ព្រំដែនសមុទ្រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា ព្រំដែនសមុទ្រ គឺជាការបែងចែកផ្ទៃទឹកនៃផែនដីដោយប្រើប្រាស់លក្ខណៈភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា ឬភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ ជាទូទៅ វាកំណត់ព្រំដែននៃតំបន់សិទ្ធិជាតិផ្តាច់មុខលើធនធានរ៉ែ និងជីវសាស្ត្រ ដោយរួមបញ្ចូលនូវលក្ខណៈសមុទ្រ ដែនកំណត់ និងតំបន់នានា។ ជាធម្មតា ព្រំដែនសមុទ្រត្រូវបានកំណត់នៅចម្ងាយជាក់លាក់មួយពីឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេសដែលមានយុត្តាធិការ។

បើទោះបីជានៅក្នុងប្រទេសខ្លះ ពាក្យ «ព្រំដែនសមុទ្រ» សំដៅទៅលើព្រំដែននៃប្រជាជាតិសមុទ្រមួយដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ក៏ដោយ ព្រំដែនសមុទ្រជាទូទៅបម្រើដើម្បីសម្គាល់ព្រំប្រទល់នៃដែនទឹកអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងវិស័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ព្រំដែនសមុទ្រត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីកំណត់តំបន់នៃសិទ្ធិរបស់រដ្ឋនានាលើផ្ទៃទឹក។ ការកំណត់ព្រំដែននេះអាចផ្អែកលើលក្ខណៈរូបវិទ្យា ដូចជាជម្រៅទឹក ឬរូបរាងបាតសមុទ្រ ឬផ្អែកលើកិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយរវាងប្រទេសនានា។ តាមវិគីភីឌា ព្រំដែនសមុទ្រជាទូទៅត្រូវបានគូសឡើងតាមចម្ងាយជាក់លាក់ពីខ្សែមូលដ្ឋាននៃឆ្នេរសមុទ្រ ហើយវាគ្របដណ្តប់លើតំបន់សមុទ្រជាច្រើន រួមទាំងដែនសមុទ្រដែនដី តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ និងខណ្ឌទ្វីបផងដែរ។ ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់សំខាន់ដែលកំណត់តំបន់ទាំងនេះគឺ UNCLOS ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការបង្កើតរបបព្រំដែនសមុទ្រមានការវិវត្តអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្ស។ ដំបូងឡើយ មហាសមុទ្រត្រូវបានចាត់ទុកជាដែនសាធារណៈ ប៉ុន្តែក្រោយមករដ្ឋនានាបានចាប់ផ្តើមទាមទារសិទ្ធិលើដែនទឹកដែលនៅជិតឆ្នេររបស់ខ្លួន។ នៅសតវត្សទី១៧ គេបានប្រើគោលការណ៍ «ចម្ងាយបាញ់កាំភ្លើង» (cannon shot rule) ដើម្បីកំណត់ដែនសមុទ្រ ដែលក្រោយមកវិវត្តទៅជាការកំណត់ចម្ងាយ ៣ ម៉ាយសមុទ្រ។ នៅក្នុងសតវត្សទី២០ ការខិតខំរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិដើម្បីបង្កើតវិធានទូទៅបានឈានទៅដល់ការអនុម័តអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS)។ អនុសញ្ញានេះបានផ្ដល់និយមន័យនៃតំបន់សមុទ្រផ្សេងៗ ហើយបង្កើតសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋនានាក្នុងការប្រើប្រាស់និងអភិរក្សធនធានសមុទ្រ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការកំណត់ព្រំដែននៅតែជាបញ្ហាដែលត្រូវចរចា ជាពិសេសនៅពេលដែលតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខត្រួតស៊ីគ្នា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ព្រំដែនសមុទ្រមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច ដោយសារតែវាកំណត់សិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ប្រទេសមួយលើធនធានរ៉ែ និងជីវសាស្ត្រដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន។ តាមវិគីភីឌា ធនធានទាំងនេះរួមមានប្រេង ឧស្ម័នធម្មជាតិ ត្រី និងរ៉ែនៅក្រោមបាតសមុទ្រ។ ដូច្នេះ ការគ្រប់គ្រងព្រំដែនសមុទ្រប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពអាចនាំមកនូវចំណូលយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសនោះ ជាពិសេសតាមរយៈការផ្ដល់អាជ្ញាប័ណ្ណរុករក និងការនេសាទ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ព្រំដែនសមុទ្រមិនត្រឹមតែជាខ្សែបន្ទាត់នៅលើផែនទីនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជានិមិត្តរូបនៃអធិបតេយ្យភាព និងអត្តសញ្ញាណជាតិផងដែរ។ សម្រាប់ប្រទេសជិតសមុទ្រជាច្រើន ការការពារដែនសមុទ្រគឺជាផ្នែកមួយនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងប្រពៃណីដែលទាក់ទងនឹងការរស់នៅរបស់សហគមន៍នាវា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទតំបន់ និងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ព្រំដែនសមុទ្រនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុក។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជម្លោះនៅសមុទ្រខាងត្បូងចិនទាក់ទងនឹងការទាមទារដែលត្រួតស៊ីគ្នារវាងចិន វៀតណាម ហ្វីលីពីន និងប្រទេសដទៃគឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសវៀតណាម និងថៃក៏មានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រ។

ការយល់ដឹងអំពីព្រំដែនសមុទ្រមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ជាពិសេសនៅពេលមានព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាការចាប់ឃាត់នាវានេសាទ ឬការប្រកាសរកឃើញអណ្ដូងប្រេងថ្មី។ ប្រជាជាតិជាច្រើនកំពុងយកចិត្តទុកដាក់លើការគ្រប់គ្រងដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន ដែលធ្វើឲ្យបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រកាន់តែមានភាពពាក់ព័ន្ធ។