ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ទីផ្សារ គឺជារចនាសម្ព័ន្ធណាមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកទិញ និងអ្នកលក់ផ្លាស់ប្តូរទំនិញ សេវាកម្ម និងព័ត៌មានជាមួយគ្នា។ យោងតាមវិគីភីឌា ការផ្លាស់ប្តូរទំនិញ ឬសេវាកម្ម ទោះដោយប្រើប្រាក់ ឬដោយមិនប្រើប្រាក់ ត្រូវបានហៅថា ប្រតិបត្តិការ។ ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ទីផ្សារគឺជាដំណើរការដែលតម្លៃ និងការបែងចែកទំនិញ និងសេវាកម្មត្រូវបានកំណត់។

វិគីភីឌាពន្យល់ថា ទីផ្សារជួយសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម និងធ្វើឱ្យការចែកចាយ និងការបែងចែកធនធាននៅក្នុងសង្គមអាចធ្វើទៅបាន ដោយសារវត្ថុដែលអាចជួញដូរបាន អាចត្រូវបានវាយតម្លៃ និងកំណត់តម្លៃ។ ទីផ្សារមួយអាចកើតឡើងដោយឯកឯង ឬត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយចេតនា តាមរយៈអន្តរកម្មរបស់មនុស្ស ដើម្បីឱ្យការផ្លាស់ប្តូរសិទ្ធិលើទំនិញ និងសេវាកម្មកើតឡើងបាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីផ្សារមានវត្តមាននៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក និងមានទម្រង់ច្រើនសម្បូរបែប។ រូបភាពក្នុងវិគីភីឌាបង្ហាញទីផ្សារត្រីនៅ Aberdeen ផ្សារទឹកនៅសិង្ហបុរី ទីផ្សារតាមដងផ្លូវនៅ Portovenere ប្រទេសអ៊ីតាលី និងទីផ្សារអេឡិចត្រូនិក Yongsan នៅទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។ ទីផ្សារទាំងនេះបង្ហាញថា ការជួញដូរកើតឡើងទាំងនៅទីក្រុងធំៗ និងនៅមូលដ្ឋានតូចៗ ដោយទំនិញដែលគេជួញដូរមានចាប់ពីស្បៀងអាហារ និងអាហារសមុទ្រ រហូតដល់គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក។

អ្នកចូលរួមសំខាន់ក្នុងទីផ្សារគឺអ្នកទិញ និងអ្នកលក់។ នៅតាមទីផ្សារជាក់ស្តែង ដូចជាផ្សារទឹក និងផ្សារតាមដងផ្លូវ ភាគីទាំងពីរជួបគ្នាផ្ទាល់ ហើយការចរចាតម្លៃក៏ជាផ្នែកមួយនៃអន្តរកម្មនេះ ដូចដែលវិគីភីឌាបង្ហាញការចរចានៅ Dilli Haat ក្នុងទីក្រុងដេលី ប្រទេសឥណ្ឌា។ សរុបមក ទីផ្សារត្រូវការអ្នកចូលរួមយ៉ាងតិចពីរក្រុម គឺអ្នកទិញ និងអ្នកលក់ ដែលផ្លាស់ប្តូរសិទ្ធិលើទំនិញ ឬសេវាកម្ម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បណ្តាញពាណិជ្ជកម្មមានអាយុកាលយូរណាស់មកហើយ។ វិគីភីឌាបង្ហាញផែនទីដែលមានខ្សែពណ៌ខៀវ ជាបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មរបស់ពួក Radhanites ប្រហែលឆ្នាំ ៨៧០ នៃគ្រិស្តសករាជ ដែលបង្ហាញថាបណ្តាញជួញដូររវាងតំបន់ផ្សេងៗមានតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។

ទីផ្សារមួយអាចកើតឡើងដោយឯកឯងតាមរយៈអន្តរកម្មរបស់មនុស្ស ឬត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយចេតនា។ ជាឧទាហរណ៍ គំនូរប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងវិគីភីឌាបង្ហាញទីផ្សារពោត (Corn Exchange) នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រហែលឆ្នាំ ១៨០៩ ដែលជាគំរូនៃទីផ្សារដែលមានទីតាំងជាក់លាក់ និងត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយមនុស្ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងន័យសេដ្ឋកិច្ច ទីផ្សារជាយន្តការសម្រាប់វាយតម្លៃ និងកំណត់តម្លៃទំនិញ និងសេវាកម្ម។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ទីផ្សារជួយសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការចែកចាយ និងការបែងចែកធនធានក្នុងសង្គម ហើយក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី វាជាដំណើរការដែលកំណត់ទាំងតម្លៃ ទាំងការបែងចែកទំនិញ និងសេវាកម្ម។

ចំណែកផ្នែកវប្បធម៌ ទីផ្សារត្រូវបានរក្សាទុកដោយច្បាប់ និងទំនៀមទម្លាប់ ដូចជាការបង់ថ្លៃតូប ការកំណត់តម្លៃបែបប្រកួតប្រជែង និងប្រភពទំនិញសម្រាប់លក់។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ជាទូទៅ ទីផ្សារបានជំនួសសេដ្ឋកិច្ចអំណោយ (gift economy) ហើយក្នុងវិគីភីឌា ខ្សែដៃ Kula ពីកោះ Trobriand ត្រូវបានបង្ហាញជាឧទាហរណ៍មួយនៃការផ្លាស់ប្តូរបែបអំណោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ទីផ្សារជាបាតុភូតប្រចាំថ្ងៃ។ តម្លៃស្បៀងអាហារ ទំនិញប្រើប្រាស់ និងសេវាកម្មដែលប្រជាជនទិញរាល់ថ្ងៃ ត្រូវបានកំណត់តាមដំណើរការទីផ្សារ។ ការយល់ដឹងអំពីយន្តការនេះ ជួយឱ្យអ្នកអានតាមដានព័ត៌មានសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាអតិផរណា និងការប្រែប្រួលតម្លៃ បានកាន់តែច្បាស់លាស់។

ទីផ្សារសម័យទំនើបមានទម្រង់ចម្រុះ។ វិគីភីឌាលើកឧទាហរណ៍ដូចជាទីផ្សារភាគហ៊ុន ដោយរូបអ្នកជួញដូរនៅ New York Stock Exchange ត្រូវបានថតក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ព្រមទាំងទីផ្សារអេឡិចត្រូនិក Yongsan នៅកូរ៉េខាងត្បូង។ វិគីភីឌាក៏លើកឧទាហរណ៍អំពីការជួញដូរការបំភាយ (emissions trading) ឬ cap and trade ដែលជាវិធីសាស្ត្រផ្អែកលើទីផ្សារសម្រាប់គ្រប់គ្រងការបំពុល ដោយផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីកាត់បន្ថយការបំភាយសារធាតុបំពុល។ ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជាប្រធានបទព័ត៌មានសំខាន់។

ទីផ្សារក៏អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាផងដែរ។ វិគីភីឌាលើកឧទាហរណ៍ទីផ្សាររថយន្តប្រើប្រាស់ ដែលភាពមិនស្មើគ្នានៃព័ត៌មានរវាងអ្នកលក់ និងអ្នកទិញ អាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលទីផ្សារគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយតាមភាសារបស់អ្នកសេដ្ឋកិច្ច នេះត្រូវបានហៅថា ការបរាជ័យទីផ្សារ (market failure)។