ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ច្បាប់អាជ្ញាសឹក គឺជាការជំនួសរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដោយការគ្រប់គ្រងរបស់យោធា និងការផ្អាកដំណើរការច្បាប់ស៊ីវិល ដើម្បីផ្ដល់អំណាចដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ។ តាមវិគីភីឌា ច្បាប់អាជ្ញាសឹកអាចបន្តក្នុងរយៈពេលកំណត់ ឬគ្មានកំណត់ ហើយសិទ្ធិស៊ីវិលជាមូលដ្ឋានទាំងឡាយអាចត្រូវបានផ្អាកក្នុងអំឡុងពេលដែលច្បាប់នេះនៅជាធរមាន។

ការប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹកច្រើនតែកើតឡើងនៅពេលមានសង្គ្រាម ឬភាពអាសន្នដូចជា ចលាចលស៊ីវិល និងគ្រោះធម្មជាតិ។ បន្ថែមពីនេះ វាក៏អាចត្រូវបានប្រកាសក្នុងករណីរដ្ឋប្រហារយោធាផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ច្បាប់អាជ្ញាសឹកត្រូវបានប្រកាសនៅក្នុងទ្វីបជាច្រើន ចាប់ពីអាមេរិកខាងជើង (រដ្ឋវឺជីនៀ សហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ ១៧៧៥) ដល់អឺរ៉ុប (ប៉ូឡូញ ឆ្នាំ ១៩៨១-១៩៨៣) និងអាហ្វ្រិក (អេហ្ស៊ីប ឆ្នាំ ២០១១)។ ការប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនគឺមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ រួមមានការបាត់បង់ជីវិត ដូចករណីនៅប៉ូឡូញ ដែលអ្នកតវ៉ាប្រឆាំងរបប ៩១ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងកម្លាំង ZOMO និងសេវាសម្ងាត់ (SB) តាមកំណត់ត្រារូបថតពីវិគីភីឌា។

ក្រៅពីការបាត់បង់ជីវិត ប្រជាជននៅក្រោមច្បាប់អាជ្ញាសឹកក៏ប្រឈមនឹងការរឹតត្បិតសេរីភាពធ្វើដំណើរ ការជួបជុំ និងសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានផ្សេងទៀត។ រូបភាពនៃយោធាដែលដាក់ប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យនៅតាមទីក្រុង បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាមួយនៃច្បាប់នេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការអនុវត្តច្បាប់អាជ្ញាសឹកមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ការប្រកាសច្បាប់នេះដំបូងគេមួយត្រូវបានកត់ត្រានៅឆ្នាំ ១៧៧៥ ដោយលោកឡដ ឌុនម័រ នៅរដ្ឋវឺជីនៀ សហរដ្ឋអាមេរិក ដូចបានឃើញក្នុងសេចក្ដីប្រកាសចុះថ្ងៃទី ៧ វិច្ឆិកា ឆ្នាំនោះ។

នៅសតវត្សទី២០ ប្រទេសប៉ូឡូញបានប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ដែលមានរយៈពេល ២ ឆ្នាំ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៣។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលបានប្រើអំពើហិង្សាបង្ក្រាបអ្នកតវ៉ា ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ ៩១ នាក់ តាមកំណត់ត្រារូបថតពីវិគីភីឌា។

ក្នុងសតវត្សទី២១ អេហ្ស៊ីបបានប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹកក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ក្រោយការផ្ទុះបដិវត្តន៍ប្រជាជននៅទីលាន Tahrir។ រថយន្តយោធាត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅតាមទីក្រុង ដើម្បីគ្រប់គ្រងសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ។

ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថា ច្បាប់អាជ្ញាសឹកជាឧបករណ៍មួយដែលរដ្ឋាភិបាលយកមកប្រើនៅពេលមានវិបត្តិនយោបាយ ឬសង្គម ប៉ុន្តែវាច្រើនតែនាំឱ្យមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរដល់សិទ្ធិមនុស្ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ច្បាប់អាជ្ញាសឹកមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពវប្បធម៌ផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា នៅពេលដែលសេរីភាពស៊ីវិលត្រូវបានផ្អាក សកម្មភាពអាជីវកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងសិល្បៈក៏ត្រូវរងផលប៉ះពាល់ដោយជៀសមិនផុត។ ការដាក់បម្រាមគោចរ និងការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយយោធា អាចបណ្ដាលឱ្យអាជីវកម្មត្រូវបិទទ្វារ ការងារបាត់បង់ ហើយប្រព័ន្ធអប់រំ និងស្ថាប័នវប្បធម៌ត្រូវផ្អាកដំណើរការ។

ជាក់ស្ដែង នៅប៉ូឡូញក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ វិធានការច្បាប់អាជ្ញាសឹកបានធ្វើឱ្យសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយវប្បធម៌សេរីត្រូវបានរឹតត្បិត។ នៅអេហ្ស៊ីប ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ រូបភាពនៃរថក្រោះនៅតាមដងផ្លូវ គឺជាសក្ខីភាពបង្ហាញពីការរាំងស្ទះនៃជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ដែលប៉ះពាល់ទាំងសេដ្ឋកិច្ច ទាំងស្មារតីសាធារណៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅតែជាប្រធានបទដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ដែលកំពុងជួបប្រទះជម្លោះ ឬអស្ថិរភាពនយោបាយ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីច្បាប់នេះអាចជួយក្នុងការតាមដានស្ថានការណ៍នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន និងពិភពលោក ដែលប្រទេសមួយចំនួនបានងាកមកប្រើវិធានការយោធាក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិនយោបាយ។

មេរៀនពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចនៅប៉ូឡូញ និងអេហ្ស៊ីប បង្ហាញថា ការប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹកអាចនាំឱ្យមានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងបន្សល់ទុកផលវិបាកយូរអង្វែងដល់សង្គម។ ដូច្នេះ ការសិក្សាអំពីច្បាប់នេះ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការជជែកពិភាក្សាអំពីនីតិរដ្ឋ និងសិទ្ធិមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។