ទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត គឺជាទោសដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គលដែលត្រូវបានកាត់ទោស ត្រូវជាប់នៅក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំងរហូតដល់ពេលស្លាប់ ដោយមាន ឬ គ្មានលទ្ធភាពដោះលែងមុនកំណត់។ ទោសប្រភេទនេះជាធម្មតាត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់បទឧក្រិដ្ឋដែលមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ និងហិង្សាជានិច្ច។ ឧទាហរណ៍នៃបទល្មើសទាំងនោះមាន ឃាតកម្ម ការធ្វើទារុណកម្ម អំពើភេរវកម្ម ការរំលោភសេពសន្ថវៈ ការក្បត់ជាតិ ការជួញដូរមនុស្ស ការជួញដូរគ្រឿងញៀន ការលួចសម្ងាត់រដ្ឋ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងប្រល័យពូជសាសន៍។

Wikipedia ក៏បានគូសបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ជាច្រើន ទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតអាចបែកចេញជាពីរប្រភេទធំៗ៖ ទីមួយ ទោសជាប់គុកពេញមួយជីវិតដោយគ្មានលទ្ធភាពដោះលែង (whole-life tariff) និងទីពីរ ទោសជាប់គុកមួយជីវិតដែលអាចមានការដោះលែងមុនកំណត់ ក្រោយពីការអនុវត្តរយៈពេលជាក់លាក់ និងបានបំពេញលក្ខខណ្ឌតាមការវាយតម្លៃរបស់អាជ្ញាធរ។ ប្រទេសផ្សេងៗមានវិធីសាស្ត្រខុសគ្នាក្នុងការរចនាទោសនេះ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រធានបទចម្រូងចម្រាសនៅក្នុងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការអនុវត្តទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយតាមតំបន់ និងប្រព័ន្ធច្បាប់នីមួយៗ។ យោងតាម Wikipedia នៅក្នុងប្រទេសដែលប្រើប្រព័ន្ធច្បាប់ទម្លាប់ (common law) ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស ទោសនេះត្រូវបានដាក់ឱ្យញឹកញាប់ជាបទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរ ហើយចំនួនអ្នកទោសមួយជីវិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបជាច្រើន ដូចជាបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ មិនសូវប្រើប្រាស់ទោសជាប់គុកគ្មានកំណត់ដោយគ្មានលទ្ធភាពដោះលែងឡើយ ហើយបានកំណត់យន្តការត្រួតពិនិត្យក្រោយរយៈពេល ១៥-២៥ ឆ្នាំ។

ផ្នែកប្រជាជន ទិន្នន័យពី Wikipedia បង្ហាញថា អ្នកដែលត្រូវបានកាត់ទោសអស់មួយជីវិតច្រើនតែជាបុរសវ័យកណ្តាល ដែលមកពីស្រទាប់សង្គមងាយរងគ្រោះ ឬមានប្រវត្តិនៃបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ ចំនួនអ្នកទោសមួយជីវិតនៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រើប្រាស់ទោសឃុំឃាំងរយៈពេលវែង ជំនួសឱ្យទោសប្រហារជីវិតក្នុងយុត្តាធិការជាច្រើន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការដាក់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររហូតដល់ស្លាប់ មានដើមកំណើតតាំងពីសម័យបុរាណ។ តាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia ច្បាប់រ៉ូម៉ាំងបានអនុញ្ញាតឱ្យឃុំឃាំងអស់មួយជីវិតចំពោះបទល្មើសនយោបាយ និងឧក្រិដ្ឋកម្មមួយចំនួន ទោះបីជាការអនុវត្តមិនទូលំទូលាយដូចបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ។ នៅសម័យកណ្តាល ការដាក់គុករយៈពេលយូរមិនសូវជាទូទៅទេ ដោយសារកង្វះទីកន្លែងឃុំឃាំង និងផលប្រយោជន៍នៃទោសប្រហារជីវិត ឬប្រាក់ពិន័យដែលអាចប្រមូលបានលឿន។

ការផ្លាស់ប្តូរគំនិតផ្នែកនីតិកម្មនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ និងទី១៩ បាននាំមកនូវកំណែទម្រង់ធំៗ។ អ្នកប្រាជ្ញដូចជា Cesare Beccaria និងអ្នកគិតនៃចលនាត្រាស់ដឹងផ្សេងទៀតបានស្នើឡើងថា ទោសគួរតែមានគោលដៅកែប្រែខ្លួន មិនមែនគ្រាន់តែសងសឹកទេ ហើយការឃុំឃាំងអស់មួយជីវិតបានក្លាយជាជម្រើសមនុស្សធម៌ជាងមុនជំនួសទោសប្រហារជីវិត។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ប្រទេសជាច្រើនបានកសាងពន្ធនាគារទំនើប និងដាក់បញ្ចូលទោសជាប់គុកមួយជីវិតទៅក្នុងក្រមព្រហ្មទណ្ឌរបស់ខ្លួន បង្កើតបានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌សម័យទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការឃុំខ្លួនមនុស្សឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់។ ការគ្រប់គ្រងពន្ធនាគារ ការថែទាំសុខភាព សន្តិសុខ និងការផ្តល់ចំណីអាហារសម្រាប់អ្នកទោសរយៈពេលរាប់សិបឆ្នាំ បង្កើតបានជាបន្ទុកថវិកាដ៏ធ្ងន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល។ យោងតាម Wikipedia ការចំណាយជាមធ្យមក្នុងមួយអ្នកទោសមួយជីវិតនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍អាចឡើងដល់រាប់ម៉ឺនដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលចោទជាសំណួរអំពីតុល្យភាពរវាងការចំណាយ និងយុត្តិធម៌សង្គម។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការទទួលយកទោសជាប់គុកមួយជីវិតមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំង។ នៅក្នុងសង្គមខ្លះ រួមទាំងកម្ពុជា ទោសនេះត្រូវបានមើលឃើញថាជាតម្រូវការចាំបាច់ដើម្បីការពារសន្តិសុខសាធារណៈ និងជាការផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះ។ ប៉ុន្តែអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិជាច្រើនបានរិះគន់ការប្រើប្រាស់ទោសនេះដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យតាមកាលកំណត់ ដោយចាត់ទុកថាវាជាការរំលោភលើសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ទណ្ឌិត។ កិច្ចពិភាក្សាវប្បធម៌ទាំងនេះបានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ដូចជាការលុបបំបាត់ទោសជាប់គុកពេញមួយជីវិតសម្រាប់កុមារ និងអ្នកមានបញ្ហាផ្លូវចិត្ត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទកម្ពុជា និងថ្នាក់តំបន់ ទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតបន្តជាប្រធានបទពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំង។ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជាអនុញ្ញាតឱ្យកាត់ទោសនេះចំពោះបទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរដូចជា ឃាតកម្មដោយគិតទុកជាមុន ការជួញដូរគ្រឿងញៀនក្នុងបរិមាណធំ និងអំពើភេរវកម្ម។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ តុលាការកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទោសនេះនៅក្នុងករណីល្បីៗ ដែលជារឿយៗទាក់ទងនឹងរឿងក្តីគ្រឿងញៀន ឬឃាតកម្មដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណៈជន។

Wikipedia កត់សម្គាល់ថា នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ការជជែកដេញដោលអំពីទោសជាប់គុកមួយជីវិតកំពុងកើនឡើង ដោយមានការរិះគន់ពីក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស និងការជំរុញឱ្យកំណត់ការប្រើប្រាស់របស់វា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីទោសនេះជួយបកស្រាយសារពើភ័ណ្ឌព័ត៌មានអំពីសាលក្រមសំខាន់ៗ ការពិភាក្សាអំពីកំណែទម្រង់ច្បាប់ និងយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មនៅកម្ពុជា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។