មហាយាន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ពុទ្ធសាសនាមហាយានគឺជាសាខាធំបំផុតនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលមានអ្នកកាន់សាសនាច្រើនជាងពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ មហាយានមានប្រភពចេញពីតំបន់ឥណ្ឌាបុរាណ ហើយទទួលយកគម្ពីរនិងការបង្រៀនសំខាន់ៗនៃពុទ្ធសាសនាសម័យដើម ប៉ុន្តែក៏ទទួលស្គាល់នូវគោលលទ្ធិនិងគម្ពីរជាច្រើនដែលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយថេរវាទថាជាគម្ពីរដើមឡើយ។ គម្ពីរមហាយានទាំងនេះរួមមាន គម្ពីរប្រាជ្ញាបារមី និងគម្ពីរដទៃទៀតដែលផ្តោតលើមាគ៌ាព្រះពោធិសត្វ ដែលជាគោលគំនិតស្នូលមួយនៃមហាយាន។

តាមរយៈការអនុវត្តន៍មាគ៌ាព្រះពោធិសត្វ អ្នកកាន់មហាយានមានគោលដៅមិនគ្រាន់តែដើម្បីសម្រេចនិព្វានសម្រាប់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បីជួយសត្វលោកទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីទុក្ខផងដែរ។ មហាយានក៏រួមបញ្ចូលទំនៀមទម្លាប់វជរយាន ដែលប្រើប្រាស់វិធីតាន្ត្រេកដើម្បីជួយដល់ការសម្រេចពុទ្ធភូមិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌា បានរាយការណ៍ថា ពុទ្ធសាសនាមហាយានមានវត្តមានយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងកើត និងអាស៊ីខាងជើង។ ប្រទេសដែលមានប្រជាជនកាន់មហាយានច្រើនរួមមាន ប្រទេសចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងវៀតណាម។ មហាយានក៏មានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសម៉ុងហ្គោលី ទីបេ និងសហគមន៍និរប្រវេសន៍ជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក។ គេប៉ាន់ប្រមាណថា មហាយានគឺជាសាខាពុទ្ធសាសនាដែលមានអ្នកកាន់ច្រើនជាងគេ ដោយមានជាងពាក់កណ្តាលនៃអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាសរុបនៅលើពិភពលោក។

តំបន់មួយចំនួនដូចជាទីបេ និងម៉ុងហ្គោលី ប្រកាន់យកពុទ្ធសាសនាមហាយានបែបវជរយាន ដែលប្រើប្រាស់ពិធីកម្មតាន្ត្រេកនិងមន្តអាគមជាផ្នែកមួយនៃការអនុវត្តន៍សាសនា។ ដោយសារការរីករាលដាលនៃពុទ្ធសាសនាមហាយានតាមរយៈផ្លូវសូត្រ វាបានរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងទស្សនវិជ្ជាក្នុងតំបន់នីមួយៗ ដែលធ្វើឱ្យមានភាពចម្រុះបែបបទនៃការអនុវត្តន៍មហាយាននៅទូទាំងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការចាប់កំណើតនៃពុទ្ធសាសនាមហាយានអាចត្រូវបានតាមដានទៅកាន់សតវត្សទី១ មុនគ្រិស្តសករាជ និងសតវត្សទី១ នៃគ្រិស្តសករាជ នៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌាបុរាណ។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនគិតថា មហាយានមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិកាយមហាសង្ឃិកៈ ដែលជាក្រុមពុទ្ធសាសនាសម័យដើម។ គម្ពីរមហាយានដំបូងៗ ដូចជាគម្ពីរប្រាជ្ញាបារមី បានលេចចេញឡើងក្នុងអំឡុងពេលនេះ ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់លើគោលគំនិតនៃសុញ្ញតា (ភាពទទេ) និងមាគ៌ាព្រះពោធិសត្វ។

សាកលវិទ្យាល័យនាលន្ទា នៅឥណ្ឌាខាងជើង បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ចាប់ពីសតវត្សទី៥ រហូតដល់សតវត្សទី១២។ អ្នកប្រាជ្ញមហាយានដ៏ល្បីល្បាញដូចជា នាគាជ៌ុន (Nagarjuna) បានបង្កើតសាលាមធ្យមកៈ (Madhyamaka) ដែលបានអភិវឌ្ឍការយល់ដឹងយ៉ាងស៊ីជម្រៅអំពីសុញ្ញតា។

ការរីករាលដាលនៃមហាយានទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗនៃអាស៊ីបានកើតឡើងតាមរយៈផ្លូវសូត្រ ដោយចាប់ផ្តើមពីឥណ្ឌាទៅកាន់អាស៊ីកណ្តាល ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ចិន កូរ៉េ ជប៉ុន និងវៀតណាម។ ទីបេបានទទួលឥទ្ធិពលមហាយានក្នុងអំឡុងសតវត្សទី៧ និងទី៨ ដែលនាំឱ្យមានការវិវត្តនៃពុទ្ធសាសនាវជរយានបែបទីបេ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ពុទ្ធសាសនាមហាយានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើវប្បធម៌ សិល្បៈ និងទស្សនវិជ្ជានៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ ស្ថាបត្យកម្មមហាយានរួមមានប្រាសាទ និងរូងភ្នំដ៏ធំសម្បើមដូចជា រូងភ្នំឡុងមេន និងរូងភ្នំម៉ូកៅ នៅប្រទេសចិន ដែលមានរូបសំណាកព្រះពុទ្ធនិងព្រះពោធិសត្វយ៉ាងច្រើន។ ស្នាដៃសិល្បៈទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគោរពបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធអង្គ និងព្រះពោធិសត្វ ព្រមទាំងគោលគំនិតនៃព្រះពុទ្ធជាច្រើនអង្គដែលមាននៅក្នុងមហាយាន។

លើសពីនេះ ការប្រើប្រាស់ម៉ាន់ដាឡា និងពិធីកម្មតាន្ត្រេកគឺជាលក្ខណៈពិសេសមួយនៃពុទ្ធសាសនាវជរយាន ដែលជាសាខារងនៃមហាយាន។ គម្ពីរមហាយានសំខាន់ៗ ដូចជាគម្ពីរលទ្ធិផ្កាឈូក (Lotus Sutra) និងគម្ពីរហរិទយសូត្រ (Heart Sutra) បានផ្សព្វផ្សាយគោលគំនិតនៃសុញ្ញតា និងមាគ៌ាព្រះពោធិសត្វដែលពោរពេញដោយមេត្តាករុណា។ ទស្សនវិជ្ជាមហាយានក៏បានរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍន៍សិល្បៈក្បាច់គុន តន្ត្រី និងអក្សរសិល្ប៍នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីខាងកើតផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ពុទ្ធសាសនាមហាយាននៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាលើសង្គមនិងវប្បធម៌ពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា សម្តេចដាឡៃឡាម៉ាទី១៤ (Tenzin Gyatso) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមុខមាត់អន្តរជាតិនៃពុទ្ធសាសនាទីបេ ដែលជាផ្នែកមួយនៃមហាយាន។ លោកបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់សន្តិភាព សីលធម៌ និងការសន្ទនាអន្តរសាសនានៅទូទាំងពិភពលោក។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ មហាយានមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរផងដែរ។ មុនពេលពុទ្ធសាសនាថេរវាទក្លាយជាសាសនាធំនៅកម្ពុជា អាណាចក្រខ្មែរបុរាណដូចជាសម័យអង្គរ ធ្លាប់បានទទួលឥទ្ធិពលពីពុទ្ធសាសនាមហាយាន រួមជាមួយព្រហ្មញ្ញសាសនា។ សព្វថ្ងៃនេះ សហគមន៍ខ្មែរដើមកំណើតចិន និងវៀតណាមនៅកម្ពុជា នៅតែបន្តអនុវត្តន៍ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដោយមានវត្តអារាមមហាយានជាច្រើននៅរាយប៉ាយតាមទីក្រុងនានា។ ការយល់ដឹងអំពីមហាយានជួយឱ្យយើងយល់កាន់តែច្បាស់ពីភាពចម្រុះនៃពុទ្ធសាសនានិងវប្បធម៌ខ្មែរ។