ជំងឺមហារីកសួត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស ជំងឺមហារីកសួត (Lung cancer) គឺជាដុំសាច់សាហាវដែលកើតចេញពីជាលិកានៃសួត។ ជំងឺនេះបណ្តាលមកពីការខូចខាត DNA នៃកោសិកាក្នុងបំពង់ផ្លូវដង្ហើម ដែលជារឿយៗបង្កឡើងដោយការជក់បារី ឬការស្រូបសារធាតុគីមីបង្កគ្រោះថ្នាក់។ នៅពេលកោសិកាទាំងនេះបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង ពួកវាបន្តពូជយ៉ាងឆាប់រហ័ស បង្កើតបានជាដុំសាច់ដែលអាចរាលដាលទៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃរាងកាយ។

វីគីភីឌាបានពណ៌នាថា មហារីកសួតគឺជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់ដោយសារជំងឺមហារីកនៅទូទាំងពិភពលោក ទាំងបុរសនិងស្ត្រី។ ជំងឺនេះចែកចេញជាពីរប្រភេទធំៗគឺ មហារីកសួតកោសិកាមិនតូច (NSCLC) ដែលមានប្រហែល ៨៥% និងមហារីកសួតកោសិកាតូច (SCLC) ដែលមានប្រហែល ១៥%។ ជំងឺនេះអាចមិនបង្ហាញរោគសញ្ញានៅដំណាក់កាលដំបូងឡើយ ហើយជារឿយៗត្រូវបានរកឃើញនៅពេលដែលវាបានរាលដាលរួចទៅហើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា អត្រាកើតជំងឺមហារីកសួតមានការប្រែប្រួលទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងក្រុមប្រជាជន។ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់នៅអាមេរិកខាងជើង និងអឺរ៉ុប មានអត្រាកើតជំងឺនេះខ្ពស់ជាងគេ ដោយសារការជក់បារីបានក្លាយជាទម្លាប់ទូទៅដំបូងនៅតំបន់ទាំងនោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ អត្រាកើតជំងឺនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍កំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាពិសេសនៅអាស៊ី។

ទិន្នន័យពីវីគីភីឌាបង្ហាញថា ក្នុងចំណោមបុរស អត្រាកើតខ្ពស់ជាងស្ត្រី ប៉ុន្តែគម្លាតនេះកំពុងថយចុះនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដោយសារការកើនឡើងនៃអត្រាជក់បារីក្នុងចំណោមស្ត្រី។ នៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត ដូចជាប្រទេសហុងគ្រី និងស៊ែប៊ី អត្រាកើតមហារីកសួតស្ថិតក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោក។ សម្រាប់កម្ពុជា បើទោះបីជាទិន្នន័យជាក់លាក់មានកំណត់ក៏ដោយ ការជក់បារីក្នុងចំណោមបុរសនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ ដែលធ្វើឲ្យហានិភ័យនៃជំងឺនេះក្លាយជាកង្វល់សុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនសតវត្សទី២០ ជំងឺមហារីកសួតគឺជាជំងឺដ៏កម្របំផុត។ យោងតាមវីគីភីឌា ការកើនឡើងយ៉ាងគំហុកនៃករណីមហារីកសួតបានកើតឡើងស្របនឹងការរីករាលដាលនៃការជក់បារីដែលផលិតជាលក្ខណៈឧស្សាហកម្ម។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ និង១៩៣០ គ្រូពេទ្យបានចាប់ផ្តើមសង្កេតឃើញពីការកើនឡើងនៃជំងឺនេះ ហើយបានផ្តើមសង្ស័យពីការជាប់ទាក់ទងនឹងការជក់បារី។

ការសិក្សាដ៏ល្បីល្បាញរបស់វេជ្ជបណ្ឌិត Richard Doll និង Austin Bradford Hill នៅចក្រភពអង់គ្លេស ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ បានបង្ហាញភស្តុតាងយ៉ាងរឹងមាំថា ការជក់បារីគឺជាមូលហេតុចម្បងនៃជំងឺមហារីកសួត។ វីគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា នៅឆ្នាំ១៩៦៤ របាយការណ៍របស់គ្រូពេទ្យវះកាត់ទូទៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាក់ជាផ្លូវការនូវទំនាក់ទំនងនេះ ដែលជាចំណុចរបត់មួយក្នុងការយល់ដឹងអំពីជំងឺនេះ។

ទោះជាយ៉ាងណា ឧស្សាហកម្មថ្នាំជក់បានប្រឆាំងតបតយ៉ាងខ្លាំង។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្រុមហ៊ុនថ្នាំជក់បានចំណាយថវិកាយ៉ាងច្រើនលើយុទ្ធនាការទំនាក់ទំនងសាធារណៈ ដូចជាការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម "A Frank Statement to Cigarette Smokers" នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ដើម្បីបង្កើតការសង្ស័យអំពីតួនាទីនៃបារីក្នុងការបង្កមហារីក។ យុទ្ធសាស្ត្រនេះបានពន្យារពេលការអនុវត្តច្បាប់គ្រប់គ្រងថ្នាំជក់អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ការព្យាបាលជំងឺមហារីកសួតទាមទារធនធានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំធេង ទាំងសម្រាប់អ្នកជំងឺ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលសាធារណៈ។ វិធីសាស្ត្រព្យាបាលដូចជា ការវះកាត់ ការព្យាបាលដោយគីមី និងការព្យាបាលដោយកាំរស្មី សុទ្ធតែមានតម្លៃថ្លៃ ហើយជារឿយៗអ្នកជំងឺត្រូវការការថែទាំរយៈពេលវែង។ លើសពីនេះ បន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចដោយប្រយោលរួមមាន ការបាត់បង់ផលិតភាពការងារ និងការចំណាយលើការថែទាំគ្រួសារ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការជក់បារីធ្លាប់ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយថាជាសកម្មភាពទាន់សម័យ និងជានិមិត្តសញ្ញានៃភាពជឿនលឿន។ ប៉ុន្តែជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រ ការយល់ឃើញនេះបានផ្លាស់ប្តូរជាបណ្តើរៗ។ ប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងកម្ពុជា បានអនុម័តច្បាប់គ្រប់គ្រងផលិតផលថ្នាំជក់ និងដាក់បង្ហាញរូបភាពព្រមានសុខភាពនៅលើកញ្ចប់បារី។ យុទ្ធនាការសុខភាពសាធារណៈបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាជក់បារី និងជំរុញការឈប់ជក់បារី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ការស្រាវជ្រាវអំពីជំងឺមហារីកសួតកំពុងឈានទៅរកយុគសម័យថ្មីមួយ។ យោងតាមវីគីភីឌា ការព្យាបាលដោយភាពស៊ាំ (Immunotherapy) និងការព្យាបាលដោយគោលដៅ (Targeted Therapy) បានផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមថ្មីសម្រាប់អ្នកជំងឺ ជាពិសេសអ្នកដែលមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនជាក់លាក់។ កម្មវិធីពិនិត្យសុខភាពដោយប្រើ CT scan សម្រាប់ក្រុមដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ (ដូចជាអ្នកជក់បារីរ៉ាំរ៉ៃ) ក៏ត្រូវបានណែនាំឲ្យអនុវត្តនៅប្រទេសមួយចំនួន ដែលអាចជួយឲ្យរកឃើញជំងឺនៅដំណាក់កាលដំបូង និងបង្កើនឱកាសព្យាបាលជោគជ័យ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ជំងឺមហារីកសួតគឺជាប្រធានបទដែលមានការពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលកត្តាប្រឈមថ្មីៗដូចជាការបំពុលខ្យល់នៅតាមទីក្រុងធំៗ (ដូចជាភ្នំពេញ) កំពុងក្លាយជាមូលហេតុបន្ថែមនៃជំងឺសួត រួមទាំងមហារីក។ ការឈប់ជក់បារី ការជៀសវាងកន្លែងដែលមានផ្សែងបារី និងការកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់នឹងសារធាតុបង្កមហារីកនៅកន្លែងធ្វើការ គឺជាវិធីការពារដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតដែលបុគ្គលម្នាក់ៗអាចអនុវត្តបាន។ ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីជំងឺនេះ គឺជាជំហានដ៏សំខាន់មួយឆ្ពោះទៅរកការកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់នៅកម្ពុជា។