កោះម៉ាយ៉ូកា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា កោះម៉ាយ៉ូកា (Mallorca) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាអង់គ្លេសថា Majorca គឺជាកោះធំជាងគេក្នុងចំណោមក្រុមកោះបាលេអារ (Balearic Islands) ដែលស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ កោះនេះជាកោះធំទី ៧ នៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ហើយមានភាពល្បីល្បាញជាគោលដៅទេសចរណ៍ឈានមុខមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។ កោះម៉ាយ៉ូកាទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារឆ្នេរខ្សាច់ពណ៌ស ទឹកសមុទ្រថ្លា តំបន់ភ្នំស្រស់ស្អាត និងបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ ទីក្រុងធំបំផុតនៅលើកោះគឺប៉ាល់ម៉ា (Palma) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា កោះម៉ាយ៉ូកាស្ថិតនៅក្នុងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ភាគខាងកើតនៃឧបទ្វីបអ៊ីប៊ែរៀ និងមានផ្ទៃដីប្រហែល ៣.៦៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (មិនបានបញ្ជាក់ច្បាស់ក្នុងប្រភព)។ ផែនទីលម្អិតពីវិគីភីឌាបានបែងចែកកោះជា ៦ តំបន់ភូមិសាស្ត្រសំខាន់ៗ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការស្វែងយល់។ តំបន់ទី ១ គឺ សេរ៉ាដឺត្រាមនតាណា (Serra de Tramuntana) ជាជួរភ្នំដ៏វែងនៅភាគពាយ័ព្យ ដែលមានទេសភាពគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល។ តំបន់ទី ២ គឺ រ៉ៃហ្គឺ (Raiguer) ជាតំបន់ជាយភ្នំដែលសម្បូរដីមានជីជាតិ។ តំបន់ទី ៣ គឺ ប្លាដឺម៉ាយ៉ូកា (Pla de Mallorca) ជាទំនាបកណ្តាលដែលជាតំបន់កសិកម្មសំខាន់។ តំបន់ទី ៤ គឺ ឡឺវ៉ាន់ (Llevant) នៅភាគខាងកើត ដែលមានឆ្នេរនិងរមណីយដ្ឋានជាច្រើន។ តំបន់ទី ៥ គឺ មីជន (Migjorn) ភាគខាងត្បូង ដែលជាតំបន់ស្ងប់ស្ងាត់។ និងតំបន់ទី ៦ គឺ ប៉ាល់ម៉ា (Palma) ជាតំបន់ទីក្រុងធំ។

ឆ្នេរសមុទ្ររបស់កោះនេះមានលក្ខណៈចម្រុះគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីឆ្នេរខ្សាច់វែងៗ ដូចជា Platja de Muro និងឆ្នេរ Palma Strand ដែលមានប្រជាប្រិយភាពសម្រាប់គ្រួសារ។ រីឯឈូងសមុទ្រតូចៗដូចជា Cala Llombards, Cala Agulla និង Cala Amarador មានទឹកថ្លាស្អាត និងត្រូវបានហ៊ុមព័ទ្ធដោយដើមស្រល់ ដែលធ្វើឱ្យពួកវាក្លាយជាទីទាក់ទាញពិសេសសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរដែលចូលចិត្តភាពឯកជន។ ចំពោះប្រជាជន វិគីភីឌាមិនបានផ្តល់តួលេខច្បាស់លាស់ទេ ប៉ុន្តែគេជឿថាមានប្រជាជនរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ប្រមាណជិត ១ លាននាក់ ដោយភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ Palma។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រកោះម៉ាយ៉ូកាមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងយុគសម័យបុរេប្រវត្តិ។ យោងតាមរូបភាពនិងការពណ៌នាពីវិគីភីឌា សំណង់តាឡាយូត (talaiot) គឺជារចនាសម្ព័ន្ធស្ថាបត្យកម្មដែលបន្សល់ទុកពីសម័យនោះ ហើយជាភ័ស្តុតាងនៃអរិយធម៌ដែលរីកចម្រើនរួចទៅហើយ។ ក្រៅពីនេះ ការរកឃើញឆ្អឹងនិងភ័ស្តុតាងផ្សេងទៀតបង្ហាញពីវត្តមានជ្រូកខ្មៅ (porc negre) ដែលជាសត្វពាហនៈក្នុងស្រុកតាំងពីមុនសម័យរ៉ូម៉ាំងមកម្ល៉េះ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា។

នៅពេលចក្រភពរ៉ូមពង្រីកអំណាចមកដល់ កោះនេះត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងខេត្តហ៊ីស្ប៉ានី ហើយទីក្រុង Pollentia ត្រូវបានស្ថាបនាឡើង។ ប្រាសាទនៃទីក្រុងនេះនៅតែមានសភាពល្អគួរសម ហើយជាកន្លែងទស្សនាដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ តាមរូបភាព។

ក្រោយការដួលរលំនៃចក្រភពរ៉ូម កោះនេះបានឆ្លងកាត់ការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមផ្សេងៗ រួមទាំងពួកម៉ូ (Moors) ដែលបានបន្សល់ទុកនូវឥទ្ធិពលស្ថាបត្យកម្មដូចជា អាងងូតទឹកអារ៉ាប់ (Arab Baths) នៅ Palma តាមរូបភាព។ ក្នុងសម័យបន្តបន្ទាប់ កោះម៉ាយ៉ូកាបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃព្រះរាជាណាចក្រអារ៉ាហ្គន ហើយបានអភិវឌ្ឍន៍ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មតូចមួយ។ ផែនទីសំខាន់ៗដែលបង្ហាញពីការវិវត្តន៍នៃការស្វែងយល់ពីកោះនេះរួមមាន ផែនទីឆ្នាំ ១៥២៥ ដោយឧកញ៉ាអូតូម៉ង់ Piri Reis និងផែនទីឆ្នាំ ១៦៨៣ ដោយលោក Vicente Mut តាមរូបភាព។

កោះនេះក៏ជាលំនៅឋាន និងប្រភពនៃការបំផុសគំនិតសម្រាប់ឥស្សរជនសំខាន់ៗក្នុងវិស័យសិល្បៈនិងអក្សរសាស្ត្រ។ អ្នកប្រាជ្ញកាតាឡាន Ramon Llull បានបង្កើតស្នាដៃទស្សនវិជ្ជា Ars Magna ដ៏មានឥទ្ធិពល។ ក្នុងសតវត្សទី ១៩ អ្នកនិពន្ធតន្ត្រីដ៏ឆ្នើម Fryderyk Chopin និងអ្នកនិពន្ធស្រី George Sand បានស្នាក់នៅ Valldemossa ហើយព្យាណូរបស់គាត់បានក្លាយជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដ៏សំខាន់។ លោក Archduke Ludwig Salvator នៃអូទ្រីស បានស្រឡាញ់កោះនេះយ៉ាងខ្លាំង ហើយមានរូបសំណាកឧទ្ទិសដល់គាត់។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ កវីដ៏ល្បី Miquel Costa i Llobera មានផ្ទះនៅលើកោះ ហើយអ្នកនិពន្ធអង់គ្លេស Robert Graves បានជ្រើសរើសកោះនេះជាកន្លែងស្នាក់នៅចុងក្រោយ ដោយផ្នូររបស់គាត់នៅមានរហូតដល់សព្វថ្ងៃ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា វិស័យទេសចរណ៍គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចកោះម៉ាយ៉ូកា។ រូបភាពនៃឆ្នេរខ្សាច់ ភ្នំ និងទីក្រុងបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃផលិតផលទេសចរណ៍ ចាប់ពីការសម្រាកលំហែតាមឆ្នេរ ដល់ការឡើងភ្នំ និងការសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រវិស័យនេះមានភាពទំនើប រួមមានបណ្តាញផ្លូវដែកដែលតភ្ជាប់ទីក្រុង Palma ទៅកាន់ទីប្រជុំជនផ្សេងៗ ដោយមានសេវាកម្មរថភ្លើងដូចជា Badia Express Cala Millor ជាដើម។ កំពង់ផែទំនើបដូចជា Port Adriano បំពេញតម្រូវការរបស់នាវាកម្សាន្តនិងទូកឯកជន។

ផ្នែកវប្បធម៌ កោះម៉ាយ៉ូកាមានកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏សម្បូរបែប។ ម្ហូបអាហារប្រពៃណីមានដូចជា អង់សាយម៉ាដ (ensaïmada) ដែលជានំស្រទាប់ៗមានរសជាតិផ្អែម តាមរូបភាព។ ពិធីបុណ្យប្រពៃណីនិងព្រឹត្តិការណ៍តន្ត្រីក៏ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ។ តំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាព្រះវិហារធំ Cathedral នៅ Palma ជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មហ្គោធិកដ៏ធំសម្បើម និងជានិមិត្តរូបរបស់កោះ។ លើសពីនេះ ស្នាដៃអក្សរសាស្ត្ររបស់អ្នកនិពន្ធដែលធ្លាប់រស់នៅទីនេះ ដូចជា Robert Graves និង Miquel Costa i Llobera បានបន្ថែមតម្លៃវប្បធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដោយផ្ទះនិងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍របស់ពួកគេត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់សាធារណជន យោងតាមរូបភាពពីវិគីភីឌា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ កោះម៉ាយ៉ូកាបន្តជាគោលដៅទេសចរណ៍ឈានមុខរបស់អឺរ៉ុប ដោយស្វាគមន៍ភ្ញៀវទេសចរមកពីទូទាំងពិភពលោក។ ការវិនិយោគថ្មីៗក្នុងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជាការពង្រីកកំពង់ផែ និងការកែលម្អសេវាកម្មដឹកជញ្ជូន បង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់អាជ្ញាធរក្នុងការរក្សាបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ទោះជាយ៉ាងណា ការកើនឡើងនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរក៏បានបង្កើតសម្ពាធលើធនធានធម្មជាតិ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse កោះម៉ាយ៉ូកាអាចជាករណីសិក្សាដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ អំពីវិធីដែលទេសចរណ៍អាចផ្លាស់ប្តូរសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលកំពុងអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍របស់ខ្លួន កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍របស់កោះម៉ាយ៉ូកា ទាំងផ្នែកជោគជ័យ និងបញ្ហាប្រឈម។ លើសពីនេះ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបរបស់កោះនេះអាចបំផុសគំនិតដល់ការអភិរក្សសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌនៅកម្ពុជា។