ម៉ាហ្គ្រែប

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា តំបន់ម៉ាហ្គ្រែប (Maghreb) ដែលគេស្គាល់ថាជាតំបន់ម៉ាហ្គ្រែបធំ និងអាហ្វ្រិកភាគពាយ័ព្យ គឺជាផ្នែកខាងលិចនៃពិភពអារ៉ាប់។ តំបន់នេះរួមបញ្ចូលប្រទេសអាល់ហ្សេរី លីប៊ី ម៉ូរីតានី ម៉ារ៉ុក ទុយនីស៊ី និងដែនដីជម្លោះសាហារ៉ាខាងលិច។ ត្រឹមឆ្នាំ២០១៨ តំបន់នេះមានប្រជាជនជាង ១០០ លាននាក់។ តំបន់ម៉ាហ្គ្រែបមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងវាលខ្សាច់សាហារ៉ា ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាចំណុចប្រសព្វនៃវប្បធម៌ និងអរិយធម៌ដ៏សំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ភូមិសាស្ត្រតំបន់ម៉ាហ្គ្រែបមានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង។ នៅភាគខាងជើងមានជួរភ្នំអាត់ឡាសដែលលាតសន្ធឹងកាត់ប្រទេសម៉ារ៉ុក អាល់ហ្សេរី និងទុយនីស៊ី។ ឆ្នេរសមុទ្រតាមបណ្តោយមេឌីទែរ៉ាណេ និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានអាកាសធាតុត្រជាក់ រីឯតំបន់ខាងក្នុង និងភាគខាងត្បូងគឺជាវាលខ្សាច់សាហារ៉ាដ៏ធំល្វឹងល្វើយ។

ប្រជាជនភាគច្រើននៅម៉ាហ្គ្រែបគឺជាជនជាតិប៊ែរប៊ែរ (Amazigh) និងអារ៉ាប់។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាសាប៊ែរប៊ែរក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ភាសាបារាំងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងវិស័យរដ្ឋាភិបាលនិងអាជីវកម្ម ដោយសារតែប្រវត្តិអាណានិគមបារាំង។ សាសនាឥស្លាមស៊ុននីគឺជាសាសនាចម្បង ហើយមានសហគមន៍គ្រិស្តនិងសាសន៍យូដាតូចៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់ម៉ាហ្គ្រែបឆ្លងកាត់យុគសម័យជាច្រើន។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាទីតាំងនៃនគរប៊ែរប៊ែរបុរាណ និងក្រោយមកជាអាណានិគមរបស់ពួកភេនីស៊ី (Carthage)។ នៅសម័យចក្រភពរ៉ូម៉ាំង តំបន់នេះបានក្លាយជាខេត្តសំខាន់ ដោយបន្សល់ទុកនូវស្ថាបត្យកម្មដូចជារោងមហោស្រពនៅជេមីឡាជាភស្តុតាង។

ក្នុងសតវត្សទី៧ ការសញ្ជ័យរបស់អារ៉ាប់បាននាំមកនូវសាសនាឥស្លាម និងភាសាអារ៉ាប់ ដែលធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាផ្នែកមួយនៃពិភពអារ៉ាប់-ឥស្លាម។ រាជវង្សឥស្លាមដ៏រុងរឿងដូចជា អាល់ម៉ូរ៉ាវីដ និងអាល់ម៉ូហាដ បានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះ និងបានបន្សល់ទុកស្ថាបត្យកម្ម និងការអប់រំថ្នាក់ខ្ពស់។ នៅសតវត្សក្រោយមក ចក្រភពអូតូម៉ង់បានពង្រីកអំណាចមកកាន់តំបន់នេះ លើកលែងតែប្រទេសម៉ារ៉ុកដែលនៅតែឯករាជ្យ។

នៅសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ មហាអំណាចអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមធ្វើអាណានិគមលើម៉ាហ្គ្រែប៖ បារាំងបានដណ្តើមកាន់កាប់អាល់ហ្សេរី (១៨៣០) ទុយនីស៊ី (១៨៨១) និងម៉ារ៉ុក (១៩១២) អ៊ីតាលីបានដណ្តើមលីប៊ី (១៩១១) និងអេស្ប៉ាញបានកាន់កាប់តំបន់សាហារ៉ាខាងលិច និងផ្នែកខ្លះនៃម៉ារ៉ុក។ ប្រទេសទាំងនេះសុទ្ធតែបានទទួលឯករាជ្យនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ប៉ុន្តែសាហារ៉ាខាងលិចនៅតែជាដែនដីជម្លោះរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសម៉ាហ្គ្រែបមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា។ អាល់ហ្សេរី និងលីប៊ីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យថាមពល ជាពិសេសប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ ម៉ារ៉ុក និងទុយនីស៊ីមានសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះជាងមុន ដោយមានកសិកម្ម (ផ្លែឈើ អូលីវ ធញ្ញជាតិ) ឧស្សាហកម្ម និងទេសចរណ៍ជាវិស័យសំខាន់។ ម៉ារ៉ុកក៏ជាប្រទេសផលិតផូស្វាតធំមួយក្នុងពិភពលោកដែរ។ ម៉ូរីតានីមានសេដ្ឋកិច្ចតូចជាង និងពឹងផ្អែកលើការនេសាទ និងរ៉ែ។

វប្បធម៌ម៉ាហ្គ្រែបគឺជាការលាយឡំគ្នារវាងធាតុប៊ែរប៊ែរ អារ៉ាប់ អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុប។ ម្ហូបអាហារដូចជាគុសគុស តាហ្ស៊ីន និងតែមីនថ៍គឺជាមុខម្ហូបល្បីទូទាំងពិភពលោក។ តន្ត្រីប្រពៃណីដូចជា អង់ដាលូសៀន តន្ត្រីរ៉ៃ (Rai) របស់អាល់ហ្សេរី និងតន្ត្រីហ្គាវ៉ា (Gnawa) គឺជាផ្នែកនៃកេរដំណែលដ៏សម្បូរបែប។ ទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាហ្វេស និងម៉ារ៉ាកេស ដែលមានមេឌីណាបុរាណ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO)។ សកលវិទ្យាល័យអាល់ការ៉ាវីយីន (Al-Qarawiyyin) នៅហ្វេស ត្រូវបានចាត់ទុកជាសាកលវិទ្យាល័យចំណាស់ជាងគេមួយក្នុងពិភពលោកដែលនៅតែដំណើរការ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទសព្វថ្ងៃ តំបន់ម៉ាហ្គ្រែបនៅតែជាចំណុចផ្តោតនៃការយកចិត្តទុកដាក់អន្តរជាតិ។ ជម្លោះដែនដីសាហារ៉ាខាងលិចនៅតែមិនទាន់ដោះស្រាយរវាងម៉ារ៉ុក និងរណសិរ្សប៉ូលីសារីយ៉ូ (Polisario Front) ដែលប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពតំបន់។ ស្ថានភាពនៅលីប៊ីក្រោយឆ្នាំ២០១១ និងការធ្វើចំណាកស្រុកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងក្រោមសាហារ៉ាឆ្ពោះទៅអឺរ៉ុបតាមរយៈម៉ាហ្គ្រែប បានធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាច្រកទ្វារសំខាន់ក្នុងនយោបាយ និងសន្តិសុខ។

ទោះបីជាមានការប៉ុនប៉ងបង្កើតសហភាពម៉ាហ្គ្រែបអារ៉ាប់ (Arab Maghreb Union) តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៩ ក៏ដោយ ក៏សមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយនៅមានកម្រិតនៅឡើយ។ បញ្ហាប្រឈមថ្មីៗដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ កង្វះទឹកសាប និងការគំរាមកំហែងពីអំពើភេរវកម្មនៅតំបន់សាហេល (Sahel) កំពុងធ្វើឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse តំបន់ម៉ាហ្គ្រែបជាឧទាហរណ៍នៃទំនាក់ទំនងរវាងស្ថិរភាពនយោបាយ សក្ដានុពលប្រជាសាស្ត្រ និងធនធានធម្មជាតិ ដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងកិច្ចការពិភពលោក ហើយគួរបន្តតាមដានជានិច្ច។