ភាសាម៉ាឡេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាម៉ាឡេ គឺជាភាសាមួយក្នុងអំបូរភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី សាខាម៉ាឡេ-ប៉ូលីនេស៊ី ដែលមានដើមកំណើតនៅបរិវេណកោះនានាក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍សមុទ្រ និងឧបទ្វីបម៉ាឡេ។ យោងតាមវិគីភីឌា ភាសានេះគឺជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសប្រ៊ុយណេ ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និងឥណ្ឌូនេស៊ី (ដែលនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីគេហៅថាភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី)។ ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីក៏ជាភាសាការងារមួយនៅក្នុងទីម័រលេស្តេផងដែរ។ ភាសាម៉ាឡេត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាភាសាជនជាតិរបស់ជនជាតិម៉ាឡេនៅកោះស៊ូម៉ាត្រា បរនេអូ និងតំបន់ជុំវិញ និងកោះដទៃទៀតនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ភាគខាងត្បូងហ្វីលីពីន ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ និងខេត្តភាគខាងត្បូងនៃស្រីលង្កា។ តាមតួលេខពីវិគីភីឌា ចំនួនអ្នកនិយាយភាសាម៉ាឡេជាភាសាកំណើតមានប្រហែល ៨០ លាននាក់ ហើយប្រសិនបើគិតទាំងអ្នកប្រើប្រាស់ជាភាសាទី២ ចំនួននេះអាចឡើងដល់ជិត ៣០០ លាននាក់។ ភាសាម៉ាឡេជាភាសាដែលមានលក្ខណៈពហុមជ្ឈមណ្ឌល (pluricentric) ដោយមានសំណុំបទដ្ឋានដាច់ដោយឡែកពីរគឺ ភាសាម៉ាឡេស៊ីនៅម៉ាឡេស៊ី និងភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ប៉ុន្តែនៅមានភាពជិតស្និទ្ធនិងអាចយល់គ្នាបានទៅវិញទៅមក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ភាសាម៉ាឡេលាតសន្ធឹងទូទាំងប្រជុំកោះម៉ាឡេ ដោយរួមមានឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី កោះស៊ូម៉ាត្រា កោះបរនេអូ (ដែលបែងចែកជាបីប្រទេស) កោះជ្វា និងកោះតូចៗជាច្រើនទៀត។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសដែលមានភាសាម៉ាឡេជាភាសាផ្លូវការរួមមាន ម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី ប្រ៊ុយណេ និងសិង្ហបុរី។ ក្នុងនោះ ឥណ្ឌូនេស៊ីមានប្រជាជនសរុបជាង ២៧០ លាននាក់ ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី (ដែលជាសំណុំបទដ្ឋាននៃភាសាម៉ាឡេ) ជាភាសាជាតិ និងសាមញ្ញ។ នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិម៉ាឡេ (ប្រហែល ៥០-៦០%) ហើយភាសាម៉ាឡេស៊ីត្រូវបានបង្រៀននិងប្រើប្រាស់ទូទាំងប្រទេស។ ក្រៅពីនេះ មានសហគមន៍ជនជាតិម៉ាឡេនៅក្រៅតំបន់ដើម ដូចជានៅស្រីលង្កា (ហៅថាម៉ាឡេស្រីលង្កា) ដែលរក្សាភាសានេះតាមរយៈកាសែតបោះពុម្ពផ្សាយដូចជា "អាឡាម៉ាត់ឡង្កាពូរី" តាំងពីសតវត្សទី១៩ តាមការឱ្យដឹងពីវិគីភីឌា។ ដោយឡែក ភាសាម៉ាឡេក៏មានគ្រាមភាសាជាច្រើននៅតាមតំបន់ ដូចជាគ្រាមភាសាបេតាវី (Betawi) នៅហ្សាការតា ដែលខុសពីភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីស្តង់ដារ ប៉ុន្តែនៅក្នុងក្រុមភាសាម៉ាឡេដូចគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រភាសាម៉ាឡេអាចតាមដានបានតាំងពីសតវត្សទី៧ តាមរយៈសិលាចារឹកកេទុកាន់ប៊ូគីត (Kedukan Bukit) ដែលជាភស្តុតាងសរសេរចាស់ជាងគេនៃភាសាម៉ាឡេបុរាណ សរសេរដោយប្រើអក្សរប៉ាឡវៈ នៅកោះស៊ូម៉ាត្រា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី តាមវិគីភីឌា។ នៅសម័យនោះ អាណាចក្រស្រីវិជ័យ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប៉ាឡេមប៉ាង កោះស៊ូម៉ាត្រា បានប្រើភាសាម៉ាឡេជាភាសាសាមញ្ញសម្រាប់ការគ្រប់គ្រង ពាណិជ្ជកម្ម និងការទូត។ តាមការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ស្រីវិជ័យទៅកាន់តំបន់ភាគច្រើននៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជា ថៃ និងវៀតណាមខាងត្បូង ភាសាម៉ាឡេបានរីកសាយភាយជាមួយនឹងវប្បធម៌ និងសាសនាព្រាហ្មញ្ញ-ពុទ្ធ។

នៅសតវត្សទី១៥ ក្រោយការដួលរលំនៃស្រីវិជ័យ ស៊ុលតង់ម៉ាឡាកាបានលេចធ្លោឡើង ហើយភាសាម៉ាឡេបានបន្តធ្វើជាភាសាសាមញ្ញនៃពិភពពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ ដោយទទួលឥទ្ធិពលពីសាសនាឥស្លាម ដែលនាំមកនូវអក្សរចាវី (ដោយផ្អែកលើអក្សរអារ៉ាប់) តាមវិគីភីឌា។ ភាសាម៉ាឡេបុរាណ (Classical Malay) នាសម័យម៉ាឡាកាបានក្លាយជាភាសារដ្ឋបាល ច្បាប់ និងអក្សរសិល្ប៍ ដូចជាឯកសារច្បាប់ "ហ៊ូគឹមកានុនម៉េឡាកា" (Hukum Kanun Melaka) និងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ "តាចអាល់សាឡាទីន" (Taj al-Salatin) ជាដើម។

នៅសម័យអាណានិគមនិយម (សតវត្សទី១៦ ដល់ទី២០) ពួកហូឡង់បានប្រើភាសាម៉ាឡេនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងនៅឥណ្ឌូនេស៊ីបច្ចុប្បន្ន ដោយផ្អែកលើគ្រាមភាសាកោះរីវ (Riau) ជាស្តង់ដារ។ នៅម៉ាឡាយ៉ា (ម៉ាឡេស៊ីសព្វថ្ងៃ) អង់គ្លេសក៏បានលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ភាសាម៉ាឡេក្នុងវិស័យអប់រំ តាមវិគីភីឌា។ ព្រឹត្តិការណ៍គន្លឹះមួយបានកើតឡើងនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៨ នៅពេលដែលសន្និសីទយុវជនលើកទី២ នៅបាតាវី បានប្រកាស "សម្បថយុវជន" (Youth Pledge) ដែលក្នុងនោះមានការទទួលស្គាល់ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាភាសាបង្រួបបង្រួមជាតិ។ ក្រោយមកទៀត ក្រោយឯករាជ្យ ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានចាត់ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាភាសាជាតិជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៤៥ ខណៈប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបានប្រកាសយកភាសាម៉ាឡេស៊ី (ហៅថាបាហាសាម៉ាឡេស៊ី) ជាភាសាជាតិនៅឆ្នាំ១៩៥៧ និងបានបង្កើតស្ថាប័ន "ដេវ៉ាន់បាហាសាដាន់ពុស្តាកា" ដើម្បីអភិវឌ្ឍនិងធ្វើបទដ្ឋានភាសា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភាសាម៉ាឡេមិនត្រឹមតែជាឧបករណ៍ភាសាវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានតួនាទីសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច ដោយសារប្រទេសដែលប្រើភាសានេះគឺជាសេដ្ឋកិច្ចធំៗក្នុងតំបន់។ ឥណ្ឌូនេស៊ីគឺជាប្រទេសសមាជិក G20 និងជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ចំណែកម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរីក៏ជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងដែរ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ ជាលទ្ធផល ភាសាម៉ាឡេ/ឥណ្ឌូនេស៊ីគឺជាភាសាដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ និងការងារក្នុងតំបន់។ ក្រៅពីនេះ ឧស្សាហកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយជាភាសានេះក៏រីកចម្រើន ដោយមានសារព័ត៌មានធំៗដូចជា Kompas និង Berita Harian និងវត្តមានយ៉ាងខ្លាំងនៅលើបណ្តាញសង្គម និងវេទិកាឌីជីថល។

ខាងវប្បធម៌ ភាសាម៉ាឡេមានប្រពៃណីអក្សរសិល្ប៍យូរលង់ ដោយស្នាដៃដូចជា "សេជ៉ារ៉ាម៉េឡាយូ" (Sejarah Melayu) ឬ "ម៉ាឡេអាណាល់ស៍" និង "ហ៊ីកាយ៉ាតហាំងទូ" (Hikayat Hang Tuah) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសង្គម និងសីលធម៌។ អក្សរចាវីបានប្រើរហូតដល់សតវត្សទី២០ មុនពេលត្រូវបានជំនួសដោយអក្សររ៉ូមី (Rumi) នៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្លូវការ ប៉ុន្តែចាវីនៅតែប្រើក្នុងការសិក្សាសាសនានិងវប្បធម៌ខ្លះ តាមវិគីភីឌា។ សិល្បៈនិងតន្ត្រីម៉ាឡេក៏ពេញនិយមដែរ ដូចជា ប៉ាន់ទូន (កំណាព្យបុរាណ) និងចម្រៀងដាងឌូត (dangdut) ពីឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលទទួលការចាប់អារម្មណ៍ទូទាំងតំបន់។ ការប្រើប្រាស់ភាសាម៉ាឡេក្នុងសិល្បៈទាំងនេះបានជួយបង្កើនការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌និងភាសាទៅកាន់យុវជនទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ភាសាម៉ាឡេមានការពាក់ព័ន្ធកាន់តែខ្លាំងឡើង ដោយសារតែការធ្វើសមាហរណកម្មរបស់អាស៊ាន និងការកើនឡើងនៃចលនាមនុស្ស ទំនិញ និងព័ត៌មាន។ ក្នុងនាមជាភាសាជាតិរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ដែលសុទ្ធតែជាប្រទេសមានឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់ ភាសាម៉ាឡេ/ឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវបានប្រទេសទាំងនេះប្រើប្រាស់ក្នុងការពង្រីកឥទ្ធិពលវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន តាមវិគីភីឌា។ ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានព្រំដែនជាប់ប្រទេសថៃ ក៏ទទួលរងឥទ្ធិពលពីការផ្សាយរបស់ស្ថានីយទូរទស្សន៍ និងវិទ្យុពីប្រទេសអ្នកនិយាយភាសាម៉ាឡេមួយចំនួន។ លើសពីនេះ កម្មវិធីផ្លាស់ប្តូរការសិក្សា ដូចជាកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ទៅកាន់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូនេស៊ី បានធ្វើឱ្យនិស្សិតកម្ពុជាកាន់តែច្រើនរៀននិងប្រើប្រាស់ភាសានេះ។

តាមការសង្កេត ក្នុងបរិបទឌីជីថល ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាភាសាដែលមានការប្រើប្រាស់ច្រើននៅលើអ៊ីនធឺណិត ដោយសារទំហំប្រជាជនដ៏ធំ និងការកើនឡើងនៃអ្នកប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូន។ ដូច្នេះ ការស្គាល់ភាសាម៉ាឡេ/ឥណ្ឌូនេស៊ីអាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់អ្នកជំនួញ អ្នកកាសែត និងអ្នកស្រាវជ្រាវដែលចង់ចូលប្រើប្រាស់ប្រភពព័ត៌មាន និងទីផ្សារក្នុងតំបន់។ ជាងនេះ សហគមន៍ជនជាតិចាមនៅកម្ពុជា ដែលមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌និងសាសនាជាមួយម៉ាឡេស៊ី ក៏ប្រើភាសាម៉ាឡេក្នុងពិធីសាសនា និងការអប់រំខ្លះដែរ ដែលធ្វើឱ្យភាសានេះមានវត្តមានជាក់ស្តែងនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ទោះបីមិនផ្លូវការក៏ដោយ។