លីឡុងវេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា លីឡុងវេគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសម៉ាឡាវី។ ក្រុងនេះមានចំនួនប្រជាជន ៩៨៩,៣១៨ នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ និងប្រមាណ ១,១២២,០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ហើយស្ថិតនៅតំបន់កណ្តាលនៃប្រទេសម៉ាឡាវី ក្នុងដែនរដ្ឋបាលមានឈ្មោះដូចគ្នា។ ទីក្រុងនេះមានព្រំដែនជិតប្រទេសម៉ូសំប៊ិក និងប្រទេសសំប៊ី ហើយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់តំបន់កណ្តាលម៉ាឡាវី។ ឈ្មោះទីក្រុងនេះបានមកពីទន្លេលីឡុងវេ។ ទីក្រុងលីឡុងវេបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសម៉ាឡាវីនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយបានជំនួសទីក្រុងសូមបា (Zomba) ដែលជាអតីតរដ្ឋធានី។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះធ្វើឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកបណ្ឌិត ហាស្ទីង បានដា (Hastings Banda) ដើម្បីធ្វើឱ្យរដ្ឋធានីស្ថិតនៅកណ្តាលប្រទេស និងជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់កណ្តាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

លីឡុងវេស្ថិតនៅលើខ្ពង់រាបមួយ ដែលមានកម្ពស់ប្រហែល ១,០៥០ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ទន្លេលីឡុងវេហូរកាត់ក្រុង ហើយជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់សម្រាប់កសិកម្ម និងប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ តាមវិគីភីឌា អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រូពិច ដោយមានរដូវវស្សាចាប់ពីខែវិច្ឆិការហូតដល់ខែមេសា និងរដូវប្រាំងពីខែឧសភាដល់ខែតុលា។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិឆេវ៉ា (Chewa) ហើយភាសាសំខាន់ដែលគេប្រើប្រាស់គឺភាសាឈិឆេវ៉ា (Chichewa) និងភាសាអង់គ្លេស។ តាមការចុះផ្សាយរបស់វិគីភីឌា ចំនួនប្រជាជនបានកើនឡើងពី ៦៧៤,៤៤៨ នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ទៅដល់ ៩៨៩,៣១៨ នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ហើយក្នុងឆ្នាំ២០២០ ប្រជាជនប្រមាណ ១,១២២,០០០ នាក់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនមានកម្រិតទាប ប៉ុន្តែកំពុងកើនឡើងដោយសារកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ទីក្រុងនេះជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃដែនរដ្ឋបាលលីឡុងវេ និងមានចែកជាតំបន់ធំៗពីរគឺ តំបន់ចាស់ (Old Town) និងតំបន់ថ្មី (New Town)។ តំបន់ចាស់មានផ្សារប្រពៃណី និងសហគមន៍រស់នៅកកកុញ ខណៈតំបន់ថ្មីមានអគារទំនើប ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល និងស្ថានទូតបរទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដំបូងឡើយ លីឡុងវេជាភូមិនេសាទតូចមួយនៅលើច្រាំងទន្លេលីឡុងវេ។ តាមវិគីភីឌា ឈ្មោះទីក្រុងនេះបានមកពីពាក្យក្នុងភាសាក្នុងស្រុកមានន័យថា “ទន្លេ”។ ក្នុងសម័យអាណានិគមអង់គ្លេស ទីនេះបានក្លាយជាទីតាំងរដ្ឋបាលតូចមួយ ប៉ុន្តែមិនមានតួនាទីធំដុំទេរហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០។ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ លោកបណ្ឌិត ហាស្ទីង បានដា (Hastings Banda) ដែលជាប្រធានាធិបតីនាពេលនោះ បានសម្រេចផ្លាស់រដ្ឋធានីពីទីក្រុងសូមបា (Zomba) មកលីឡុងវេ ដើម្បីធ្វើឱ្យមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលស្ថិតនៅកណ្តាលប្រទេស និងជំរុញការអភិវឌ្ឍតំបន់កណ្តាល។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានធ្វើឱ្យលីឡុងវេក្លាយជាទីក្រុងដែលមានគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងទំនើប ដោយមានការដ្ឋានសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ អគាររដ្ឋាភិបាល និងសភា។ ក្រោយពីការផ្លាស់ប្តូរនេះ ទីក្រុងត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ តំបន់ចាស់នៅរក្សាសភាពដើមដោយមានទីផ្សារ និងផ្ទះប្រពៃណី ខណៈតំបន់ថ្មីត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងទំនើបសម្រាប់ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល សភា និងស្ថានទូតផ្សេងៗ។ ប៉មនាឡិកាដែលបានសាងសង់ក្នុងសម័យអាណានិគម នៅជាសាក្សីប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយនៃក្រុង។ សព្វថ្ងៃ ប៉មនាឡិកានេះជានិមិត្តសញ្ញាមួយនៃទីក្រុង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

លីឡុងវេគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់ម៉ាឡាវី ដោយផ្តោតលើពាណិជ្ជកម្មកសិផល ជាពិសេសថ្នាំជក់ ដែលជាទំនិញនាំចេញធំជាងគេរបស់ប្រទេស។ តាមវិគីភីឌា ក្រុងនេះមានផ្សារលក់ដុំ ធនាគារជាតិ និងក្រុមហ៊ុនឯកជនធំៗ។ វិស័យសេវាកម្មដូចជា ហិរញ្ញវត្ថុ និងទូរគមនាគមន៍ក៏កំពុងរីកចម្រើនដែរ។ លីឡុងវេក៏ជាទីតាំងនៃឧស្សាហកម្មកែច្នៃអាហារ វាយនភណ្ឌ និងសម្ភារសំណង់ផងដែរ។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិកាមូហ្ស៊ូ (Kamuzu International Airport) ដែលស្ថិតនៅក្រៅក្រុង បម្រើដល់ការដឹកជញ្ជូនទំនិញនិងអ្នកដំណើរ ភ្ជាប់ទីក្រុងជាមួយតំបន់ផ្សេងៗនៃអាហ្វ្រិក និងអន្តរជាតិ។ ផ្នែកវប្បធម៌ លីឡុងវេមានសារមន្ទីរ និងមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ដែលបង្ហាញពីប្រពៃណីរបស់ជនជាតិឆេវ៉ា។ ពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំដូចជា 'Malawi International Trade Fair' និងព្រឹត្តិការណ៍តន្ត្រីប្រពៃណី ទាក់ទាញអ្នកទស្សនាពីក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។ ផ្សារប្រពៃណីនៅតំបន់ចាស់ ផ្តល់ឱកាសឱ្យភ្ញៀវទេសចរបានស្គាល់សិប្បកម្មក្នុងស្រុក ដូចជាការឆ្លាក់ឈើ និងការតម្បាញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

លីឡុងវេស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃដំណើរការនយោបាយរបស់ម៉ាឡាវី។ អគារសភា និងការិយាល័យប្រធានាធិបតី មានទីតាំងនៅក្នុងក្រុងនេះ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុងនេះក៏ជាទីស្នាក់ការរបស់អង្គការអន្តរជាតិជាច្រើន ដូចជា អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ទីក្រុងលីឡុងវេជាឧទាហរណ៍នៃការអភិវឌ្ឍរដ្ឋធានីថ្មីមួយនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលអាចផ្តល់មេរៀនស្តីពីការរៀបចំផែនការទីក្រុង និងការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋបាល។ ក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងនិរន្តរភាព លីឡុងវេកំពុងជួបបញ្ហាប្រឈមដូចជាកង្វះទឹក និងសំណង់ខ្វះប្រព័ន្ធ ដែលជាប្រធានបទសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិ។ ក្រុងនេះក៏បានទទួលការវិនិយោគពីប្រទេសចិន និងអ្នកបរិច្ចាគផ្សេងទៀត ក្នុងការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មាន លីឡុងវេតែងតែលេចមុខក្នុងរបាយការណ៍អន្តរជាតិទាក់ទងនឹងនយោបាយ សុខភាព និងការអភិវឌ្ឍរបស់អាហ្វ្រិក។