បសុសត្វ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា បសុសត្វ (Livestock) គឺជាសត្វដែលត្រូវបានចិញ្ចឹមក្នុងបរិបទកសិកម្ម ដើម្បីផ្តល់កម្លាំងពលកម្ម និងផលិតផលច្រើនមុខសម្រាប់មនុស្ស ដូចជា សាច់ ស៊ុត ទឹកដោះគោ រោមសត្វ ស្បែក និងរោមចៀម។ ពាក្យនេះជួនកាលសំដៅតែលើសត្វដែលចិញ្ចឹមសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាអាហារ ឬសម្រាប់តែសត្វចចកាត (ដូចជាគោ ចៀម និងពពែ) តែប៉ុណ្ណោះ។ តាមរយៈរូបភាព និងទិន្នន័យពីវិគីភីឌា បសុសត្វរួមមានសត្វជាច្រើនប្រភេទ៖ ថនិកសត្វដូចជាគោ ក្របី សេះ លា អូដ្ឋ ឡាម៉ា និងជ្រូក ព្រមទាំងបក្សាបក្សីដូចជាមាន់ និងទា ថែមទាំងសត្វតូចៗដូចជាទន្សាយផងដែរ។ រូបភាពសត្វគោនៅវាលស្មៅក្នុងប្រទេសអូទ្រីសពីវិគីភីឌាគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អនៃការចិញ្ចឹមបសុសត្វតាមបែបប្រពៃណីនិងទំនើប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមផែនទីចែកចាយសកលពីវិគីភីឌាសម្រាប់ឆ្នាំ ២០១០ បសុសត្វរួមមានគោ ក្របី សេះ ចៀម ពពែ ជ្រូក មាន់ និងទា ត្រូវបានចិញ្ចឹមយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុអំណោយផលសម្រាប់ដំណាំចំណីសត្វ និងវាលស្មៅ។ ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអាមេរិកឡាទីន មានចំនួនបសុសត្វច្រើន ហើយប្រជាជនជាច្រើនពឹងផ្អែកលើពួកវាសម្រាប់ជីវភាព ស្បៀងអាហារ និងពលកម្ម។ វិគីភីឌាក៏បានបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃពូជសត្វតាមតំបន់ ដូចជាគោសេប៊ូ (Zebu) នៅអាស៊ីខាងត្បូង គោបាលី (Balinese Cow) នៅឥណ្ឌូនេស៊ី យ៉ាក (Yak) នៅតំបន់ហិមពាន្ត ក្របី (Buffalo) នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងសត្វមីតហាន់ (Mithun) នៅភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា។ លើសពីនេះ នៅអាមេរិកខាងត្បូង សត្វឡាម៉ា (Llama) ត្រូវបានគេប្រើជាសត្វដឹកជញ្ជូន និងសម្រាប់រោមរបស់វា។ ការចិញ្ចឹមសត្វទាំងនេះបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងប្រជាជន និងបសុសត្វនៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មផ្សេងៗគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការចិញ្ចឹមបសុសត្វមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ ដោយសត្វដូចជាពពែ ចៀម និងជ្រូក គឺជាសត្វដំបូងបង្អស់ដែលត្រូវបានផ្សាំងដោយមនុស្សរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីកន្លែងចិញ្ចឹមកូនជ្រូកនៅក្នុងរូងភ្នំធម្មជាតិនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដែលជាភ័ស្តុតាងនៃវិធីសាស្ត្រចិញ្ចឹមសត្វបុរាណដែលប្រើរូងភ្នំជាជម្រក។ ការប្រើប្រាស់សត្វសម្រាប់ពលកម្ម ដូចជាការភ្ជួរដី ការដឹកជញ្ជូន និងការផ្តល់ផលិតផល បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍអរិយធម៌កសិកម្ម។ សូម្បីតែនាពេលបច្ចុប្បន្ន នៅតំបន់ខ្លះ វិធីសាស្ត្រចិញ្ចឹមបសុសត្វបែបបុរាណនៅតែត្រូវបានអនុវត្ត។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការជ្រើសរើសពូជ និងការបង្កាត់ពូជបាននាំឱ្យមានភាពចម្រុះនៃបសុសត្វដ៏សម្បូរបែបដែលយើងឃើញសព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា បសុសត្វមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ដោយផ្តល់ផលិតផលចាំបាច់ជាច្រើនដល់មនុស្ស រួមមានសាច់ ស៊ុត ទឹកដោះគោ រោមសត្វ ស្បែក និងរោមចៀម។ ឧស្សាហកម្មបសុសត្វត្រូវការផ្ទៃដីធំធេងសម្រាប់ចិញ្ចឹមសត្វ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពពីវិគីភីឌាដែលមានចំណងជើងថា "Livestock production requires large areas of land"។ នៅតាមតំបន់ជនបទ ការចិញ្ចឹមបសុសត្វមិនត្រឹមតែជាប្រភពចំណូលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណសហគមន៍ផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ ផ្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍នៅប្រទេសអូស្ត្រាលីពីវិគីភីឌាបានប្រើពាក្យ "Stock" សម្រាប់សត្វចិញ្ចឹម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រើប្រាស់ភាសាក្នុងតំបន់។ រូបភាពគ្រួសារពពែដែលមានកូនពពែអាយុមួយសប្តាហ៍ពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីជីវិតគ្រួសារកសិករដែលចិញ្ចឹមសត្វពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ លើសពីនេះ ការដឹកជញ្ជូនបសុសត្វដូចជាការផ្ទុកជ្រូកឡើងរថយន្ត (រូបភាពពីវិគីភីឌា) គឺជាផ្នែកមួយនៃខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សាច់សកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ វិស័យបសុសត្វកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗ ជាពិសេសការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌាដោយ Godber ឆ្នាំ ២០១៤ ប្រទេសជាច្រើនដែលពឹងផ្អែកលើសត្វចិញ្ចឹមវាលស្មៅ មានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ចំពោះផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាការកើនឡើងកម្តៅ កង្វះទឹក និងការរីករាលដាលជំងឺ។ រូបភាពមួយទៀតពីវិគីភីឌាដោយ Lacetera ឆ្នាំ ២០១៨ បង្ហាញពីផលប៉ះពាល់ចំរុះនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើបសុសត្វ ដូចជាស្ត្រេសកម្តៅ ការថយចុះចំណីអាហារ និងការកើនឡើងអត្រាជំងឺ។ ក្រៅពីបញ្ហាអាកាសធាតុ ការចិញ្ចឹមបសុសត្វទ្រង់ទ្រាយធំក៏ជាប្រភពនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបាត់បង់ជីវៈចម្រុះផងដែរ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ពីតម្រូវការក្នុងការអភិវឌ្ឍវិធីសាស្ត្រចិញ្ចឹមប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងធានាសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់ពិភពលោក។