ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិមានអនុស្សាវរីយ៍លីនខូន (Lincoln Memorial) គឺជាវិមានជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានសាងសង់ឡើងដើម្បីគោរពដល់លោក អាប្រាហាម លីនខូន (Abraham Lincoln) ប្រធានាធិបតីទី ១៦ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ តាម Wikipedia វិមាននេះស្ថិតនៅចុងខាងលិចនៃសួនជាតិ National Mall ក្នុងក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី (Washington, D.C.)។ វាមានលក្ខណៈស្ថាបត្យកម្មបែបនីអូក្លាស៊ីក (neoclassical) ដែលរចនាឡើងជារាងប្រាសាទបុរាណក្រិក។

អ្នករចនាវិមាននេះគឺលោក ហិនរី បេខិន (Henry Bacon) ហើយរូបចម្លាក់ធំរបស់លីនខូននៅខាងក្នុងត្រូវបានបង្កើតដោយលោក ដានីយ៉ែល ឆេស្ទើរ ហ្វ្រេនឆ៍ (Daniel Chester French) និងឆ្លាក់ដោយបងប្អូន ភិចសៀរីលី (Piccirilli brothers)។ ជញ្ជាំងខាងក្នុងត្រូវបានគូរដោយលោក ជូល ហ្គឺរិន (Jules Guérin) ហើយសំណេរនៅខាងលើរូបចម្លាក់ត្រូវបាននិពន្ធដោយលោក រ៉យយ៉ាល ករតឹសឝ (Royal Cortissoz)។ វិមាននេះត្រូវបានសម្ពោធនៅថ្ងៃទី ៣០ ឧសភា ១៩២២ ហើយជាវិមានមួយក្នុងចំណោមវិមានជាច្រើនដែលត្រូវបានកសាងឡើងដើម្បីគោរពដល់អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក។ វាបានក្លាយជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរដ៏សំខាន់តាំងពីការបើកដំណើរការមក ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមជ្ឈមណ្ឌលនិមិត្តសញ្ញាសម្រាប់បញ្ហាទំនាក់ទំនងពូជសាសន៍ និងសិទ្ធិពលរដ្ឋ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិមានអនុស្សាវរីយ៍លីនខូនស្ថិតនៅលើដីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការបូមខ្សាច់ពីទន្លេ Potomac ដែលធ្វើឲ្យតំបន់នេះមានទីតាំងដ៏ស្រស់ស្អាតនៅជាប់មាត់ទន្លេ។ តាម Wikipedia វិមាននេះមានបណ្តោយប្រវែង ១៩០ ហ្វីត ទទឹង ១១៩ ហ្វីត និងកម្ពស់ ៩៩ ហ្វីត។ វាត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសសរឌូរីក (Doric columns) ចំនួន ៣៦ ដើម ដែលតំណាងឲ្យរដ្ឋទាំង ៣៦ ដែលមាននៅពេលមរណភាពរបស់លីនខូន។ នៅខាងលើសសរ មានចម្លាក់ឈ្មោះរបស់រដ្ឋទាំង ៤៨ ដែលមាននៅពេលបញ្ចប់ការសាងសង់។

ផ្នែកខាងក្នុងបែងចែកជាបីបន្ទប់ ដោយមានរូបចម្លាក់លីនខូននៅចំកណ្តាល។ រូបចម្លាក់នេះមានកម្ពស់ ១៩ ហ្វីត និងធ្វើពីថ្មម៉ាបចំនួន ២៨ ប្លុកពីរដ្ឋ Georgia។ ស៊ីម៉ង់ត៍និងថ្មក្រានីត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំ ដោយមានបង្គោលបេតុងនៅក្រោមដី (Undercroft) ដែលទ្រទម្ងន់សំណង់ទាំងមូល។ នៅលើជញ្ជាំងខាងកើត និងខាងលិចមានចម្លាក់តូចៗ (friezes) ដែលពណ៌នារឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិក។ អ្នកទស្សនាជាច្រើនរាប់លាននាក់បានមកទស្សនាវិមាននេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាកន្លែងដ៏មានប្រជាប្រិយភាពបំផុតមួយនៅក្នុងរដ្ឋធានីអាមេរិក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសាងសង់វិមានអនុស្សាវរីយ៍មួយសម្រាប់លីនខូនត្រូវបានស្នើឡើងជាលើកដំបូងដោយសភាអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៧ ប៉ុន្តែគម្រោងនេះត្រូវបានពន្យារពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ដោយសារបញ្ហាថវិកា និងការរចនា។ តាម Wikipedia នៅឆ្នាំ ១៩១១ គណៈកម្មការសិល្បៈដ៏ឆ្នើម (Commission of Fine Arts) បានអនុម័តគម្រោងរបស់ស្ថាបត្យករ ហិនរី បេខិន ហើយការសាងសង់ពិតប្រាកដបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩១៤។

ទីតាំងដែលត្រូវបានជ្រើសរើសគឺជាដីភក់ដែលបានបង្កើតឡើងដោយការបូមខ្សាច់ពីទន្លេ Potomac ដើម្បីបង្កើតជាសួន West Potomac Park។ ការសាងសង់ត្រូវចំណាយពេល ៨ ឆ្នាំ និងថវិកាជាង ៣ លានដុល្លារ។ ពិធីសម្ពោធបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ៣០ ឧសភា ១៩២២ ដោយមានការចូលរួមដ៏សំខាន់ពីឥស្សរជនដូចជា លោក វីលៀម ហាវើដ ថាហ្វ (William Howard Taft) ប្រធានតុលាការកំពូល លោក វ៉ារិន ជី ហាដឌីង (Warren G. Harding) ប្រធានាធិបតីនាពេលនោះ និងលោក រ៉ូប៊ឺត ថដ លីនខូន (Robert Todd Lincoln) កូនប្រុសច្បងរបស់លីនខូន។

បន្ទាប់ពីការសម្ពោធ វិមាននេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសេវាឧទ្យានជាតិ (National Park Service) ហើយត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៦៦។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិមានអនុស្សាវរីយ៍លីនខូនមិនត្រឹមតែជានិមិត្តសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងជាកន្លែងសម្រាប់បញ្ចេញមតិនិងតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិពលរដ្ឋផងដែរ។ តាម Wikipedia នៅថ្ងៃទី ២៨ សីហា ១៩៦៣ លោក ម៉ាទីន លូធើរ ឃីង ជូនៀរ (Martin Luther King Jr.) បានថ្លែងសុន្ទរកថា "ខ្ញុំមានក្តីសុបិន" (I Have a Dream) ដ៏ល្បីល្បាញនៅលើកំពូលជណ្តើរនៃវិមាននេះ ក្នុងឱកាសការដង្ហែក្បួនទៅកាន់វ៉ាស៊ីនតោន (March on Washington for Jobs and Freedom) ដែលមានអ្នកចូលរួមប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់។ ទីតាំងដែលលោកឃីងឈរត្រូវបានចារឹកនៅលើកាំជណ្តើរខាងមុខវិមានរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

មុនសុន្ទរកថានោះដែរ នៅឆ្នាំ ១៩៣៩ តារាចម្រៀង ម៉ារីយ៉ាន អេនឌើសុន (Marian Anderson) បានសម្តែងនៅលើជណ្តើរវិមាននេះ បន្ទាប់ពីត្រូវបានអង្គការមួយបដិសេធមិនឲ្យច្រៀងនៅសាលធំមួយដោយសារតែពូជសាសន៍។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឲ្យវិមាននេះក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃការប្រឆាំងនឹងការរើសអើងពូជសាសន៍។

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច វិមាននេះទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់វ៉ាស៊ីនតោន ឌីស៊ី។ វាក៏លេចមុខនៅលើក្រដាសប្រាក់ ៥ ដុល្លារអាមេរិក និងលើកាក់ ១ សេននាសម័យមុនផងដែរ ដែលបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់ជាតិរបស់វា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ វិមានអនុស្សាវរីយ៍លីនខូននៅតែបន្តមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់សង្គមអាមេរិក និងពិភពលោក។ វាជាកន្លែងសម្រាប់ការជួបជុំនយោបាយ ការតវ៉ា និងពិធីបុណ្យជាតិជាច្រើន។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ វិមាននេះបានប្រារព្ធខួប ១០០ ឆ្នាំនៃការសម្ពោធ ដោយមានព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសនិងការលើកឡើងពីតួនាទីរបស់វាក្នុងការជំរុញសមភាព។

ភាពទាក់ទាញមួយថ្មីៗនេះគឺការបើកសារមន្ទីរថ្មីនៅក្រោមវិមាន (Undercroft) កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៤ ដែលដាក់តាំងឯកសារសំខាន់ៗដូចជា ច្បាប់កែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញទី ១៣ (ដែលបញ្ចប់ទាសភាព) និងសេចក្តីប្រកាសរំដោះទាសករ (Emancipation Proclamation) ដែលមានហត្ថលេខាពិតរបស់លីនខូន។ តាម Wikipedia ការរៀបចំនេះធ្វើឡើងដើម្បីឲ្យសាធារណជនបានយល់កាន់តែជ្រៅអំពីបេតិកភណ្ឌរបស់លីនខូន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse វិមាននេះជាឧទាហរណ៍មួយអំពីរបៀបដែលប្រជាជាតិមួយអាចរក្សាទុកនូវការចងចាំជាតិ និងតម្លៃរបស់ខ្លួនតាមរយៈស្ថាបត្យកម្ម និងវប្បធម៌សាធារណៈ។