ម៉ានីល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ម៉ានីល (Manila) ជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទីពីររបស់ប្រទេសហ្វីលីពីន បន្ទាប់ពីទីក្រុង Quezon City ។ តាមការជំរឿនឆ្នាំ ២០២៤ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនចំនួន ១,៩០២,៥៩០ នាក់ ។ ម៉ានីលស្ថិតនៅលើច្រាំងខាងកើតនៃឈូងសមុទ្រម៉ានីល (Manila Bay) នៅលើកោះលូហ្សុន (Luzon) និងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាទីក្រុងដែលមានការអភិវឌ្ឍខ្ពស់ (highly urbanized city) ។ ដោយមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនដល់ទៅ ៤៤,៩៣៥ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ម៉ានីលគឺជាទីក្រុងមួយដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោក ។ វាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃតំបន់មេត្រូម៉ានីល ដែលជាតំបន់ទីក្រុងធំបំផុតមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ម៉ានីលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃឆ្នេរសមុទ្រឈូងម៉ានីល និងមានព្រំប្រទល់ជាប់ទៅនឹងទីក្រុងផ្សេងៗដូចជា កាលូកាន (Caloocan) និងកេហ្សូន (Quezon City) ។ ទីក្រុងនេះចែកចេញជា ១៦ ស្រុករដ្ឋបាល ហើយមានលក្ខណៈពិសេសមួយគឺមានទឹកដីដាច់ស្រយាល (exclave) គឺទីបញ្ចុះសពម៉ានីលខាងត្បូង (Manila South Cemetery) ដែលស្ថិតនៅក្រៅទីក្រុង ។ ប្រជាជននៅម៉ានីលភាគច្រើនប្រើប្រាស់ភាសាតាហ្គាឡុក (Tagalog) ដែលជាមូលដ្ឋាននៃភាសាហ្វីលីពីន ហើយភាសាអង់គ្លេសក៏ត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយដែរ ។ តំបន់ពាណិជ្ជកម្មចំណាស់ជាងគេនៅម៉ានីលគឺ ប៊ីណុនដូ (Binondo) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតំបន់ជីណាតោន (Chinatown) ដែលចាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារ Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីក្រុងម៉ានីលមានឫសគល់តាំងពីសម័យមុនអាណានិគម ។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃនគររឹងមាំដូចជា នគរតុនដូ (Tondo) និងនគរម៉ានីល (Maynila) ។ ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់បំផុតនៅហ្វីលីពីន គឺសិលាចារឹកឡាហ្គូណា (Laguna Copperplate Inscription) ដែលមានអាយុកាលប្រហែលឆ្នាំ ៩០០ នៃគ.ស. ហើយបានលើកឡើងអំពីនគរតុនដូ ។

នៅឆ្នាំ ១៥៧០ កងកម្លាំងអេស្ប៉ាញដឹកនាំដោយ Miguel López de Legazpi បានធ្វើដំណើរមកដល់ ហើយបានប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពក្នុងស្រុកក្រោមការបញ្ជារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់រាជាស៊ូឡៃម៉ាន (Rajah Sulayman) ។ បន្ទាប់ពីបានកាន់កាប់ អេស្ប៉ាញបានប្រកាសទីក្រុងម៉ានីលជារដ្ឋធានីនៃអាណានិគមហ្វីលីពីន នៅថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ១៥៧១ ។ សម័យអាណានិគមបានបន្សល់ទុកនូវប្រព័ន្ធកំពែងអ៊ីនត្រាមូរ៉ូស (Intramuros) និងបានប្រែក្លាយម៉ានីលទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ តាមរយៈការធ្វើពាណិជ្ជកម្មហ្គាលេអុនម៉ានីល-អាកាពុលកូ (Manila-Acapulco Galleon Trade) ដែលតភ្ជាប់អាស៊ីនិងអាមេរិក ។

សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ បានបណ្ដាលឲ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសក្នុងអំឡុងសមរភូមិម៉ានីលនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៤៥ ដែលបានបំផ្លាញអាគារប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន ។ ក្រោយសង្គ្រាម ទីក្រុងត្រូវបានកសាងឡើងវិញ ហើយបានអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ម៉ានីលជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតរបស់ហ្វីលីពីន ។ កំពង់ផែម៉ានីលជាកំពង់ផែសំខាន់ជាងគេ និងជាចំណុចច្រកចេញចូលនៃទំនិញអន្តរជាតិ ។ តំបន់ពាណិជ្ជកម្មប៊ីណុនដូ គឺជាកន្លែងដែលមានអាគារការិយាល័យ ធនាគារ និងទីស្នាក់ការរបស់ធនាគារកណ្ដាលហ្វីលីពីន (Bangko Sentral ng Pilipinas) ។ ទីផ្សារឌីវីសូរីយ៉ា (Divisoria) ដែលជាផ្សារដ៏មមាញឹក ទាក់ទាញទាំងអ្នកស្រុកនិងភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទិញទំនិញក្នុងតម្លៃថោក ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ទីក្រុងនេះមានសារមន្ទីរសំខាន់ៗដូចជា សារមន្ទីរជាតិនៃសិល្បៈវិចិត្រ (National Museum of Fine Arts) និងសារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិ ។ វិហារសានអាហ្គូស្ទីន (San Agustin Church) ដែលជាតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ និងវិហារកាតូលិកម៉ានីល (Manila Cathedral) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់កំពែងចាស់ ។ ពិធីបុណ្យសាសនាដ៏ធំមួយគឺ ពិធីបុណ្យព្រះយេស៊ូខ្មៅ (Feast of the Black Nazarene) ធ្វើឡើងនៅព្រះវិហារឃ្យាប៉ូ (Quiapo Church) ហើយទាក់ទាញអ្នកកាន់សាសនារាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍ពី Wikipedia បច្ចុប្បន្ន ម៉ានីលកំពុងបន្តការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនិងប្រឈមនឹងបញ្ហាទីក្រុង ។ គម្រោងសាងសង់ស្ពានថ្មីៗ ដូចជាស្ពានប៊ីណុនដូ-អ៊ីនត្រាមូរ៉ូស ដែលបានបើកដំណើរការក្នុងឆ្នាំ ២០២២ បានជួយកាត់បន្ថយការកកស្ទះចរាចរណ៍ ។ ស្ពាន Jones Bridge ក៏ត្រូវបានកែលម្អឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដើម្បីស្ដាររចនាបថប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ។ ព្រៃសួនអារ៉ូសេរ៉ូស (Arroceros Forest Park) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជា «សួតចុងក្រោយ» របស់ទីក្រុង ខណៈដែលគម្រោង Dolomite Beach នៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរឈូងសមុទ្រម៉ានីល បានបង្កើតកន្លែងកម្សាន្តថ្មីសម្រាប់សាធារណជន តាំងពីឆ្នាំ ២០២០ ។

ទោះជាយ៉ាងណា ម៉ានីលនៅតែប្រឈមនឹងផលវិបាកនៃការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស រួមមានបញ្ហាប្រជាជនច្រើនលើសលប់ ការបំពុលខ្យល់ និងគម្លាតសេដ្ឋកិច្ច ។ ការតាមដានអំពីម៉ានីលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ពីព្រោះទីក្រុងនេះជាសមាជិកអាស៊ានដ៏សំខាន់ ហើយមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ជាមួយកម្ពុជា ក៏ដូចជាជាចំណុចទាក់ទាញទេសចរណ៍នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។