ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia រលកកម្ដៅសមុទ្រ គឺជារយៈពេលដែលសីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់ខុសប្រក្រតី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងសីតុណ្ហភាពមធ្យមធម្មតាសម្រាប់រដូវកាល និងតំបន់នីមួយៗ។ មូលហេតុដែលបង្កឱ្យមានរលកកម្ដៅសមុទ្រមានច្រើនប្រភេទ រួមមានព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុរយៈពេលខ្លី ព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុក្នុងរដូវ បាតុភូត El Niño ដែលកើតឡើងរៀងរាល់ពីរបីឆ្នាំ ឬក៏រៀងរាល់ទសវត្សរ៍ ព្រមទាំងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបង្កដោយសកម្មភាពមនុស្ស។

រលកកម្ដៅសមុទ្រមានលក្ខណៈខុសពីរលកកម្ដៅនៅលើដី ដោយសារវាអាចលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃដីដ៏ធំល្វឹងល្វើយ និងអាចបន្តកើតមានរយៈពេលចាប់ពីពីរបីសប្តាហ៍ រហូតដល់រាប់ខែ ឬរាប់ឆ្នាំ។ លើសពីនេះ កម្ដៅនេះអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងជម្រៅមហាសមុទ្រ មិនមែនត្រឹមតែលើផ្ទៃទេ។ បាតុភូតនេះប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ ដូចជាបង្កឱ្យមានការធ្វើឱ្យផ្កាថ្មស (coral bleaching) ជំងឺខ្ជះខ្ជាយរបស់ផ្កាយសមុទ្រ (sea star wasting disease) ការរីកដុះដាលនៃសារាយពុល និងការងាប់លុបនៃសហគមន៍សត្វ និងរុក្ខជាតិដែលរស់នៅតាមបាតសមុទ្រ (benthic communities)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យផែនទីពិភពលោកនៃលក្ខណៈរលកកម្ដៅសមុទ្រដែលគ្របដណ្តប់រយៈពេល ៣៤ ឆ្នាំ (ពីឆ្នាំ១៩៨២ ដល់ ២០១៥) បង្ហាញថា បាតុភូតនេះកើតឡើងនៅគ្រប់អាងមហាសមុទ្រទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់ខ្លះមានភាពញឹកញាប់ រយៈពេលវែង និងកម្រិតកម្ដៅខ្លាំងជាងតំបន់ផ្សេងទៀត។ តំបន់ដែលត្រូវបានគេសង្កេតឃើញមានរលកកម្ដៅសមុទ្រកើតឡើងញឹកញាប់រួមមាន មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគឦសាន សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងតំបន់ទឹកជុំវិញអូស្ត្រាលីជាដើម។

ប្រជាជននៅតាមតំបន់ឆ្នេរទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើធនធានសមុទ្រ សម្រាប់សន្តិសុខស្បៀង និងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ នៅពេលដែលរលកកម្ដៅសមុទ្រកើតឡើង វាអាចបំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលផ្តល់ផលនេសាទ និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសាររាប់លាននាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីរលកកម្ដៅសមុទ្របានចាប់ផ្ដើមមានសារៈសំខាន់នៅក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ នៅពេលដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសង្កេតឃើញព្រឹត្តិការណ៍កម្ដៅសមុទ្រឡើងខ្លាំងៗជាបន្តបន្ទាប់។ យោងតាម Wikipedia ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដែលជំរុញឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍រួមមាន រលកកម្ដៅសមុទ្រនៅភាគខាងលិចប្រទេសអូស្ត្រាលីក្នុងឆ្នាំ២០១១ និងរលកកម្ដៅសមុទ្រដ៏ធំមួយដែលគេហៅថា «The Blob» ដែលបានកើតឡើងនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគឦសានពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ២០១៦។

ក្រាហ្វទិន្នន័យសីតុណ្ហភាពផ្ទៃសមុទ្រប្រចាំថ្ងៃចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៩ បង្ហាញពីនិន្នាការឡើងកម្ដៅជាលំដាប់នៅក្នុងតំបន់មហាសមុទ្រចន្លោះរយៈទទឹង ៦០ អង្សាខាងត្បូង និង ៦០ អង្សាខាងជើង។ ការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពមូលដ្ឋាននេះ បានធ្វើឱ្យរលកកម្ដៅសមុទ្រកើតឡើងកាន់តែញឹកញាប់ និងកាន់តែខ្លាំងឡើងៗនៅទូទាំងពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃរលកកម្ដៅសមុទ្រមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ។ យោងតាម Wikipedia ការធ្វើឱ្យផ្កាថ្មសដែលបណ្ដាលមកពីកម្ដៅសមុទ្រកើនឡើង បានបំផ្លាញទីជម្រករបស់ត្រី និងសត្វសមុទ្រដទៃទៀត ដែលនាំឱ្យផលនេសាទធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ដែលពឹងផ្អែកលើការមុជទឹក និងការគយគន់ផ្កាថ្មក៏រងការខូចខាតផងដែរ។ លើសពីនេះ ការរីកដុះដាលនៃសារាយពុលអាចធ្វើឱ្យសាច់ខ្យង និងសត្វសមុទ្រមានជាតិពុល ប៉ះពាល់ដល់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រ។

ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ សហគមន៍ឆ្នេរជាច្រើនទូទាំងពិភពលោកមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស៊ីជម្រៅជាមួយសមុទ្រ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណ និងប្រពៃណីរបស់ពួកគេ។ ការបាត់បង់ជីវចម្រុះសមុទ្រ ដូចជាថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មដែលងាប់ដោយសាររលកកម្ដៅសមុទ្រ អាចធ្វើឱ្យបាត់បង់នូវកេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅបែបប្រពៃណីដែលពឹងផ្អែកលើសមុទ្រ។ តាមដ្យាក្រាមគំរាមកំហែងនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុចំពោះថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្ម ផលប៉ះពាល់ទាំងនេះរួមបញ្ចូលគ្នាអាចផ្លាស់ប្តូរមុខងារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងស្រុង ព្រមទាំងបាត់បង់ទំនិញ និងសេវាកម្មដែលប្រព័ន្ធទាំងនោះផ្តល់ឱ្យមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងអំឡុងពេលកន្លងមកនេះ រលកកម្ដៅសមុទ្រកំពុងក្លាយជាប្រធានបទពិភាក្សាដ៏សំខាន់ ដោយសារតែព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងកាន់តែញឹកញាប់ និងខ្លាំងឡើងៗនៅទូទាំងពិភពលោក។ ជាក់ស្ដែង រលកកម្ដៅសមុទ្រដ៏ល្បី «The Blob» ដែលបានកើតនៅឆ្នាំ២០១៣ និងបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៦ បានបង្កផលប៉ះពាល់អេកូឡូស៊ីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការបិទនេសាទ ការស្លាប់នៃថនិកសត្វសមុទ្រជាច្រើន និងការផ្លាស់ប្តូរការចែកចាយប្រភេទសត្វ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ផែនទីពិភពលោកបង្ហាញថា មានរលកកម្ដៅសមុទ្រជាច្រើនក្នុងពេលដំណាលគ្នានៅមហាសមុទ្រផ្សេងៗ ក្នុងនោះរលកកម្ដៅនៅភាគខាងលិចនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូងគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានឆ្នេរសមុទ្រនៅតាមបណ្តោយឈូងសមុទ្រថៃ បាតុភូតរលកកម្ដៅសមុទ្រក៏អាចបង្កផលវិបាកដែរ។ ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពសមុទ្រអាចប៉ះពាល់ដល់ផ្កាថ្មនៅតាមតំបន់ដូចជាកោះរ៉ុង និងកោះតាង ដែលជាប្រភពចំណូលពីទេសចរណ៍ ហើយក៏អាចធ្វើឱ្យផលនេសាទធ្លាក់ចុះ ដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពអ្នកនេសាទ។ យោងតាមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនឹងធ្វើឱ្យរលកកម្ដៅសមុទ្រកាន់តែកើតឡើងញឹកញាប់ និងកាន់តែខ្លាំងនាពេលអនាគត ដែលជាក្តីកង្វល់សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាដែលរស់នៅតាមតំបន់ឆ្នេរ។