ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia កោះម៉ារៀណា (ភាសាអង់គ្លេស៖ Mariana Islands) គឺជាប្រជុំកោះរាងជាអឌ្ឍចន្ទដែលមានកំពូលភ្នំភ្លើងចំនួន ១៥ ភាគច្រើនស្ថិតក្នុងស្ថានភាពស្ងប់ស្ងាត់ ស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគពាយ័ព្យ។ ប្រជុំកោះនេះស្ថិតនៅចន្លោះខ្សែស្របទី ១២ និង ២១ អង្សាខាងជើង និងតាមបណ្តោយខ្សែបណ្តោយ ១៤៥ អង្សាខាងកើត ហើយជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ម៉ៃក្រូនេស៊ី។

កោះម៉ារៀណាត្រូវបានបែងចែកជាដែនដីនយោបាយពីររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក គឺ ដែនដី Commonwealth នៃកោះម៉ារៀណាខាងជើង (CNMI) និងដែនដី Guam ដែលជាដែនដីរបស់អាមេរិក។ ឈ្មោះ «ម៉ារៀណា» ត្រូវបានដាក់តាមព្រះនាមព្រះនាងម៉ារីយ៉ាណា នៃប្រទេសអូទ្រីស ដែលជាព្រះរាជានុស្សាវ័រីយ៍អេស្ប៉ាញដ៏មានឥទ្ធិពល បន្ទាប់ពីការធ្វើអាណានិគមដោយអេស្ប៉ាញនៅសតវត្សទី ១៧។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បើតាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia ប្រជុំកោះម៉ារៀណាមានទីតាំងនៅចន្លោះតំបន់សំខាន់ៗដូចជា៖ ខាងត្បូង-អាគ្នេយ៍នៃប្រទេសជប៉ុន ខាងលិច-និរតីនៃកោះហាវ៉ៃ ខាងជើងនៃប្រទេសប៉ាពួហ្គីណេថ្មី និងខាងកើតនៃប្រទេសហ្វីលីពីន។ ជួរកោះនេះគឺជាព្រំដែនខាងកើតនៃសមុទ្រហ្វីលីពីន ហើយនៅខាងកើតរបស់វាគឺជាជ្រោះមហាសមុទ្រម៉ារៀណា ដែលជាកន្លែងជ្រៅបំផុតនៃមហាសមុទ្រពិភពលោក។

តាមរយៈប្រភពនេះ ជនជាតិដើមនៃកោះម៉ារៀណាគឺជនជាតិចាម៉ូរ៉ូ (Chamorro) ដែលមានវប្បធម៌ និងភាសាផ្ទាល់ខ្លួន។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រជាជននៅលើកោះរួមមានទាំងជនជាតិចាម៉ូរ៉ូ និងជនជាតិដទៃទៀតដែលបានមកតាំងទីលំនៅ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអង់គ្លេស រីឯភាសាចាម៉ូរ៉ូក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia និងរូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធ ប្រវត្តិនៃកោះម៉ារៀណាមានដំណាក់កាលជាច្រើន។ មុនទំនាក់ទំនងជាមួយអឺរ៉ុប ជនជាតិចាម៉ូរ៉ូបានរស់នៅលើកោះទាំងនេះអស់រាប់ពាន់ឆ្នាំ ហើយបានសាងសង់ស្ថាបត្យកម្មថ្មដ៏ល្បីឈ្មោះ «ឡាត់តេ» (latte) ដែលអាចមើលឃើញនៅប្រាសាទ Guma Taga លើកោះ Tinian ។ គ្រោងថ្មទាំងនេះត្រូវបានប្រើជាគ្រឹះសម្រាប់អគារខ្ពស់ៗ ប៉ុន្តែរញ្ជួយដីជាច្រើន រួមទាំងនៅឆ្នាំ ១៩០២ បានបំផ្លាញសំណង់ភាគច្រើន ដោយបច្ចុប្បន្ននៅសល់តែសសរថ្មមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។

នៅដើមសតវត្សទី ១៦ នាវាអេស្ប៉ាញឈ្មោះ Manila Galleon បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយអ្នករុករកអេស្ប៉ាញបានហៅកោះទាំងនេះថា «កោះចោរ» (Ladrones) ដូចបានបង្ហាញក្នុងគំនូរ Boxer Codex ប្រហែលឆ្នាំ ១៥៩០។ ការធ្វើអាណានិគមអេស្ប៉ាញបានចាប់ផ្ដើមនៅសតវត្សទី ១៧ ដោយប្រើកោះនេះជាកន្លែងឈប់សម្រាកនិងផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់នាវាពាណិជ្ជកម្ម ហើយឈ្មោះត្រូវបានប្តូរទៅជា ម៉ារៀណា ដើម្បីគោរពព្រះនាងម៉ារីយ៉ាណា។

នៅឆ្នាំ ១៨៩៨ ក្រោយសង្គ្រាមអេស្ប៉ាញ-អាមេរិក អេស្ប៉ាញបានប្រគល់កោះ Guam ឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបានលក់កោះម៉ារៀណាខាងជើងឱ្យអាល្លឺម៉ង់។ ភស្តុតាងនៃសម័យអាល្លឺម៉ង់អាចមើលឃើញតាមរយៈត្រាប្រៃសណីយ៍ដែលចេញនៅឆ្នាំ ១៩០១។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ជប៉ុនបានកាន់កាប់កោះទាំងនេះក្រោមអាណត្តិសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ហើយគ្រប់គ្រងរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី ២។

នៅឆ្នាំ ១៩៤៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកសមរភូមិសាយប៉ានដើម្បីដណ្តើមកាន់កាប់កោះនេះពីជប៉ុន ដែលជាសមរភូមិដ៏សាហាវមួយ។ ក្រោយសង្គ្រាម កោះម៉ារៀណាបានក្លាយជាដែនដីអាណាព្យាបាលរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ CNMI បានជ្រើសរើសឋានៈជា Commonwealth ដោយមានទំនាក់ទំនងនយោបាយជិតស្និទ្ធជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក រីឯ Guam នៅតែជាដែនដីរបស់អាមេរិកដដែល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌របស់កោះម៉ារៀណាត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយប្រពៃណីជនជាតិចាម៉ូរ៉ូ។ មុខម្ហូបដ៏ល្បីមួយគឺ «បាយក្រហមចាម៉ូរ៉ូ» (Chamorro red rice) ដែលជាអាហារសំខាន់ក្នុងពិធីបុណ្យ និងការជួបជុំគ្រួសារ។ សិល្បៈស្ថាបត្យកម្មថ្មឡាត់តេនៅតែជានិមិត្តសញ្ញានៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដ៏រឹងមាំរបស់ពួកគេ។ ភាសាចាម៉ូរ៉ូ ជាភាសាដែលនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយកំពុងត្រូវបានអភិរក្សតាមរយៈការអប់រំ។

សេដ្ឋកិច្ចរបស់កោះម៉ារៀណាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យទេសចរណ៍ ដោយសារឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាត និងទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា ច្រាំងថ្ម Suicide Cliff ជាដើម។ ក្រៅពីនេះ វត្តមានយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកដ៏ធំមួយនៅលើកោះ Guam បានផ្ដល់ការងារ និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដ៏សំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ កោះម៉ារៀណាកំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យជាច្រើន។ ជាដំបូង វត្តមានយោធាអាមេរិកនៅ Guam និងកោះដទៃទៀតក្នុងតំបន់ ធ្វើឱ្យប្រជុំកោះនេះក្លាយជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រយោធាដ៏សំខាន់ ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃការកើនឡើងនូវឥទ្ធិពលរបស់ប្រទេសចិននៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ តាមរយៈ Wikipedia ទីតាំងរបស់កោះនេះ ដែលនៅជិតហ្វីលីពីន និងតំបន់សមុទ្រជម្លោះ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។

ក្រៅពីនេះ ជ្រោះម៉ារៀណាដែលនៅជិតនោះជាគោលដៅសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រសមុទ្រជ្រៅ ហើយបានទាក់ទាញអ្នកផ្សងព្រេងល្បីៗ។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏កំពុងបង្ហាញសក្តានុពលឡើងវិញ ដោយផ្តោតលើធម្មជាតិ និងអតីតកាលសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ ជារួម កោះម៉ារៀណានៅតែជាតំបន់ដែលមានភាពទាក់ទាញ ទាំងផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ និងធម្មជាតិ ដែលអ្នកអានខ្មែរគួរតាមដាន។