ភេទប្រុស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភេទប្រុស (Male) គឺជាភេទមួយក្នុងចំណោមភេទទាំងពីរដែលមាននៅក្នុងភាវៈរស់ដែលបន្តពូជដោយប្រព័ន្ធផ្លូវភេទបែបអានីសូហ្គាមី (anisogamy) ពោលគឺហ្កាម៉េតទាំងពីរមានទំហំនិងមុខងារខុសគ្នា ។ តាម Wikipedia ភេទប្រុសសំដៅទៅលើភាវៈរស់ដែលផលិតហ្កាម៉េតឈ្មោលតូចៗហៅថា មេជីវិតឈ្មោល (sperm) ដែលមានសមត្ថភាពធ្វើចលនាយ៉ាងសកម្មដើម្បីស្វែងរកហ្កាម៉េតញី (ovum) ដែលមានទំហំធំជាង និងគ្មានចលនា ។ ការបង្កកំណើត (fertilisation) កើតឡើងនៅពេលមេជីវិតឈ្មោលជ្រាបចូលភ្នាសនៃអូវ៉ុម ហើយបញ្ចូលព័ត៌មានពន្ធុពីឪពុក និងម្តាយបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតហ្សីហ្គោត (zygote) ដែលក្រោយមកវិវត្តទៅជាអំប្រ៊ីយ៉ុង (embryo) ។

ដើម្បីឱ្យការបន្តពូជផ្លូវភេទកើតឡើងបាន ភាវៈរស់ឈ្មោលត្រូវការចាំបាច់នូវអូវ៉ុមពីភាវៈរស់ញី ប៉ុន្តែ Wikipedia កត់សម្គាល់ថាមានភាវៈរស់មួយចំនួនដែលមានសមត្ថភាពបន្តពូជបានទាំងផ្លូវភេទ និងផ្លូវលូតលាស់គ្មានភេទ (asexual reproduction) ។ ឧទាហរណ៍ រុក្ខជាតិខ្លះអាចបន្តពូជតាមរយៈការបែកមែក ហើយសត្វឆ្អឹងខ្នងខ្លះអាចបន្តពូជដោយការបំបែកខ្លួន ។

នៅក្នុងថនិកសត្វ ភេទប្រុសត្រូវបានកំណត់ដោយវត្តមានក្រូម៉ូសូម Y ។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia ក្រូម៉ូសូម Y មានផ្ទុកហ្សែន SRY (Sex-determining Region Y) ដែលដើរតួជាអ្នកផ្តួចផ្តើមការអភិវឌ្ឍពងស្វាស និងការផលិតអ័រម៉ូនតេស្តូស្តេរ៉ូន (testosterone) ។ តេស្តូស្តេរ៉ូននេះហើយដែលជំរុញឱ្យកើតមានលក្ខណៈភេទប្រុសទាំងឡាយ ដូចជា ការលូតលាស់សាច់ដុំ សម្លេងទាប ដុះពុកមាត់ និងការលូតលាស់សរីរាង្គបន្តពូជខាងក្រៅ ។

រូបថតខាងលើនេះគឺជារូបថតមនុស្សប្រុសពេញវ័យ និងមនុស្សស្ត្រីពេញវ័យ សម្រាប់ប្រៀបធៀបភាពខុសគ្នានៃរាងកាយ ។ រូបភាពបង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធដូចជា ស្មាទូលាយ ត្រគាកតូចជាងរបស់បុរស និងសាច់ដុំដែលមានការអភិវឌ្ឍជាងស្ត្រី ដោយសារកម្រិតតេស្តូស្តេរ៉ូនខ្ពស់ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ភេទប្រុសមិនត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែនភូមិសាស្ត្រឡើយ ។ នៅទូទាំងពិភពលោក បុរសមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីប និងក្នុងសហគមន៍មនុស្សទាំងអស់ ។ តាម Wikipedia ភេទប្រុសក៏កើតមាននៅក្នុងនគរសត្វដោយមានសមាមាត្រខុសគ្នាអាស្រ័យលើប្រភេទសត្វ ។ ជាទូទៅ ក្នុងចំណោមមនុស្ស សមាមាត្រនៃកំណើតបុរសនិងស្ត្រីគឺប្រហែល ១០៥ បុរស ក្នុងចំណោមស្ត្រី ១០០ នាក់ ប៉ុន្តែសមាមាត្រនេះអាចប្រែប្រួលតាមតំបន់ និងកត្តាបរិស្ថាន ។ ភូមិសាស្ត្រមិនប៉ះពាល់ដល់ភេទប្រុសនោះទេ ប៉ុន្តែវប្បធម៌អាចមានឥទ្ធិពលលើតួនាទីរបស់បុរសក្នុងសង្គម ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយល់ដឹងពីភេទប្រុសមានការវិវត្តជាលំដាប់ ។ នៅសម័យបុរាណ ភាពខុសគ្នារវាងបុរសនិងស្ត្រីត្រូវបានសន្មតថាជាឆន្ទៈរបស់ព្រះ ឬធម្មជាតិ ។ រហូតដល់សតវត្សទី២០ ទើបការរកឃើញក្រូម៉ូសូមភេទបានបដិវត្តន៍ការយល់ដឹងនេះ ។ តាម Wikipedia ក្រូម៉ូសូម Y ត្រូវបានរកឃើញថាជាកត្តាកំណត់ភេទប្រុសក្នុងថនិកសត្វ ដោយហ្សែន SRY ជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមការអភិវឌ្ឍប្រុស ។ មុនការរកឃើញនេះ គេជឿថាកត្តាបរិស្ថាន ឬសីតុណ្ហភាពអាចកំណត់ភេទ ដូចជានៅក្នុងសត្វល្មូនមួយចំនួនដែលភេទអាស្រ័យលើសីតុណ្ហភាពពង ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់មនុស្ស យន្តការពន្ធុគឺជាកត្តាចម្បង ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

នៅកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ ភេទប្រុសមានតួនាទីផ្សេងៗគ្នា ។ តាមប្រពៃណី បុរសត្រូវបានមើលឃើញថាជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ និងអ្នកការពារគ្រួសារ ។ នៅក្នុងសង្គមកសិកម្មដូចកម្ពុជា បុរសធ្វើការងារធ្ងន់ៗដូចជាភ្ជួរស្រែ និងសាងសង់ ។ ប៉ុន្តែយុគសម័យទំនើបបានធ្វើឱ្យតួនាទីទាំងនេះបត់បែនកាន់តែខ្លាំង ។ Wikipedia បញ្ជាក់ថាភេទប្រុសគឺជាគោលគំនិតជីវសាស្ត្រ ហើយវប្បធម៌មនុស្សបានបន្ថែមអត្ថន័យសង្គមលើវា ។ ដូច្នេះ ការពិភាក្សាអំពីតួនាទីបុរសច្រើនតែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសមភាពយេនឌ័រ និងការផ្លាស់ប្ដូរសង្គម ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន ការយល់ដឹងពីភេទប្រុសមានសារៈសំខាន់ក្នុងបរិបទនៃបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស សុខភាព និងគោលនយោបាយសាធារណៈ ។ ការជជែកអំពីអត្តសញ្ញាណយេនឌ័រ ភាពចម្រុះនៃភេទ និងការទទួលស្គាល់អ្នកប្ដូរភេទ កំពុងកើតឡើងជាសាកល ។ នៅកម្ពុជា ក៏មានការបង្កើនការយល់ដឹងអំពីបញ្ហាទាំងនេះដែរ ។ KhmerPulse តាមដាន និងរាយការណ៍ពីការវិវត្តនៃប្រធានបទទាក់ទងនឹងភេទ ដើម្បីផ្ដល់ព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជូនអ្នកអាន ។