ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

ទីក្រុងលីសបោន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទិដ្ឋភាពទីក្រុងលីសបោន ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងលីសបោន គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេបំផុតនៃប្រទេសព័រទុយហ្កាល់។ មានប្រជាជនប្រមាណ ៥៧៥ ៧៣៩ នាក់ នៅក្នុងដែនកំណត់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន តាមការប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ ២០២៤ និងមានប្រជាជនក្នុងតំបន់ទីក្រុង (មេត្រូ) ប្រមាណ ៣.០២៨.០០០ នាក់ នៅត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃឧបទ្វីបអ៊ីប៊ែរៀ និងស្ថិតនៅឆ្នេរខាងជើងនៃដងទន្លេតាហ្គូស (Tagus)។ តំបន់ភាគខាងលិចនៃតំបន់មេត្រូរបស់វា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា រីវីអេរ៉ាព័រទុយហ្កាល់ (Portuguese Riviera) មានចំណុចខាងលិចបំផុតនៃទ្វីបអឺរ៉ុប គឺនៅត្រង់កាបូដារ៉ូកា (Cabo da Roca)។ លីសបោនជាទីក្រុងដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

រូបភាពផ្កាយរណបនៃតំបន់ទីក្រុងលីសបោន ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ទីក្រុងលីសបោនស្ថិតនៅលើឆ្នេរភាគខាងជើងនៃមាត់ទន្លេតាហ្គូស ដែលហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច។ តំបន់ទីក្រុងរបស់វាលាតសន្ធឹងពីឆ្នេររីវីអេរ៉ាព័រទុយហ្កាល់ នៅខាងលិចរហូតដល់ឧបទ្វីបសេទូបាល (Setúbal Peninsula) នៅខាងត្បូងទន្លេ។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈជាអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ ដែលមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាសើម។ ទាក់ទងនឹងប្រជាសាស្ត្រ ចំនួនប្រជាជនក្នុងក្រុងមាន ៥៧៥ ៧៣៩ នាក់ (តាមការប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ ២០២៤) ខណៈដែលតំបន់មេត្រូមានប្រមាណ ៣.០២៨.០០០ នាក់ (ប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ ២០២៥)។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាព័រទុយហ្កាល់។ ទីក្រុងនេះមានសង្កាត់ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនដូចជា អាល់ហ្វាម៉ា (Alfama) បៃហ៊ីរ៉ូអាល់តូ (Bairro Alto) និងបាយឆា (Baixa) ជាដើម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ចម្រុះរបស់វា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អគារត្រូវបំផ្លាញដោយរញ្ជួយដីឆ្នាំ ១៧៥៥ ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិនៃទីក្រុងលីសបោនចាប់ផ្តើមពីសម័យបុរាណ ដោយមានការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិហ្វូនីស៊ី (Phoenician) និងក្រោយមកជាទីក្រុងរបស់ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ដែលបានសាងសង់កំពែងចាស់ (Cerca Velha) ហើយផ្នែកខ្លះនៅតែអាចមើលឃើញសព្វថ្ងៃ។ ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល ទីក្រុងនេះបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអាល់ម៉ូរ៉ាវីដ (Almoravid) រហូតដល់ការឡោមព័ទ្ធដ៏ល្បីនៅឆ្នាំ ១១៤៧ នៅពេលដែលព្រះបាទអាហ្វុងសូ ហេនរីគេស (Afonso Henriques) បានដណ្តើមយកទីក្រុងមកវិញ។ ក្រោយមកលីសបោនបានក្លាយជារដ្ឋធានីនៃប្រទេសព័រទុយហ្កាល់នៅឆ្នាំ ១២៥៥។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៥ និង ១៦ យុគសម័យរុករក (Age of Discovery) បានធ្វើឱ្យលីសបោនក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក និងជាទីតាំងរបស់អាណាចក្រសមុទ្រព័រទុយហ្កាល់ដ៏ធំធេង។ សំណង់ស្ថាបត្យកម្មល្បីៗដូចជា វត្តចេរ៉ូនីម៉ុស (Jerónimos Monastery) និងប៉មបេឡេម (Belém Tower) ត្រូវបានកសាងឡើងតាមបញ្ជារបស់ព្រះចៅម៉ានុយអែលទី ១ ដើម្បីជាកិត្តិយសដល់អ្នករុករកព័រទុយហ្កាល់។ គ្រោះមហន្តរាយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១ វិច្ឆិកា ១៧៥៥ នៅពេលដែលរញ្ជួយដីកម្រិតខ្លាំង អមដោយរលកស៊ូណាមិ និងអគ្គិភ័យ បានបំផ្លាញទីក្រុងយ៉ាងដំណំ។ ក្រោយគ្រោះមហន្តរាយ លោកម៉ាកឃីសដឺផុមបាល់ (Marquis of Pombal) បានដឹកនាំការកសាងឡើងវិញ បង្កើតបាននូវតំបន់បាយឆាផុមបាល់ណា (Baixa Pombalina) ដែលមានផែនការទីក្រុងទំនើប។ ព្រះបរមរាជវាំងអាចូដា (Palace of Ajuda) ត្រូវបានសាងសង់ជាកន្លែងគង់នៅរបស់ព្រះមហាក្សត្របន្ទាប់ពីការបំផ្លិចបំផ្លាញនេះ។ នៅឆ្នាំ ១៩១០ សាធារណរដ្ឋព័រទុយហ្កាល់ត្រូវបានប្រកាសនៅលីសបោន ដោយបញ្ចប់របបរាជាធិរាជ។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ រួមមានការតាំងពិព័រណ៍ពិភពលោកឆ្នាំ ១៩៤០ ដែលបានសាងសង់វិមានអ្នករុករក (Monument of the Discoveries) និងការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ Expo '98 ដែលបានអភិវឌ្ឍតំបន់ Parque das Nações ទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនិងលំនៅដ្ឋានទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

វិថី Avenida da Liberdade ជាទីតាំងហាងលក់ទំនិញប្រណីត ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា លីសបោនជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ដោយកំពង់ផែលីសបោនស្ថិតក្នុងចំណោមកំពង់ផែដែលមមាញឹកបំផុតនៅអឺរ៉ុប។ វិថី Avenida da Liberdade គឺជាផ្លូវលក់ទំនិញដ៏ថ្លៃបំផុតមួយនៅអឺរ៉ុប ដែលជាទីតាំងនៃហាងម៉ាកប្រណីត និងទាក់ទាញអ្នកទេសចរពីជុំវិញពិភពលោក។ តំបន់ទំនើបដូចជា Parque das Nações និង Alcântara (ដែលមានកន្លែងដូចជា Lx Factory) ក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់អាជីវកម្ម បច្ចេកវិទ្យា និងការច្នៃប្រឌិតផងដែរ តាមប្រភពដដែល។ ខាងវប្បធម៌វិញ លីសបោនជាទីតាំងនៃសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ដូចជា វត្តចេរ៉ូនីម៉ុស និងប៉មបេឡេម។ សារមន្ទីរល្បីៗរួមមាន សារមន្ទីរ Gulbenkian ដែលមានបណ្តុំសិល្បៈដ៏ធំ និង MAAT (សារមន្ទីរសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម បច្ចេកវិទ្យា)។ តន្ត្រីហ្វាដូ (Fado) ដែលជាតន្ត្រីប្រពៃណីរបស់ព័រទុយហ្កាល់ មានប្រភពចេញពីសង្កាត់អាល់ហ្វាម៉ា និងមានការសម្តែងនៅតាមភោជនីយដ្ឋានជាច្រើន។ ទីក្រុងនេះក៏មានប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈដែលល្បីល្បាញ រួមមាន រថភ្លើងក្រោមដី Lisbon Metro (ជាប្រព័ន្ធចាស់ជាងគេនៅព័រទុយហ្កាល់) រថភ្លើងត្រាំប្រវត្តិសាស្ត្រ និងស្ពានធំពីរគឺ ស្ពាន 25 de Abril និងស្ពាន Vasco da Gama ដែលជាស្នាដៃវិស្វកម្មដ៏សំខាន់តភ្ជាប់ទីក្រុងជាមួយតំបន់ជុំវិញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ពិធីចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាលីសបោន ឆ្នាំ ២០០៧ ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ទីក្រុងលីសបោនមានភាពពាក់ព័ន្ធនាពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួនជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយដ៏សំខាន់ក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប (EU)។ យោងតាមវិគីភីឌា សន្ធិសញ្ញាលីសបោន (Treaty of Lisbon) ដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅវត្តចេរ៉ូនីម៉ុសក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ បានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ EU និងមានឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយអន្តរជាតិជាច្រើន រួមទាំងទំនាក់ទំនងរវាង EU និងអាស៊ាន (ASEAN) ដែលកម្ពុជាជាសមាជិក។ លីសបោនក៏ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម និងជាកន្លែងសិក្សា/ធ្វើការ សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួននៅអឺរ៉ុប។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃនិន្នាការការងារពីចម្ងាយ លីសបោនក៏កំពុងក្លាយជាទីតាំងដ៏ទាក់ទាញសម្រាប់អ្នកធ្វើការឌីជីថល (digital nomads) ដែលអាចជាចំណាប់អារម្មណ៍សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាដែលកំពុងស្វែងរកឱកាសថ្មីៗនៅក្រៅប្រទេស។ ទោះយ៉ាងណា មិនទាន់មានរបាយការណ៍លម្អិតអំពីទំនាក់ទំនងផ្ទាល់រវាងក្រុងលីសបោន និងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានៅឡើយទេ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។