ទិដ្ឋភាពទូទៅ

"Marcos" គឺជាឈ្មោះមួយដែលអាចសំដៅទៅលើបុគ្គល ទីកន្លែង និងមុខសញ្ញាផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ តាមទំព័រ "Marcos" របស់វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស នេះគឺជាទំព័រពន្យល់ពហុអត្ថន័យ ដែលបញ្ជាក់ថាពាក្យនេះអាចសំដៅទៅលើប្រធានបទដាច់ដោយឡែកពីគ្នាជាច្រើន។ ក្នុងចំណោមនោះ ការសំដៅដែលគេស្គាល់ជាងគេ គឺគ្រួសារម៉ាកូសនៃប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលជាគ្រួសារនយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រហ្វីលីពីនសម័យទំនើប។

វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា "Marcos" គឺជានាមត្រកូល និងនាមខ្លួនដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងប្រទេសនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ និងភាសាព័រទុយហ្គាល់។ បន្ថែមពីលើនេះ ឈ្មោះនេះក៏អាចសំដៅទៅលើបុគ្គលផ្សេងទៀតផងដែរ ដូចជា Subcomandante Marcos ដែលជាអ្នកនាំពាក្យ និងជាមេដឹកនាំនិមិត្តរូបនៃកងទ័ពរំដោះជាតិ Zapatista (EZLN) ក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិក និង Marcos ដែលជាអតីតអ្នកចាំទីក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិប្រេស៊ីល ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ FIFA World Cup ឆ្នាំ ២០០២។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

បុគ្គលដែលគេស្គាល់ជាងគេដែលជាប់នឹងឈ្មោះ "Marcos" គឺលោក Ferdinand Marcos អតីតប្រធានាធិបតីទី១០ នៃប្រទេសហ្វីលីពីន។ យោងតាមវិគីភីឌា លោកកើតនៅឆ្នាំ ១៩១៧ ក្នុងខេត្ត Ilocos Norte ភាគខាងជើងប្រទេសហ្វីលីពីន។ ភរិយារបស់លោកគឺអ្នកស្រី Imelda Marcos ដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩២៩ ហើយធ្លាប់កាន់តំណែងជាស្ត្រីទីមួយរបស់ហ្វីលីពីនអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ កូនប្រុសរបស់ពួកគាត់ គឺលោក Ferdinand Marcos Jr. ដែលគេនិយមហៅថា "Bongbong Marcos" កើតនៅឆ្នាំ ១៩៥៧ ហើយបច្ចុប្បន្នកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន។

ជាងនេះទៅទៀត ក៏មានទីកន្លែងដែលដាក់ឈ្មោះតាម Marcos ផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា មានក្រុងមួយឈ្មោះ Marcos ក្នុងខេត្ត Ilocos Norte ដែលជាមូលដ្ឋាននយោបាយដើមកំណើតរបស់គ្រួសារម៉ាកូស។ ប្រទេសហ្វីលីពីនស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់អាស៊ាន។ ហេតុដូច្នេះហើយ កិច្ចការនយោបាយរបស់គ្រួសារម៉ាកូសជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់នឹងអ្នកអានក្នុងតំបន់អាស៊ាន រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា លោក Ferdinand Marcos បានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីននៅឆ្នាំ ១៩៦៥ ហើយបានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្រោមច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧២។ រយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់លោក ដែលអូសបន្លាយជាង ២០ ឆ្នាំ ត្រូវបានកត់ត្រាទុកថា មានការគាបសង្កត់ផ្នែកនយោបាយ ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងការគ្រប់គ្រងអំណាចយ៉ាងមជ្ឈិម ខណៈគ្រួសារ និងក្រុមអ្នកជិតស្និទ្ធរបស់លោកបានប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន។

របបរបស់លោក Marcos បានដួលរលំនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៨៦ ក្រោយបដិវត្តន៍ People Power ដែលប្រជាជនហ្វីលីពីនរាប់លាននាក់បានចេញមកធ្វើបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីនៅតាមដងផ្លូវក្នុងរដ្ឋធានីម៉ានីល។ លោក Marcos បានភៀសខ្លួនទៅរស់នៅរដ្ឋហាវ៉ៃ សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបានទទួលមរណភាពនៅទីនោះក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩។

ក្រោយការដួលរលំនៃរបបនេះ កេរដំណែលរបស់គ្រួសារម៉ាកូសបានក្លាយជាប្រធានបទជជែកដេញដោលយ៉ាងយូរនៅហ្វីលីពីន។ អ្នករិះគន់បានលើកឡើងពីអំពើហិង្សា និងការកេងប្រវ័ញ្ចក្នុងសម័យច្បាប់អាជ្ញាសឹក ខណៈក្រុមអ្នកគាំទ្របានបន្តចាត់ទុកលោក Marcos ថាជាអ្នកដឹកនាំដែលនាំមកនូវការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ អ្នកស្រី Imelda Marcos ក៏បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃភាពលើសលុបក្នុងសម័យនោះដែរ តាមរយៈការប្រមូលស្បែកជើងដ៏ល្បីល្បាញរបស់អ្នកស្រី ដែលគេរកឃើញរាប់ពាន់គូក្រោយការភៀសខ្លួនរបស់គ្រួសារនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន ឈ្មោះ "Marcos" បានវិលត្រឡប់មកកាន់ចំណុចកំពូលនៃនយោបាយហ្វីលីពីនវិញ។ យោងតាមវិគីភីឌា លោក Ferdinand Marcos Jr. (Bongbong Marcos) ដែលធ្លាប់កាន់តំណែងជាអភិបាលខេត្ត Ilocos Norte សមាជិកសភា និងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា បានឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ ២០២២ ហើយបានចូលកាន់តំណែងក្នុងឆ្នាំដដែល។ ការវិលត្រឡប់របស់គ្រួសារម៉ាកូសមកកាន់អំណាចវិញ រួមជាមួយការសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការកំពូលហ្វីលីពីនក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យបញ្ចុះសពលោក Ferdinand Marcos នៅទីបញ្ចុះសពវីរជន បានធ្វើឲ្យការជជែកដេញដោលអំពីកេរដំណែលគ្រួសារនេះកាន់តែមានសន្ទុះឡើងវិញ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដាននយោបាយហ្វីលីពីនមិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីខ្លួនឡើយ។ ហ្វីលីពីនជាសមាជិកស្ថាបនិកអាស៊ាន ហើយការវិវឌ្ឍក្នុងនយោបាយម៉ានីលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិយាកាសការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ទាំងមូល រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។ លើសពីនេះ ប្រធានបទអំពីការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភាពត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មានជុំវិញរបបម៉ាកូស ត្រូវបានសារព័ត៌មានក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិលើកយកមករាយការណ៍ជាបន្តបន្ទាប់។