ្ងៃ ៨ មេសា ២០២៦ ការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលលើរដ្ឋធានីបេរូតបានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ៣៥៧ នាក់ស្លាប់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានទាក់ទាញការថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសជាច្រើន ហើយបានធ្វើឱ្យស្ថានភាពមនុស្សធម៌កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រៅពីជម្លោះ លីបង់ក៏កំពុងទទួលបន្ទុកធ្ងន់ពីជនភៀសខ្លួនផងដែរ។ យោងតាមវីគីភីឌា ជំរំជនភៀសខ្លួនសាទីឡា (Shatila) ក្នុងទីក្រុងបេរូត បានផ្តល់ជម្រកដល់ជនភៀសខ្លួនស៊ីរីនិងប៉ាឡេស្ទីនជាង ២ ម៉ឺននាក់ ដែលរស់នៅក្នុងស្ថានភាពលំបាក។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ លីបង់ផ្តល់មេរៀនអំពីភាពធន់របស់ប្រជាជាតិមួយដែលមានពហុនិកាយ និងអំពីផលវិបាកនៃសង្គ្រាមដែលអាចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម។