ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

នយោបាយឆ្វេងនិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

វ្ល៉ាឌីមៀ លេនីន មេដឹកនាំសហភាពសូវៀត ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការចងក្រងរបស់វិគីភីឌា នយោបាយឆ្វេងនិយម ឬ គំនិតឆ្វេងនិយម គឺជាវិសាលភាពនៃមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ដែលគាំទ្រ និងខិតខំសម្រេចបាននូវសមភាពសង្គម និងគោលការណ៍សមភាព។ មនោគមវិជ្ជាទាំងនេះជារឿយៗប្រឆាំងនឹងឋានានុក្រមសង្គម ទាំងផ្នែកទូទៅ ឬផ្នែកខ្លះ ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា។ លក្ខណៈសំខាន់មួយគឺការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះជនដែលអ្នកកាន់ខ្ជាប់យល់ថាមានគុណវិបត្តិក្នុងសង្គម និងជំនឿថាមានវិសមភាពគ្មានយុត្តិធម៌ ដែលត្រូវកាត់បន្ថយឬលុបបំបាត់ តាមរយៈមធ្យោបាយរ៉ាឌីកាល់ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរធម្មជាតិសង្គម។ ពាក្យ "ឆ្វេង" និង "ស្តាំ" មានប្រភពពីការរៀបចំកន្លែងអង្គុយក្នុងសភាតំណាងបារាំង ដែលអ្នកគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរអង្គុយនៅខាងឆ្វេង ឯអ្នកគាំទ្ររបបដើមអង្គុយនៅខាងស្តាំ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ឆ្វេងនិយមតែងត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាចលនាដែលតស៊ូដើម្បីយុត្តិធម៌សង្គម និងការផ្លាស់ប្តូរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការបើកសភាតំណាងថ្នាក់ជាតិបារាំង ឆ្នាំ ១៧៨៩ ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា និងរូបភាពនៃការបើកសភាតំណាងថ្នាក់ជាតិបារាំងនៅថ្ងៃទី ៥ ឧសភា ១៧៨៩ ការបែងចែកឆ្វេង-ស្តាំបានកើតឡើងនៅវាំងវែសៃ (Versailles) ប្រទេសបារាំង។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ អ្នកតំណាងនៃជនសាមញ្ញ (Third Estate) បានអង្គុយនៅខាងឆ្វេង ប្រឆាំងនឹងអ្នកតំណាងអភិជន និងបព្វជិតដែលអង្គុយខាងស្តាំ។ ចាប់ពីពេលនោះមក គំនិតឆ្វេងនិយមបានរីករាលដាលចេញពីអឺរ៉ុបទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗនៃពិភពលោក ដោយមានអ្នកគាំទ្រក្នុងចំណោមវណ្ណៈកម្មករ កសិករ បញ្ញាវន្ត និងក្រុមជនជាតិភាគតិច។ រូបភាពនៃសហជីពពាណិជ្ជកម្មឥណ្ឌា និងការហែក្បួនសិទ្ធិពលរដ្ឋនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បង្ហាញថាចលនាឆ្វេងនិយមមានវត្តមាននៅអាស៊ី និងអាមេរិកផងដែរ ដោយប្រមូលផ្តុំមនុស្សដែលចង់បានការផ្លាស់ប្តូរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការហែក្បួនតវ៉ាប្រឆាំងការរើសអើងពូជសាសន៍ នៅញូវយ៉ក ឆ្នាំ ១៩៦៥ ប្រភព: Wikipedia

តាមការចងក្រងនិងរូបភាពពីវិគីភីឌា ប្រវត្តិនៃនយោបាយឆ្វេងនិយមមានដំណើរការដ៏យូរអង្វែង។ ព្រឹត្តិការណ៍ដំបូងគឺបដិវត្តន៍បារាំងឆ្នាំ ១៧៨៩ ដែលបាននាំមកនូវគំនិតសេរីភាព សមភាព និងភាពជាបងប្អូន។ នៅសតវត្សទី១៩ ទ្រឹស្តីម៉ាក្សនិយម (Marxism) បានលេចឡើង ដោយស្នើឱ្យមានការតស៊ូវណ្ណៈ និងការបង្កើតសង្គមគ្មានវណ្ណៈ។ រូបភាពរបស់វ្ល៉ាឌីមៀ លេនីន (Vladimir Lenin) ដែលជាមេដឹកនាំសហភាពសូវៀត ត្រូវបានវិគីភីឌាចាត់ទុកថាជាមេដឹកនាំឆ្វេងនិយមដ៏លេចធ្លោ ហើយបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ ១៩១៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកបានបង្កើតរដ្ឋកុម្មុយនិស្តដំបូងគេ។ បដិវត្តន៍នេះបានក្លាយជាគំរូសម្រាប់ចលនាឆ្វេងនិយមជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក។ នៅសតវត្សទី២០ ចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជាការហែក្បួនពីសេលម៉ាទៅម៉ុងហ្គមេរីឆ្នាំ ១៩៦៥ (ដែលរូបភាពបង្ហាញអ្នកតវ៉ានៅហាលេម ញូវយ៉ក) បានបង្ហាញពីតួនាទីរបស់ឆ្វេងនិយមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការរើសអើងពូជសាសន៍ ដោយប្រមូលកម្លាំងមហាជនដើម្បីទាមទារសមភាព។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការបាតុកម្មរបស់សហជីពកម្មករឥណ្ឌាទាំងអស់ នៅកេរ៉ាឡា ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច យោងតាមនិយមន័យវិគីភីឌា ឆ្វេងនិយមខិតខំកាត់បន្ថយវិសមភាព ដែលនាំទៅរកគោលនយោបាយបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិឡើងវិញ ការការពារសិទ្ធិកម្មករ និងការផ្តល់សេវាសាធារណៈ។ រូបភាពនៃសហជីពពាណិជ្ជកម្មឥណ្ឌាទាំងអស់ (All India Trade Union Congress) ដែលកំពុងបាតុកម្មនៅអាឡាពុជហា (Alappuzha) រដ្ឋកេរ៉ាឡា (Kerala) ជាភស្តុតាងនៃការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិកម្មករ ដែលជាប្រធានបទស្នូលរបស់ឆ្វេងនិយម។ ការបាតុកម្មបែបនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះជនដែលមានគុណវិបត្តិក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ ផ្នែកវប្បធម៌ ឆ្វេងនិយមបានជំរុញសមភាពយេនឌ័រ ការប្រឆាំងការរើសអើងពូជសាសន៍ សិទ្ធិជនជាតិភាគតិច និងការថែរក្សាបរិស្ថាន។ រូបភាពគម្របទស្សនាវដ្ដី Ms. ឆ្នាំ ២០០៧ ដែលផ្តោតលើបញ្ហាកំដៅផែនដី បង្ហាញថាចលនាឆ្វេងនិយមក៏មានការព្រួយបារម្ភខ្លាំងចំពោះវិបត្តិអាកាសធាតុ និងបញ្ហាបរិស្ថានផ្សេងទៀតផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

គម្របទស្សនាវដ្ដី Ms. ឆ្នាំ ២០០៧ ស្តីពីកំដៅផែនដី ប្រភព: Wikipedia

ដោយផ្អែកលើរូបភាពនិងព័ត៌មានពីវិគីភីឌា ប្រធានបទដែលទាក់ទងនឹងនយោបាយឆ្វេងនិយមដូចជា ការការពារបរិស្ថាន (ដូចនៅក្នុងទស្សនាវដ្ដី Ms.) សិទ្ធិកម្មករ (ដូចការបាតុកម្មនៅឥណ្ឌា) និងសមភាពពូជសាសន៍ (ដូចការហែក្បួនសេលម៉ា) គឺនៅតែជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាជាសកលនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ទោះបីជារូបភាពទាំងនេះមានអាយុកាលខុសៗគ្នាក៏ដោយ ក៏វាបង្ហាញថាក្តីស្រមៃនិងការតស៊ូរបស់ឆ្វេងនិយមនៅតែបន្តមានជីវិតរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ រូបភាពគម្រប Ms. ឆ្នាំ ២០០៧ បានបង្ហាញពីការព្រួយបារម្ភអំពីកំដៅផែនដីតាំងពីជាងមួយទសវត្សរ៍មុន ហើយបច្ចុប្បន្នបញ្ហានេះកាន់តែមានសារៈសំខាន់ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ សម្រាប់អ្នកតាមដាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីគំនិតឆ្វេងនិយមអាចជួយបកស្រាយព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយ និងសង្គមនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដែលអាចមានឥទ្ធិពលដល់តំបន់ និងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។