ទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេស (Los Angeles) ដែលត្រូវបានស្គាល់ជាទូទៅថា LA គឺជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅក្នុងរដ្ឋកាលីហ្វញ៉ា (California) នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ និងវប្បធម៌នៃតំបន់កាលីហ្វញ៉ាខាងត្បូង។ តាមការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ចំនួនប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងដែនកំណត់ទីក្រុងមានប្រមាណ ៣.៨៧ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងធំបំផុតទីពីរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បន្ទាប់ពីទីក្រុងនូយ៉ក (New York City) និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅភាគខាងលិចប្រទេស។ តំបន់ទីក្រុងរួម (metropolitan area) មានប្រជាជនប្រមាណ ១២.៩ លាននាក់ (ឆ្នាំ២០២៤) ហើយតំបន់ស្ថិតិរួមធំជាងនេះ (Greater Los Angeles) ដែលរួមបញ្ចូលទាំងតំបន់ទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេស និងតំបន់រីវើសាយ-សាន់ប៊ែរណាឌីណូ (Riverside–San Bernardino) មានប្រជាជនរស់នៅជាង ១៨ លាននាក់។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ឧស្សាហកម្មកម្សាន្ត ភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេសស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងនៃរដ្ឋកាលីហ្វញ៉ា តាមបណ្តោយឆ្នេរមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ទីក្រុងនេះស្ថិតក្នុងអាងទឹកដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយជួរភ្នំធំៗដូចជា ភ្នំសាន់កាប្រ៊ែល (San Gabriel) និងភ្នំសាន់តាម៉ូនីកា (Santa Monica)។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងដែនក្រុងគឺភ្នំលូខឹន (Mount Lukens)។ ផ្ទៃដីសរុបរបស់ទីក្រុងមានប្រមាណ ១.៣០២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ អាកាសធាតុគឺជាប្រភេទមេឌីទែរ៉ាណេ (Mediterranean) ដែលមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាស្រាល ប៉ុន្តែជាមួយនឹងភាពខុសគ្នាតាមតំបន់។

តាមវិគីភីឌា ចំនួនប្រជាជននៃទីក្រុងនេះមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងវប្បធម៌ខ្ពស់។ ក្រុមជនជាតិធំៗរួមមានជនជាតិកាត់ឡាតាំង (Hispanic/Latino) ជនជាតិស្បែកស ជនជាតិអាមេរិកកាំងដើម (African American) និងជនជាតិអាស៊ី។ ភាសាអង់គ្លេស និងអេស្ប៉ាញគឺជាភាសានិយាយសំខាន់ ហើយមានសហគមន៍និយាយភាសាផ្សេងៗទៀតដូចជា ចិន កូរ៉េ តាកាឡុក (Tagalog) អាមេនី (Armenian) ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិនៃទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេសមានតាំងពីសម័យមុនអាណានិគម ដោយតំបន់នេះត្រូវបានរស់នៅដំបូងដោយជនជាតិដើមតុងវ៉ា (Tongva) ឬកាប្រីអែលីណូ (Gabrieleño)។ នៅឆ្នាំ១៧៨១ អាណានិគមអេស្ប៉ាញបានបង្កើតទីក្រុង El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles ដែលបកប្រែថា «ភូមិនៃព្រះនាងមហាក្សត្រីនៃទេវតា»។ សកម្មភាពអេស្ប៉ាញសំខាន់ៗរួមមានការបង្កើតបេសកកម្មសាសនាដូចជា បេសកកម្មសាន់ហ្វឺណាន់ដូរេយេដេអេស្ប៉ាញ (Mission San Fernando Rey de España) នៅឆ្នាំ១៧៩៧ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្តកាតូលិក។

ក្រោយពីម៉ិកស៊ិកទទួលបានឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញនៅឆ្នាំ១៨២១ ឡូសអេនជឺឡេសបានក្លាយជាផ្នែកនៃទឹកដីម៉ិកស៊ិក។ រដ្ឋបុរសកាលីហ្វញ៉ូ (Californio) ឈ្មោះ ពីយ៉ូ ពីកូ (Pío Pico) ដែលជាអភិបាលចុងក្រោយរបស់ម៉ិកស៊ិកនៅកាលីហ្វញ៉ា បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងអភិបាលកិច្ច និងអភិវឌ្ឍទីក្រុងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩។

យោងតាមវិគីភីឌា សន្ធិសញ្ញាកាហ៊្វេនហ្កា (Treaty of Cahuenga) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ១៨៤៧ ដោយរដ្ឋបុរសកាលីហ្វញ៉ូ អានដ្រេស ពីកូ (Andrés Pico) និងមន្ត្រីអាមេរិក ចន ហ្វ្រេម៉ុន (John C. Frémont) ដើម្បីបញ្ចប់ការដណ្តើមយកកាលីហ្វញ៉ាដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាលទ្ធផលធ្វើឱ្យទីក្រុងក្លាយជាផ្នែកនៃសហរដ្ឋអាមេរិកជាផ្លូវការក្រោយសង្គ្រាមម៉ិកស៊ិក-អាមេរិក។

ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ ឡូសអេនជឺឡេសបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការពង្រីកផ្លូវដែក ឧស្សាហកម្មប្រេង និងជាពិសេសគឺឧស្សាហកម្មភាពយន្តនៅតំបន់ហូលីវូដ (Hollywood)។ ស្ទូឌីយ៉ូធំៗដូចជា Paramount Pictures បានជួយប្រែក្លាយហូលីវូដឱ្យទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតកម្មភាពយន្តពិភពលោក។ ទីក្រុងនេះក៏បានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅចំនួនពីរលើក គឺនៅឆ្នាំ១៩៣២ និងឆ្នាំ១៩៨៤។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ឡូសអេនជឺឡេសមានលក្ខណៈចម្រុះ គ្របដណ្តប់វិស័យកម្សាន្ត ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ បច្ចេកវិទ្យា និងឧស្សាហកម្មអវកាស។ ហូលីវូដនៅតែជានិមិត្តសញ្ញានៃឧស្សាហកម្មភាពយន្ត និងទូរទស្សន៍ ដែលបានទាក់ទាញទេពកោសល្យ និងការវិនិយោគពីទូទាំងពិភពលោក។ កំពង់ផែឡូសអេនជឺឡេស (Port of Los Angeles) រួមជាមួយកំពង់ផែឡុងប៊ិច (Port of Long Beach) បង្កើតបានជាកំពង់ផែរួមដែលមានចរាចរណ៍ទំនិញច្រើនជាងគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីប្រាំក្នុងពិភពលោក។ កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក្រុមហ៊ុនសាងសង់នាវានៅកោះធឺមីណល (Terminal Island) បានធ្វើឱ្យកំពង់ផែនេះក្លាយជាកន្លែងផលិតនាវាដ៏ធំមួយនៅអាមេរិក។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឡូសអេនជឺឡេសមានស្ថាប័នសិល្បៈ និងកម្សាន្តលំដាប់ពិភពលោក រួមទាំងសារមន្ទីរ Getty Center និង Getty Villa សារមន្ទីរសិល្បៈ Los Angeles County Museum of Art (LACMA) រោងភាពយន្ត Grauman's Chinese Theatre នៅវិថីដើរនៃកិត្តិនាម (Hollywood Walk of Fame) និងសាលប្រគំតន្ត្រី Hollywood Bowl។ ទីក្រុងនេះក៏ជាទីក្រុងនៃក្រុមកីឡាអាជីពធំៗ រួមមាន ឡូសអេនជឺឡេស លេកើស (Lakers) (បាល់បោះ) ឡូសអេនជឺឡេស ដូដ្យឺ (Dodgers) (បេសបល) ឡូសអេនជឺឡេស ឃីងស៍ (Kings) (ហុកគី) និង LA Galaxy (បាល់ទាត់)។ ម្ហូបអាហារនៅឡូសអេនជឺឡេសមានភាពចម្រុះខុសៗគ្នា ដោយមានភោជនីយដ្ឋានតំណាងមុខម្ហូបមកពីស្ទើរគ្រប់ជាតិសាសន៍នៅលើពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុបន្ន ទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេសបន្តមានឥទ្ធិពលធំធេងលើពិភពលោកតាមរយៈឧស្សាហកម្មកម្សាន្ត និងបច្ចេកវិទ្យា។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងនេះក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសង្គម និងបរិស្ថានសំខាន់ៗមួយចំនួន ដូចជាវិបត្តិលំនៅដ្ឋានដែលធ្វើឱ្យតម្លៃផ្ទះនិងការជួលកើនឡើងខ្ពស់ ការកើនឡើងនៃចំនួនអ្នកគ្មានផ្ទះសម្បែង ការបំពុលខ្យល់ និងការកកស្ទះចរាចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញរបស់ខ្លួន។ ទោះបីមានបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះក្តី ឡូសអេនជឺឡេសនៅតែជាទីក្រុងដែលមានភាពទាក់ទាញ និងជាកម្លាំងជំរុញដ៏សំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ពិភពលោក។