ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ការសម្លាប់ដោយអចេតនា (Manslaughter) គឺជាពាក្យច្បាប់មួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ common law ដែលសំដៅទៅលើអំពើឃាតកម្មដែលមានកំហុសតិចជាងអំពើឃាតកម្ម (murder) ។ ខណៈដែលអំពើឃាតកម្ម (murder) តម្រូវឱ្យមានចេតនាអាក្រក់ (malice aforethought) ការសម្លាប់ដោយអចេតនាគ្របដណ្តប់លើអំពើដែលបណ្តាលឱ្យស្លាប់ដោយមិនមានការគ្រោងទុកមុន ឬដោយការធ្វេសប្រហែសធ្ងន់ធ្ងរ ។

តាមការពន្យល់របស់គេហទំព័រ Legal Information Institute (LII) នៃសាកលវិទ្យាល័យ Cornell ការសម្លាប់ដោយអចេតនាអាចបែងចែកជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ ៖ ការសម្លាប់ដោយស្ម័គ្រចិត្ត (voluntary manslaughter) ដែលកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពបង្កហេតុ (provocation) ឬអារម្មណ៍រំជើបរំជួលខ្លាំង និងការសម្លាប់ដោយអចេតនាសុទ្ធសាធ (involuntary manslaughter) ដែលកើតចេញពីអំពើធ្វេសប្រហែស ឬអំពើខុសច្បាប់ផ្សេងទៀត ដែលមិនមែនជាបទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរ ។ ជាទូទៅ ទោសសម្រាប់ការសម្លាប់ដោយអចេតនាគឺស្រាលជាងទោសសម្រាប់ឃាតកម្ម ដូចជាការជាប់ពន្ធនាគារកំណត់ឆ្នាំ ជាជាងការជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ឬទោសប្រហារជីវិត ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការសម្លាប់ដោយអចេតនាគឺជាគោលគំនិតច្បាប់ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសដែលប្រើប្រព័ន្ធច្បាប់ common law ដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា អូស្ត្រាលី និងឥណ្ឌា ជាដើម ។ នៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ ការកាត់ទោសជារឿយៗពាក់ព័ន្ធនឹងគណៈវិនិច្ឆ័យ (jury) ដែលជាប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ រីឯការសម្រេចថាតើជាអំពើឃាតកម្ម ឬការសម្លាប់ដោយអចេតនានោះ អាស្រ័យលើការបកស្រាយច្បាប់ និងកាលៈទេសៈនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានប្រព័ន្ធច្បាប់ស៊ីវិល (civil law) យោងតាមក្រមព្រហ្មទណ្ឌនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាត្រាជាច្រើនបានកំណត់ពីការទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌ នៅពេលដែលការស្លាប់កើតឡើងដោយសារការធ្វេសប្រហែស ឬការមិនគោរពច្បាប់ចរាចរណ៍ ដែលជាទូទៅគេស្គាល់ថាជាបទ «អចេតនាឃាត» ។ ការកាត់ទោសនៅកម្ពុជាធ្វើឡើងដោយចៅក្រម មិនមែនដោយគណៈវិនិច្ឆ័យទេ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវីគីភីឌា ឫសគល់នៃការបែងចែករវាងអំពើឃាតកម្ម និងការសម្លាប់ដោយអចេតនា ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាចាប់ផ្តើមដោយលោក Draco ដែលជាអ្នកច្បាប់នៅទីក្រុងអាថែនបុរាណ ក្នុងសតវត្សទី៧ មុនគ្រិស្តសករាជ ។ Draco បានដាក់ចេញច្បាប់ដែលព្យាយាមបែងចែករវាងការសម្លាប់ដោយចេតនា និងអចេតនា ដោយកំណត់នូវភាពខុសគ្នាខាងទោសៈ ដែលធ្វើឱ្យគាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកត្រួសត្រាយផ្លូវច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ ។

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Britannica និងកំណត់ត្រាច្បាប់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់អង់គ្លេស ពាក្យ «manslaughter» បានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល ដើម្បីសម្គាល់ការសម្លាប់ដែលខ្វះ «malice aforethought» (ចេតនាព្យាបាទ) ។ តាមរយៈសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការ (case law) និងច្បាប់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ប្រភេទនៃការសម្លាប់ដោយអចេតនាត្រូវបានបញ្ជាក់កាន់តែច្បាស់ ។ ឧទាហរណ៍ Homicide Act ១៩៥៧ នៅចក្រភពអង់គ្លេសបានកំណត់ពីករណីបន្ធូរបន្ថយទោសដូចជាការបង្កហេតុ (provocation) និងការថយចុះសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត (diminished responsibility) ដែលផ្លាស់ប្តូរបទឃាតកម្មទៅជាការសម្លាប់ដោយអចេតនា ។ ដូចគ្នាដែរ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក គំរូក្រមព្រហ្មទណ្ឌ (Model Penal Code) បានធ្វើឱ្យមានស្តង់ដារនៃនិយមន័យនេះនៅទូទាំងរដ្ឋនានា ដូចបានកត់សម្គាល់ដោយអ្នកសិក្សាច្បាប់ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការសម្លាប់ដោយអចេតនាមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ក្នុងវិស័យធានារ៉ាប់រង និងច្បាប់ស៊ីវិល ជនជាប់ចោទអាចត្រូវប្រឈមនឹងការទាមទារសំណងក្រៅព្រហ្មទណ្ឌ ប្រសិនបើការស្លាប់កើតចេញពីអំពើធ្វេសប្រហែស ។ នៅក្នុងបរិបទអាជីវកម្ម ក៏មានទស្សនាវដ្ដី «ការសម្លាប់ដោយអចេតនារបស់សាជីវកម្ម» (corporate manslaughter) ដែលធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនត្រូវទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌ នៅពេលដែលការធ្វេសប្រហែសរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយស្ថាប័នច្បាប់អន្តរជាតិ ។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ សង្គមខ្មែរយើងមានទម្លាប់ព្យាយាមដោះស្រាយបញ្ហាដោយការសម្រុះសម្រួល និងការបង់សំណងជាជាងការដាក់ទោសដាក់ឃុំ នៅពេលដែលការស្លាប់កើតឡើងដោយចៃដន្យ ឬអចេតនា ។ នេះបង្ហាញពីភាពខុសគ្នារវាងប្រពៃណីសហគមន៍ និងប្រព័ន្ធច្បាប់រដ្ឋ ដែលតម្រូវឱ្យមានការកាត់ទោសតាមច្បាប់ជាធរមាន ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងព័ត៌មានបច្ចុប្បន្ន ទាំងក្នុងប្រទេស និងអន្តរជាតិ ការចោទប្រកាន់ពីបទសម្លាប់ដោយអចេតនាលេចឡើងជាញឹកញាប់ ។ ករណីប៉ូលីសនៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទនេះក្នុងអំឡុងពេលបំពេញភារកិច្ច បានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីសារព័ត៌មានធំៗដូចជា BBC និង CNN ។ នៅកម្ពុជា គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ជារឿយៗនាំឱ្យមានការចោទប្រកាន់ពីបទសម្លាប់ដោយអចេតនា ហើយតម្រូវឱ្យអ្នកបើកបរប្រឈមមុខនឹងទោសព្រហ្មទណ្ឌ និងការទាមទារសំណងផ្នែករដ្ឋប្បវេណី ។ ការយល់ដឹងពីនិយមន័យ និងដំណើរការច្បាប់នេះ អាចជួយអ្នកអានឱ្យវាយតម្លៃព័ត៌មានប្រចាំថ្ងៃបានកាន់តែត្រឹមត្រូវ និងយល់ពីភាពស្មុគស្មាញនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ។