ម៉ានីពួរ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ម៉ានីពួរ គឺជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស រដ្ឋនេះមានក្រុងអ៊ីមហ្វាលជាទីរួមរដ្ឋ និងមានផ្ទៃដីសរុប ២២,៣២៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ម៉ានីពួរមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងរដ្ឋអាសាម មីហ្សូរ៉ាម និងណាហ្គាឡង់ ព្រមទាំងមានព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា នៅតំបន់សាហ្គាំង (Sagaing) និងតំបន់ឈិន (Chin State) ផងដែរ។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋនេះល្បីល្បាញជាពិសេស គឺភាពសម្បូរវប្បធម៌ ការជាស្រុកកំណើតនៃកីឡាប៉ូឡូ (polo) ទំនើប និងរបាំបុរាណមេតី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា រដ្ឋម៉ានីពួរមានសណ្ឋានដីជាភ្នំភាគច្រើន ដោយមានជ្រលងភ្នំអ៊ីមហ្វាលដែលមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១,៨១៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជាតំបន់ដែលរស់នៅដោយសហគមន៍មេតី (Meitei)។ តំបន់ភ្នំព័ទ្ធជុំវិញ ជាទីនៅនៃជនជាតិភាគតិច ដូចជា ណាហ្គា និងគូគី-ហ្សូ (Kuki-Zo) ដែលនិយាយភាសាក្នុងក្រុមទីបេ-ភូមា។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាមេតី (Meitei) ដែលក៏ជាភាសាសាមញ្ញក្នុងជ្រលងភ្នំ។ បើគិតតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១១ ប្រជាជនសរុបមានប្រមាណ ២,៨ លាននាក់ ដោយកាន់សាសនាធំៗពីរ គឺហិណ្ឌូ (ភាគច្រើនក្នុងចំណោមមេតី) និងគ្រិស្តសាសនា (ក្នុងចំណោមជនជាតិភ្នំ)។

រដ្ឋនេះមានប្រព័ន្ធជីវចម្រុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសបឹងឡុកតាក់ (Loktak Lake) ដែលជាបឹងទឹកសាបធំជាងគេនៅទីនេះ និងជាកន្លែងអភិរក្សសត្វសង្កៃ (Sangai) ដែលជាប្រភេទក្តាន់ជិតផុតពូជ។ «សង្កៃ» គឺជាសត្វជាតិរបស់រដ្ឋ ហើយត្រូវបានគេប្រទះឃើញតែនៅក្នុងឧទ្យានជាតិកែប៊ុលឡាំហ្សាវ (Keibul Lamjao National Park) តែប៉ុណ្ណោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ម៉ានីពួរធ្លាប់ជារាជាណាចក្រឯករាជ្យមួយមានឈ្មោះថា ក័ងលីប៉ាក់ (Kangleipak) ដែលគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សមេតីតាំងពីសម័យបុរាណ។ រាជាណាចក្រនេះបានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយភូមា (បច្ចុប្បន្នមីយ៉ាន់ម៉ា) ហើយក្រោយមកត្រូវបានចូលគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពអង់គ្លេសនៅសតវត្សរ៍ទី១៩។ បន្ទាប់មកម៉ានីពួរបានក្លាយជាដែនដីសហភាពនៅឆ្នាំ ១៩៤៩ និងទទួលបានឋានៈជារដ្ឋពេញសិទ្ធិនៅឆ្នាំ ១៩៧២។

ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះបន្សល់ទុកនូវសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើន ដូចជា បន្ទាយកងឡា (Kangla Fort) ដែលជារាជវាំងចាស់។ វិគីភីឌាក៏បានបង្ហាញពីប្រាសាទបុរាណនៅក្នុងបន្ទាយនេះ ដែលឧទ្ទិសដល់ព្រះបាខាំងបា (Pakhangba) ជាផ្នែកនៃសាសនាដើមហៅថា សាណាម៉ាហ៊ី (Sanamahism) មុនពេលហិណ្ឌូសាសនារីកចម្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់របស់ម៉ានីពួរគឺកសិកម្ម ជាពិសេសការដាំដុះស្រូវ និងដំណាំសាកវប្បកម្ម។ ឫស្សីមានវត្តមានគ្រប់ទីកន្លែង ហើយត្រូវបានយកមកធ្វើជាអាហារ (ដូចជាពន្លកឫស្សីជ្រក់) និងគ្រឿងសិប្បកម្មផ្សេងៗ។ ព្រលានយន្តហោះអ៊ីមហ្វាល (Imphal Airport) ជាព្រលានយន្តហោះធំបំផុតទីពីរនៅភាគឦសានឥណ្ឌា និងជាច្រកទ្វារសម្រាប់ទេសចរណ៍ ដែលកំពុងមានកំណើន។

វប្បធ៌មម៉ានីពួរសម្បូរណាស់។ របាំមេតី (Manipuri dance) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជារបាំបុរាណមួយក្នុងចំណោមរបាំបុរាណ ៨ របស់ឥណ្ឌា ហើយមានប្រជាប្រិយក្នុងពិធីបុណ្យសាសនាហិណ្ឌូដូចជា រាសលីឡា (Rasa Lila) ជាដើម។ កីឡាប៉ូឡូ (Sagol Kangjei) ក៏មានដើមកំណើតនៅទីនេះដែរ ដូចបានបង្ហាញតាមរយៈរូបសំណាកម៉ាជីង (Marjing Polo Statue) ដែលជារូបសំណាកអ្នកលេងប៉ូឡូខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងពិភពលោក។ ពិធីបុណ្យប្រចាំឆ្នាំសំខាន់ៗ រួមមានពិធីបុណ្យសង្កៃ (Sangai Festival) ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំដើម្បីប្រារព្ធសម្បត្តិវប្បធម៌ តន្ត្រី របាំ និងការតាំងពិព័រណ៍សិប្បកម្ម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលថ្មីៗនេះ ម៉ានីពួរកំពុងស្ថិតក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ដោយសារតែជម្លោះរវាងជនជាតិដែលបានផ្ទុះឡើងជាថ្មី រវាងសហគមន៍មេតី និងសហគមន៍គូគី-ហ្សូ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាច្រើនត្រូវភៀសខ្លួន។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានដាក់ចេញច្បាប់ស្ដីពីអំណាចពិសេសរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ (Armed Forces Special Powers Act – AFSPA) នៅម៉ានីពួរតាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៨ ដែលបានបង្កឱ្យមានការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស។ សកម្មជនដ៏ល្បីឈ្មោះគឺ អ្នកស្រី អាយរ៉ុម ចានូ សាមីឡា (Irom Chanu Sharmila) ដែលបានធ្វើកូដកម្មអត់អាហាររយៈពេលជាង ៥០០ សប្តាហ៍ ដើម្បីទាមទារឱ្យលុបចោល AFSPA ។

ដោយសារតែទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាប់ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ា ម៉ានីពួរក៏អាចជាតំណភ្ជាប់ដ៏សំខាន់រវាងប្រទេសឥណ្ឌានិងតំបន់អាស៊ានផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះបង្ហាញពីបញ្ហាប្រឈមនៃរដ្ឋពហុជនជាតិ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីថែរក្សាសិទ្ធិមនុស្ស ដែលអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងស្ថានភាពក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។