ភពអង្គារ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ភពអង្គារ គឺជាភពទី ៤ ពីព្រះអាទិត្យ និងត្រូវបានគេស្គាល់ជាញឹកញាប់ថាជា "ភពក្រហម" ដោយសារតែពណ៌ទឹកក្រូច-ក្រហមរបស់វា ដែលអាចមើលឃើញពីផែនដី។ វាជាភពថ្មស្ងួតដែលមានបរិយាកាសស្តើង ភាគច្រើនជាឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត។ សម្ពាធបរិយាកាសនៅកម្រិតផ្ទៃមធ្យមមានត្រឹមតែមួយភាគពាន់នៃសម្ពាធលើផែនដី ហើយសីតុណ្ហភាពប្រែប្រួលពី -១៥៣ ទៅ ២០ អង្សាសេ។ លើសពីនេះ វិទ្យុសកម្មកូស្មិចនៅលើផ្ទៃភពអង្គារគឺមានកម្រិតខ្ពស់ ដោយសារភពនេះមិនមានដែនម៉ាញេទិចនិងបរិយាកាសក្រាស់ដើម្បីការពារ។ ទោះបីជាភពអង្គារមិនមានទឹករាវលើផ្ទៃក៏ដោយ ក៏វានៅតែរក្សាទឹកខ្លះក្នុងទម្រង់ជាទឹកកកនៅប៉ូល សាយភាយក្នុងបរិយាកាសស្តើង ព្រមទាំងមានភស្តុតាងនៃដងខ្លួនទឹករាវក្នុងអតីតកាលដ៏យូរ។ ភពអង្គារជាគោលដៅសំខាន់សម្រាប់ការស្វែងរកជីវិតក្រៅភព និងការរុករកអវកាសរបស់មនុស្សជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ភពអង្គារស្ថិតនៅចម្ងាយជាមធ្យមប្រហែល ២២៨ លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យ និងគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យក្នុងរយៈពេល ៦៨៧ ថ្ងៃ (ប្រហែល ២៣ ខែ)។ អង្កត់ផ្ចិតរបស់វាមានប្រវែង ៦,៧៧៩ គីឡូម៉ែត្រ ពោលគឺប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃអង្កត់ផ្ចិតផែនដី ឬពីរដងនៃអង្កត់ផ្ចិតព្រះចន្ទ។ កម្លាំងទំនាញលើផ្ទៃភពអង្គារមានប្រហែល ៣៨% នៃទំនាញផែនដី ហើយផ្ទៃដីសរុបរបស់វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងផ្ទៃដីស្ងួតទាំងអស់នៅលើភពផែនដី។ ភូមិសាស្ត្រលើភពអង្គារមានភាពសម្បូរបែបដោយមានភ្នំភ្លើងដ៏ធំសម្បើម អន្លង់ជ្រៅ និងវាលទំនាបរាបស្មើ។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺភ្នំភ្លើង Olympus Mons ដែលមានកម្ពស់ប្រហែល ២១.៩ គីឡូម៉ែត្រ ហើយជាភ្នំភ្លើងខ្ពស់ជាងគេនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ អន្លង់ Valles Marineris ដែលមានប្រវែងជាង ៤,០០០ គីឡូម៉ែត្រ និងជម្រៅរហូតដល់ ៧ គីឡូម៉ែត្រ គឺជាការបាក់ស្រុតដ៏ធំ ដែលកើតឡើងដោយសារការរំកិលនៃសំបកភព។

បរិយាកាសនៃភពអង្គារគឺស្តើងខ្លាំង ដោយ ៩៦% ជាឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត។ ព្យុះធូលីជារឿយៗកើតឡើង ជួនកាលគ្របដណ្តប់លើភពទាំងមូលអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ។ រូបភាពពីយានអវកាសបានបង្ហាញពីវត្តមាននៃគម្របទឹកកកនៅប៉ូលដែលផ្សំឡើងពីទឹកកកទឹក និងទឹកកកកាបូនឌីអុកស៊ីត ព្រមទាំងសញ្ញានៃផ្ទាំងទឹកកកក្រោមដី។ បើនិយាយអំពី "ប្រជាជន" ភពអង្គារមិនមានជីវិតណាដែលគេស្គាល់នោះទេ ប៉ុន្តែការស្វែងរកសញ្ញានៃជីវិតអតីតកាលឬបច្ចុប្បន្នគឺជាគោលដៅចម្បងនៃបេសកកម្មរុករកជាច្រើន។ មកទល់ពេលនេះ មានរូបយានរ៉ូវ័រ និងយានចុះចតជាច្រើនបានធ្វើការស្រាវជ្រាវលើផ្ទៃភព ដោយគ្មានការរកឃើញជីវិតយ៉ាងជាក់ច្បាស់នៅឡើយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ការសង្កេតមើលភពអង្គារបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីបុរាណកាលដោយតារាវិទូអេហ្ស៊ីប បាប៊ីឡូនៀ និងចិន ដែលបានតាមដានគន្លងរបស់វានៅលើមេឃ។ នៅឆ្នាំ ១៦១០ កាលីឡេអូ ហ្គាលីឡេ បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងដែលមើលភពអង្គារតាមរយៈតេឡេស្កុប។ ក្រោយមក លោក Christiaan Huygens បានគូរលក្ខណៈផ្ទៃដំបូងនៅថ្ងៃទី ២៨ វិច្ឆិកា ១៦៥៩ ដោយកំណត់អត្តសញ្ញាណតំបន់ Syrtis Major Planum និងបានគណនាល្បឿនវិលរបស់ភពអង្គារផងដែរ។

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ តារាវិទូអ៊ីតាលី Giovanni Schiaparelli បានរាយការណ៍អំពី "canali" (ប្រឡាយ) លើផ្ទៃភពអង្គារ ដែលនាំឱ្យមានការសន្និដ្ឋានថាជាសំណង់របស់សត្វមានបញ្ញា។ លោក Percival Lowell ដែលជាតារាវិទូអាមេរិក បានពង្រីកគំនិតនេះ ដោយសាងសង់ឃ្លាំងមើលផ្កាយនិងធ្វើផែនទីប្រឡាយជាច្រើន។ ក្តីជំនឿនេះបានស្ថិតស្ថេររហូតដល់ទសវត្សរ៍ ១៩៦០ នៅពេលដែលយាន Mariner 4 របស់ NASA បានហោះកាត់និងបញ្ជូនរូបភាពដំបូងពីភពអង្គារមកផែនដីនៅថ្ងៃទី ១៥ កក្កដា ១៩៦៥។ រូបភាពទាំងនោះបានបង្ហាញពីភពស្ងួត ពោរពេញដោយរណ្ដៅ និងគ្មានប្រឡាយ ដែលបានបញ្ចប់ទ្រឹស្តីអំពីសត្វភពអង្គារដែលមានបញ្ញា។

បន្ទាប់មក បេសកកម្ម Viking របស់ NASA ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៦ បានចុះចតដោយជោគជ័យនិងធ្វើតេស្តរកជីវិត ប៉ុន្តែមិនបានរកឃើញភស្តុតាងច្បាស់លាស់ទេ។ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ រលកនៃការរុករកថ្មីបានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងយានរ៉ូវ័រ ដូចជា Sojourner, Spirit, Opportunity, Curiosity និង Perseverance ដែលបានសិក្សាភូគព្ភសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងលទ្ធភាពនៃការមានជីវិតក្នុងអតីតកាល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភពអង្គារបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវប្បធម៌មនុស្សជាតិរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ នៅក្នុងតារាសាស្ត្របុរាណ វាត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយសង្គ្រាម ដោយជនជាតិក្រិកហៅវាថា Ares និងរ៉ូមហៅថា Mars។ គំនិតអំពីប្រឡាយនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ បានបង្កឱ្យមានការស្រមើស្រមៃអំពីអរិយធម៌ភពអង្គារ។ ការងារប្រឌិតវិទ្យាសាស្ត្រដូចជា "The War of the Worlds" (១៨៩៧) ដោយ H. G. Wells បានពណ៌នាអំពីការឈ្លានពានពីភពអង្គារ ដែលក្រោយមកបានបង្កភាពភ័យស្លន់ស្លោនៅពេលការផ្សាយតាមវិទ្យុក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៨។ តាំងពីពេលនោះមក ភពអង្គារបានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងវិស័យកម្សាន្ត ដោយមានខ្សែភាពយន្ត សៀវភៅ និងហ្គេមជាច្រើនបានស្វែងយល់ពីការធ្វើដំណើរទៅកាន់ភពក្រហម។

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ភពអង្គារមិនទាន់មានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅឡើយទេ ប៉ុន្តែការរុករកអវកាសនាពេលអនាគតត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាឱកាសសម្រាប់ការទាញយកធនធាន ដូចជាទឹក រ៉ែ និងឧស្ម័នដែលអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់គាំទ្រអាណានិគមអវកាស។ ក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX មានគម្រោងបញ្ជូនមនុស្សទៅកាន់ភពអង្គារក្នុងទសវត្សរ៍ក្រោយ ដែលអាចនឹងបង្កើតវិស័យសេដ្ឋកិច្ចថ្មីមួយទាក់ទងនឹងការដឹកជញ្ជូន ការស្នាក់នៅ និងការផ្គត់ផ្គង់ក្នុងអវកាស។ ទោះជាយ៉ាងណា បច្ចុប្បន្ននេះ ការចំណាយលើការរុករកភពអង្គារភាគច្រើនត្រូវបានផ្តល់ដោយរដ្ឋាភិបាល ដូចជា NASA, ESA, CNSA ជាដើម ដោយគ្មានផលចំណេញផ្ទាល់សេដ្ឋកិច្ចនៅពេលនេះទេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ភពអង្គារបានក្លាយជាចំណុចផ្តោតនៃបេសកកម្មអវកាសអន្តរជាតិ។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២១ យាន Perseverance របស់ NASA បានចុះចតដោយជោគជ័យ ដោយនាំយកឧទ្ធម្ភាគចក្រ Ingenuity ដែលជាយានហោះដំបូងដែលធ្វើការហោះហើរនៅលើភពផ្សេង។ Perseverance កំពុងប្រមូលសំណាកថ្មនិងដី ដើម្បីបញ្ជូនត្រឡប់មកផែនដីវិញនៅក្នុងបេសកកម្មថ្ងៃអនាគត ដោយសង្ឃឹមថានឹងរកឃើញសញ្ញានៃជីវិតអតីតកាល។ ក្រៅពីនេះ អង្គការ NASA ក៏បានរាយការណ៍អំពីការរកឃើញម៉ូលេគុលសរីរាង្គនៅក្នុងថ្មក្នុងតំបន់ Cheyava Falls ដែលជាសញ្ញាគួរឱ្យសង្ឃឹមសម្រាប់វត្តមានជីវិតក្នុងអតីតកាល។

នៅឆ្នាំ ២០២១ ចិនបានបញ្ជូនយាន Tianwen-1 ដោយជោគជ័យទៅកាន់ភពអង្គារ ដែលរួមមានយានចុះចតនិងរ៉ូវ័រ Zhurong ដែលបានសិក្សាលើផ្ទៃភព។ សហព័ន្ធអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមក៏បានបើកដំណើរការបេសកកម្ម Hope ដែលជាយានរបស់ពួកគេទៅកាន់ភពអង្គារ ដើម្បីសិក្សាអាកាសធាតុ។ ការសិក្សាទាំងនេះមានសារៈសំខាន់មិនត្រឹមតែសម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏សម្រាប់ការរៀបចំបេសកកម្មបញ្ជូនមនុស្សទៅភពអង្គារនាពេលអនាគត ដូចដែល NASA គ្រោងនឹងធ្វើនៅទសវត្សរ៍ ២០៣០។ សម្រាប់ KhmerPulse និងអ្នកអានខ្មែរ ភពអង្គារតំណាងឱ្យសមិទ្ធិផលនៃវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា ព្រមទាំងការស្វែងយល់ពីប្រភពដើមនិងអនាគតរបស់មនុស្សជាតិនៅក្នុងចក្រវាល។