ជនជាតិម៉ាន់ជូ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជនជាតិម៉ាន់ជូ (Manchu) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយនៅអាស៊ីបូព៌ា ដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ម៉ាន់ជូរី (ម៉ាន់ជូ) នៅភាគឥសាន្តនៃទ្វីបអាស៊ី។ ពួកគេជាក្រុមជនជាតិដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលចិនថាជាជនជាតិភាគតិចផ្លូវការ ហើយជាប្រភពនៃឈ្មោះតំបន់ម៉ាន់ជូរី។ ម៉ាន់ជូជាក្រុមជនជាតិដែលបង្កើតរាជវង្សចក្រពត្តិល្បីល្បាញក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រចិន ដូចជា រាជវង្សជីង (Qing) ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនអស់រយៈពេលជិត ៣០០ ឆ្នាំ។ សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិម៉ាន់ជូច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តលាវនីង (Liaoning) ជីលីន (Jilin) និងហីឡុងជាំង (Heilongjiang) ដោយមានចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ១០ លាននាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជនជាតិម៉ាន់ជូភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគឥសាន្តនៃប្រទេសចិន ដែលគេស្គាល់ថាជាតំបន់ម៉ាន់ជូរី។ ខេត្តដែលមានប្រជាជនម៉ាន់ជូច្រើនជាងគេគឺខេត្តលាវនីង ដែលមានទីក្រុងធំៗដូចជា សិនយ៉ាង (Shenyang) និង ដាលាន (Dalian)។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានខេត្តស្វយ័តម៉ាន់ជូមួយចំនួនទៀតនៅក្នុងខេត្តជីលីន និងហីឡុងជាំង ព្រមទាំងនៅក្នុងខេត្តហឺប៉ី (Hebei) ផងដែរ។ តាមការប៉ាន់ស្មាន ជនជាតិម៉ាន់ជូមានប្រមាណ ១០ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាក្រុមជនជាតិភាគតិចធំបំផុតមួយក្នុងចំណោមជនជាតិភាគតិចទាំង ៥៥ នៅចិន។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាសាម៉ាន់ជូដែលជាភាសាក្រុមទុងហ្គូស (Tungusic) ឥឡូវនេះស្ទើរតែផុតពូជទៅហើយ ដោយមានតែមនុស្សវ័យចំណាស់មួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលនិយាយបាន។ ភាគច្រើននៃជនជាតិម៉ាន់ជូនិយាយភាសាចិនកុកងឺជាភាសាប្រចាំថ្ងៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ជនជាតិម៉ាន់ជូមានឫសគល់ពីក្រុមជេរឆេន (Jurchen) ដែលជាក្រុមជនជាតិទុងហ្គូសរស់នៅក្នុងតំបន់នេះតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅឆ្នាំ ១១១៥ ក្រុមជេរឆេនបានបង្កើតរាជវង្សជិន (Jin) គ្រប់គ្រងភាគខាងជើងប្រទេសចិនរហូតដល់ឆ្នាំ ១២៣៤ មុននឹងត្រូវបានចក្រភពម៉ុងហ្គោលវាយដណ្ដើមយក។ ក្រោយមក នៅដើមសតវត្សទី ១៧ មេដឹកនាំម៉ាន់ជូ នួរហាជី (Nurhaci) បានបង្រួបបង្រួមកុលសម្ព័ន្ធជេរឆេន និងបង្កើតរាជវង្សជិនក្រោយ (Later Jin) ក្នុងឆ្នាំ ១៦១៦។ កូនប្រុសរបស់គាត់ ហុងតៃជី (Hong Taiji) បានប្ដូរឈ្មោះក្រុមជនជាតិនេះទៅជា “ម៉ាន់ជូ” និងប្ដូរឈ្មោះរាជវង្សទៅជាឈិង (Qing) ក្នុងឆ្នាំ ១៦៣៦។ រាជវង្សឈិងបានវាយយកទីក្រុងប៉េកាំងក្នុងឆ្នាំ ១៦៤៤ ហើយគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនរហូតដល់ការដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩១២ ក្រោយបដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ។ ក្នុងសម័យនោះ ម៉ាន់ជូជាក្រុមអ្នកគ្រប់គ្រង ហើយបានបង្កើតប្រព័ន្ធទង់ប្រាំបី (Eight Banners) ដែលជាអង្គភាពយោធា សង្គម និងនយោបាយដ៏សំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស។ ក្រោយការដួលរលំនៃរាជវង្សឈិង តំបន់ម៉ាន់ជូរីបានក្លាយជាតំបន់ដែលមានការតស៊ូអំណាច រួមទាំងការបង្កើតរដ្ឋអាយ៉ងម៉ាន់ជូគួ (Manchukuo) ដោយជប៉ុនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជនជាតិម៉ាន់ជូប្រពៃណីបានប្រកបរបរបរបាញ់ នេសាទ និងការចិញ្ចឹមសត្វជាចម្បង ប៉ុន្តែក្រោយមកបានទទួលយកវិស័យកសិកម្មនៅពេលពួកគេតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់ទំនាប។ សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិម៉ាន់ជូបានសមាហរណកម្មទៅក្នុងសង្គមចិនយ៉ាងពេញលេញ ហើយចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ប្រភេទ ចាប់ពីកសិកម្មរហូតដល់ឧស្សាហកម្មទំនើបនៅក្នុងទីក្រុងធំៗ។ ចំពោះវប្បធម៌ ម៉ាន់ជូមានកេរ្តិ៍ដំណែលយ៉ាងសម្បូរបែប។ ភាសាសរសេរម៉ាន់ជូត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងសតវត្សទី ១៧ ដោយផ្អែកលើអក្សរម៉ុងហ្គោល។ សិល្បៈប្រពៃណីរួមមានកីឡាចំបាប់ ការជិះសេះ ការជិះស្គីលើទឹកកក (ដែលជាដើមកំណើតនៃកីឡាជិះស្គីលើទឹកកកក្នុងរាជវាំង) និងសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីដែលមានឥទ្ធិពលលើសម្លៀកបំពាក់ “ឈឺងសាំ” (cheongsam) ដែលល្បីលើពិភពលោក។ សាសនាដើមរបស់ពួកគេរួមមានសាម៉ានីស (Shamanism) និងការគោរពបុព្វការីជន។ តន្ត្រីប្រពៃណី ដូចជាការសម្តែងស្គរប្រាំបីជ្រុង (Octagonal drum) ក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ម៉ាន់ជូដែរ។ ឯកសារសំខាន់ៗដូចជា 《បញ្ជីត្រកូលទង់ប្រាំបី》 (Eight Manchu Banners' Surname-Clans' Book) បានកត់ត្រាពង្សាវតារនៃត្រកូលម៉ាន់ជូ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ជនជាតិម៉ាន់ជូត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយរដ្ឋាភិបាលចិនថាជាជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ៥៥ ក្រុម ហើយមានតំបន់ស្វយ័តមួយចំនួនដែលគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ទោះបីជាវប្បធម៌ និងភាសាម៉ាន់ជូប្រឈមនឹងការបាត់បង់ក៏ដោយ មានការខិតខំប្រឹងប្រែងរស់ឡើងវិញនូវភាសាម៉ាន់ជូក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ រដ្ឋាភិបាលចិន និងស្ថាប័នអប់រំនានាបានរៀបចំកម្មវិធីបង្រៀនភាសាម៉ាន់ជូនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យ និងសាលារៀន ដូចជាសកម្មភាពនៅទីក្រុងឆាងឈុន (Changchun) ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ជាដើម។ សិល្បករម៉ាន់ជូសម័យទំនើប ដូចជា អាកហ្សិន (Akšan) ជាអ្នកចម្រៀងនិងសិល្បករខាងរឿងនិទាន បានជួយផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ម៉ាន់ជូដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការសិក្សាអំពីជនជាតិម៉ាន់ជូអាចផ្តល់ទស្សនៈគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍អំពីការផ្លាស់ប្តូរអត្តសញ្ញាណជនជាតិ និងឥទ្ធិពលប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី ដែលស្របនឹងប្រធានបទស្តីពីការអភិរក្សវប្បធម៌ជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានផងដែរ។