ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

លោក ឡេ ក្វាន់ យូ (Lee Kuan Yew) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា LKY គឺជាបិតាស្ថាបនិកនៃប្រទេសសឹង្ហបុរីសម័យទំនើប។ លោកជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយនៃសាធារណរដ្ឋសឹង្ហបុរី ដោយកាន់តំណែងពីឆ្នាំ ១៩៥៩ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩០។ តាមរយៈ Wikipedia ការគ្រប់គ្រងដោយរបបផ្តាច់ការរបស់លោកបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្ដូរដ៏ធំធេង ដោយបានប្រែក្លាយកោះតូចមួយដែលគ្មានធនធានធម្មជាតិ ឱ្យក្លាយជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ឈានមុខ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុសកល។ សឹង្ហបុរីត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជានាគអាស៊ីមួយក្នុងចំណោមបួន (Asian Tigers) រួមជាមួយនឹងហុងកុង កូរ៉េខាងត្បូង និងតៃវ៉ាន់។

ក្រៅពីភាពជោគជ័យខាងសេដ្ឋកិច្ច លោកក៏ជាឥស្សរជនដែលបង្កឱ្យមានការជជែកវែកញែកផងដែរ ដោយសារតែវិធានការតឹងរឹងប្រឆាំងនឹងសេរីភាពសារព័ត៌មាន សិទ្ធិនយោបាយ និងសកម្មជនប្រឆាំង។ យ៉ាងណាមិញ លោកត្រូវបានគោរពយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងនាមជាស្ថាបត្យករនៃសឹង្ហបុរីទំនើប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

លោក ឡេ ក្វាន់ យូ កើតនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩២៣ នៅទីក្រុងសឹង្ហបុរី ដែលជាដែនដីអាណានិគមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ លោកជាកូនច្បងក្នុងគ្រួសារជនជាតិចិនដើមកំណើតហាក់កា និងពេរ៉ាណាកាន (Peranakan) ដែលមានឪពុកឈ្មោះ លី ឈីន គូន (Lee Chin Koon) ជាអ្នករក្សាហាង និងម្តាយឈ្មោះ ឈៀ ជីម នីវ (Chua Jim Neo)។ តាម Wikipedia លោកបានសិក្សានៅសាលារដ្ឋាភិបាល Raffles Institution នៅសឹង្ហបុរី បន្ទាប់មកបានទៅសិក្សាច្បាប់នៅសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីជ ចក្រភពអង់គ្លេស ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សាដោយទទួលបាននិទ្ទេសខ្ពស់។ ក្រោយមក លោកបានក្លាយជាមេធាវី (barrister) មុនពេលចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយ។

លោកបានរៀបការជាមួយលោកស្រី ក្វា ហ្គេក ឈូ (Kwa Geok Choo) ដែលជាមេធាវីដ៏ឆ្នើម ហើយពួកគេមានកូនបីនាក់ គឺលោក ឡេ សៀនឡុង (Lee Hsien Loong) អនាគតនាយករដ្ឋមន្ត្រីសឹង្ហបុរី, លោកស្រី ឡេ វ៉េ លីង (Lee Wei Ling) និង លោក ឡេ សៀនយ៉ាង (Lee Hsien Yang)។

ក្នុងនាមជាបិតាស្ថាបនិកសឹង្ហបុរី លោកបានកំណត់ទស្សនវិជ្ជាគ្រប់គ្រងដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃការអនុវត្តជាក់ស្តែង (pragmatism) គោលការណ៍មេរីតូក្រាស៊ី (meritocracy) និងនីតិរដ្ឋដ៏តឹងរឹង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដែលសឹង្ហបុរីត្រូវបានកាន់កាប់ដោយជប៉ុន លោក ឡេ ក្វាន់ យូ បានដឹងថាការគ្រប់គ្រងរបស់មហាអំណាចអាណានិគមកំពុងរលំរលាយ។ លោកបានចូលរួមក្នុងចលនានយោបាយមួយដែលគាំទ្រដោយសហជីព និងបញ្ញវន្តក្នុងស្រុក។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ លោករួមជាមួយលោក ហ្គោ ខេង ស្វេ (Goh Keng Swee), លោក ថូ ឈីន ឆាយ (Toh Chin Chye) និងសកម្មជនដទៃទៀត បានបង្កើតគណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន (PAP) នៅផ្ទះលេខ ៣៨ ផ្លូវអុកស្លី (38 Oxley Road)។ PAP បានទទួលជោគជ័យយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយបានឈ្នះការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ដោយដណ្តើមបាន ៤៣ អាសនៈក្នុងចំណោម ៥១ អាសនៈ។ លោកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅអាយុ ៣៥ ឆ្នាំ។

ក្នុងដំណាក់កាលដឹកនាំ លោកបានប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងពីស្លាបឆ្វេងក្នុង PAP និងសកម្មជនសហជីព។ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាព លោកបានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការ Operation Coldstore ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ដោយចាប់ខ្លួនមនុស្សជាង ១០០ នាក់ ដែលរួមមានមេដឹកនាំសហជីព និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង។ ក្នុងចំណោមនោះ លោក លីម ឈីន ស៊ីអុង (Lim Chin Siong) ដែលជាគូប្រជែងដ៏សំខាន់របស់លោក ត្រូវបានឃុំខ្លួនអស់រយៈពេលជិត ២៣ ឆ្នាំ ដោយគ្មានការកាត់ក្តីក្រោមច្បាប់សន្តិសុខផ្ទៃក្នុង។

លោកមានគំនិតថាសឹង្ហបុរីមិនអាចរស់បានដោយខ្លួនឯងបាន ហើយបានតស៊ូដើម្បីបញ្ចូលសឹង្ហបុរីទៅក្នុងសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី។ ការបញ្ចូលនេះបានកើតឡើងនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ប៉ុន្តែជម្លោះនយោបាយ និងជំលោះជាតិសាសន៍ ជាពិសេសការជំរុញគំនិត “ម៉ាឡេស៊ីមហាសាសន៍” (Malaysian Malaysia) របស់ PAP ដែលប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយពូជសាសន៍ម៉ាឡេរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាល បានបង្កើនភាពតានតឹង។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃទី ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៦៥ សឹង្ហបុរីត្រូវបានបណ្តេញចេញពីម៉ាឡេស៊ី ហើយក្លាយជាប្រទេសឯករាជ្យ។ តាម Wikipedia នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានប្រកាសពីការបែកបាក់ លោកបានស្រក់ទឹកភ្នែក ដោយបង្ហាញពីការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះអនាគតរបស់ជាតិ។

បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ លោកបានចាប់ផ្តើមកសាងប្រទេសពីចំណុចសូន្យ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានបង្កើតកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសឹង្ហបុរី (SAF) ដោយមានជំនួយពីអ៊ីស្រាអែល ហើយបានអនុវត្តកម្មវិធីលំនៅឋានសាធារណៈ (HDB) ដែលផ្តល់ផ្ទះដល់ប្រជាជនជាង ៨០%។ ការបង្កើតប្រព័ន្ធអប់រំពីរភាសា (អង់គ្លេស និងចិន) និងការទាក់ទាញវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស បានធ្វើឱ្យសឹង្ហបុរីក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏ទាក់ទាញ។ ក្នុងអំឡុងពេលកាន់អំណាច GDP របស់ប្រទេសកើនឡើងពីប្រហែល ៥០០ ដុល្លារ ទៅជាង ១៣,០០០ ដុល្លារក្នុងមនុស្សម្នាក់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

លោក ឡេ ក្វាន់ យូ បានចុះចេញពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ ១៩៩០ ប៉ុន្តែបានបន្តកាន់តំណែងជាទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ (Senior Minister) និងក្រោយមកជារដ្ឋមន្ត្រីអ្នកណែនាំ (Minister Mentor) រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១១ ដោយបន្តមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើគោលនយោបាយរបស់ប្រទេស។ លោកទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៥ ក្នុងជន្មាយុ ៩១ ឆ្នាំ។ សឹង្ហបុរីបានប្រកាសកាន់ទុក្ខជាតិរយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយទង់ជាតិត្រូវបានចុះពាក់កណ្តាលបង្គោល។ ប្រជាជនរាប់ម៉ឺននាក់បានតម្រង់ជួរដើម្បីគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគោរពស្រឡាញ់ដ៏ជ្រាលជ្រៅរបស់ពួកគេចំពោះបិតាស្ថាបនិក។

សព្វថ្ងៃ កេរដំណែលរបស់លោកបន្តមានឥទ្ធិពលលើនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសឹង្ហបុរី។ គណបក្ស PAP នៅតែដឹកនាំប្រទេស ដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ដែលលោកបានដាក់ចេញ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅប្រទេសកម្ពុជា ករណីរបស់លោក ឡេ ក្វាន់ យូ ច្រើនតែត្រូវបានលើកយកមកប្រៀបធៀបនៅក្នុងការពិភាក្សាអំពីយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍។ គំរូដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចឆាប់រហ័ស និងការគ្រប់គ្រងនយោបាយដ៏រឹងមាំ បង្កើតជាសំណួរមួយថា តើប្រទេសកម្ពុជាអាចទាញយកមេរៀនអ្វីខ្លះពីបទពិសោធន៍របស់សឹង្ហបុរី? ខណៈអ្នកខ្លះមើលឃើញថាវាជាផ្លូវឆ្ពោះទៅរកភាពរុងរឿង អ្នកដទៃព្រួយបារម្ភថាវាអាចនាំឱ្យមានការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល។ ការជជែកនេះនៅតែបន្ត ហើយបង្ហាញពីភាពពាក់ព័ន្ធនៃកេរដំណែលរបស់លោកសម្រាប់អនាគតរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់។