ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ព្រំដែនសមុទ្រគឺជាការបែងចែកផ្ទៃទឹកសមុទ្រដោយប្រើប្រាស់លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រឬនយោបាយជាមូលដ្ឋាន។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia (ជាភាសាអង់គ្លេស) ព្រំដែនទាំងនេះជាធម្មតាកំណត់តំបន់ដែលប្រទេសនីមួយៗមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខលើធនធានរ៉ែ និងជីវសាស្រ្ត ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងតំបន់ភូមិសាស្ត្រសមុទ្រ ដែនកំណត់ និងតំបន់នានា។ ព្រំដែនសមុទ្រក៏ត្រូវបានគេកំណត់នៅចម្ងាយជាក់លាក់ពីឆ្នេរសមុទ្រនៃដែនសមត្ថកិច្ចផងដែរ។

ពាក្យ «ព្រំដែនសមុទ្រ» អាចសំដៅលើព្រំដែននៃប្រទេសដែនសមុទ្រដែលទទួលស្គាល់ដោយអនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) រឺក៏ខ្សែបន្ទាត់ដែលសម្គាល់ចុងបញ្ចប់នៃដែនទឹកអន្តរជាតិ។ ដូច្នេះ ព្រំដែនសមុទ្រមិនត្រឹមតែជាគំនិតផ្នែកច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាឧបករណ៍ភូមិសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធាននិងសន្តិសុខជាតិផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ ដូចជារូបរាងឆ្នេរ ជម្រៅទឹក និងលក្ខណៈបាតសមុទ្រ។ តាម Wikipedia ព្រំដែនសមុទ្ររួមបញ្ចូលតំបន់សំខាន់ៗដូចជា សមុទ្រដែនដី (territorial sea) តំបន់ជាប់គ្នា (contiguous zone) តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (exclusive economic zone) និងខ្ពង់រាបទ្វីប (continental shelf)។ ខ្សែបន្ទាត់មូលដ្ឋាន (baseline) ដែលជាធម្មតាតភ្ជាប់ចំណុចជ្រៅបំផុតនៅតាមឆ្នេរ គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមសម្រាប់វាស់ចម្ងាយទៅកាន់តំបន់នីមួយៗ។

តំបន់ទាំងនេះមានឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ។ ឧទាហរណ៍ សមុទ្រដែនដី (១២ ម៉ាយសមុទ្រ) ផ្តល់សិទ្ធិពេញលេញដល់រដ្ឋឆ្នេរ រួមទាំងសិទ្ធិក្នុងការហាមឃាត់ការធ្វើនាវាចរណ៍បរទេសដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។ តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (២០០ ម៉ាយសមុទ្រ) អនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសទាញយកធនធានជីវៈ និងរ៉ែ តែនាវាបរទេសអាចធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ដោយសេរី។ សហគមន៍នេសាទនៅកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកលើធនធានសមុទ្រសម្រាប់ជីវភាព ត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីការកំណត់ព្រំដែនទាំងនេះ ជាពិសេសនៅពេលដែលមានជម្លោះដែននេសាទជាមួយប្រទេសជិតខាង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រមានការរីកចម្រើនជាបណ្តើរៗ ចាប់ពីការទាមទារសិទ្ធិតាមបែបប្រពៃណីរហូតដល់ការបង្កើតក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ។ មុនសតវត្សរ៍ទី២០ ប្រទេសភាគច្រើនទាមទារត្រឹមតែដែនទឹកតូចមួយនៅជុំវិញឆ្នេររបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តអនុសញ្ញាច្បាប់សមុទ្រចំនួន ៤ ដែលជាជំហានដំបូងក្នុងការកំណត់ដែនសមុទ្រឱ្យមានលក្ខណៈឯកសណ្ឋាន។

កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលសំខាន់ជាងគេគឺ UNCLOS ដែលត្រូវបានព្រមព្រៀងឡើងបន្ទាប់ពីការចរចាអស់រយៈពេលជាង ៩ ឆ្នាំ។ តាម Wikipedia UNCLOS បានចុះហត្ថលេខានៅ Montego Bay ប្រទេស Jamaica នៅឆ្នាំ ១៩៨២ និងបានចូលជាធរមាននៅឆ្នាំ ១៩៩៤។ UNCLOS បានដាក់ចេញនិយមន័យច្បាស់លាស់សម្រាប់តំបន់សមុទ្រនានា រួមទាំងសិទ្ធិនិងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋឆ្នេរ។ កម្ពុជាប្រើប្រាស់ UNCLOS ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចរចាព្រំដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសថៃ និងវៀតណាម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាម Wikipedia ព្រំដែនសមុទ្រមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចព្រោះវាកំណត់សិទ្ធិផ្តាច់មុខលើធនធានរ៉ែ (ដូចជាប្រេងកាត និងឧស្ម័ន) និងធនធានជីវសាស្រ្ត (ដូចជាមច្ឆជាតិ)។ ការមានព្រំដែនច្បាស់លាស់ជួយឱ្យប្រទេសនានាគ្រប់គ្រងការនេសាទប្រកបដោយនិរន្តរភាព ទប់ស្កាត់ការនេសាទហួសកម្រិត និងអភិវឌ្ឍគម្រោងប្រេងកាតក្រោមសមុទ្រ។ ក្នុងករណីរបស់កម្ពុជា ការរកឃើញប្រេងនិងឧស្ម័ននៅក្នុងដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួនបានធ្វើឱ្យការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រក្លាយជារឿងបន្ទាន់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ សហគមន៍ឆ្នេរជាច្រើនមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងសមុទ្ររាប់ជំនាន់។ ប្រពៃណីនេសាទ ពិធីបុណ្យ និងជំនឿសាសនាជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងតំបន់សមុទ្រជាក់លាក់។ ការផ្លាស់ប្តូរព្រំដែនសមុទ្រអាចបង្កឱ្យមានការរំខានដល់ជីវិតវប្បធម៌របស់សហគមន៍ទាំងនេះ ពិសេសនៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលទៅកាន់ដែននេសាទប្រពៃណីរបស់ខ្លួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន បញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រមានភាពសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ កម្ពុជាមានព្រំដែនសមុទ្ររួមជាមួយប្រទេសថៃ និងវៀតណាម ហើយការចរចាដើម្បីកំណត់ព្រំដែនឱ្យច្បាស់លាស់នៅតែមានដំណើរការ។ ជម្លោះដែនសមុទ្រនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងរវាងចិន និងប្រទេសអាស៊ានជាច្រើន ក៏បានធ្វើឱ្យប្រធានបទនេះក្លាយជាចំណុចផ្តោតនៃនយោបាយអន្តរជាតិដែរ។

តាមរបាយការណ៍ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុក ការអនុវត្ត UNCLOS និងកិច្ចចរចាទ្វេភាគីជាមួយប្រទេសជិតខាងគឺជារឿងដែលប្រជាពលរដ្ឋគួរតាមដាន ពីព្រោះវាប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ សិទ្ធិនេសាទ និងអនាគតសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស។ ការយល់ដឹងអំពីព្រំដែនសមុទ្រមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការចូលរួមរបស់សាធារណៈជនក្នុងការគាំទ្រផលប្រយោជន៍ជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។