ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អង់រី អេមីល បេណ្វា ម៉ាទីស (Henri Émile Benoît Matisse) គឺជាសិល្បករផ្នែកសិល្បៈរូបភាពជនជាតិបារាំង ដែលគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយសារការប្រើប្រាស់ពណ៌ និងភាពរលូន ព្រមទាំងលក្ខណៈដើមនៃការគូរបន្ទាត់របស់លោក។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស លោកជាអ្នកគូររូប ជាអ្នកបង្កើតស្នាដៃបោះពុម្ព និងជាជាងចម្លាក់ ប៉ុន្តែគេស្គាល់លោកជាចម្បងក្នុងនាមជាវិចិត្រករ។

ស្នាដៃរបស់លោកត្រូវបានរក្សាទុកនៅតាមសារមន្ទីរធំៗជាច្រើនលើពិភពលោក ចាប់ពីសារមន្ទីរសិល្បៈទំនើប MoMA នៅទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក និងសារមន្ទីរ Hermitage នៅទីក្រុង St Petersburg ប្រទេសរុស្ស៊ី រហូតដល់សារមន្ទីរ Stedelijk និងសារមន្ទីរ Matisse នៅ Le Cateau-Cambrésis ប្រទេសបារាំង។ តាមកំណត់សម្គាល់រូបភាពក្នុងវិគីភីឌា ស្នាដៃរបស់លោកក៏លេចឡើងនៅក្នុងបណ្ដុំរបស់សារមន្ទីរសិល្បៈ Baltimore វិទ្យាស្ថានសិល្បៈ Minneapolis សារមន្ទីរសិល្បៈទំនើប San Francisco និងមជ្ឈមណ្ឌល Georges Pompidou ក្នុងទីក្រុងប៉ារីសផងដែរ។

ជីវិត និងអត្តសញ្ញាណ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា លោកម៉ាទីសកើតនៅឆ្នាំ ១៨៦៩ នៅទីក្រុង Le Cateau-Cambrésis ភាគខាងជើងប្រទេសបារាំង ហើយបានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ ១៩៥៤ នៅទីក្រុង Nice ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង។ លោកបានរៀបការជាមួយអ្នកស្រីអាមេលី (Amélie) ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបថតរួមគ្នាឆ្នាំ ១៨៩៨ ក្នុងបណ្ណសាររូបភាពវិគីភីឌា។ ផ្នូររបស់លោក និងភរិយា ស្ថិតនៅក្នុងទីបញ្ចុះសពនៃវត្ត Monastère Notre Dame de Cimiez ក្នុងទីក្រុង Nice តាមកំណត់សម្គាល់រូបភាពក្នុងវិគីភីឌា។

ក្នុងឋានៈជាសិល្បករ លោកជាវិចិត្រករជាចម្បង តែមិនបានកំណត់ខ្លួនតែនឹងការគូរគំនូរប្រេងនោះទេ។ តាមវិគីភីឌា លោកជាអ្នកគូររូប អ្នកបង្កើតស្នាដៃបោះពុម្ព និងជាងចម្លាក់ផងដែរ។ កិត្តិនាមរបស់លោកត្រូវបានកត់ត្រាតាមរយៈរូបថតបញ្ឈរដែលថតដោយ Alvin Langdon Coburn នៅឆ្នាំ ១៩១៣ និងដោយ Carl Van Vechten នៅឆ្នាំ ១៩៣៣។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ស្នាដៃដំបូងៗរបស់លោក ដែលមានកត់ត្រាក្នុងវិគីភីឌា រួមមានគំនូរ «ស្ត្រីកំពុងអានសៀវភៅ» (La Liseuse) ឆ្នាំ ១៨៩៥ ដែលគូរដោយប្រេងលើបន្ទះឈើ និងរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ Matisse ក្នុង Le Cateau-Cambrésis ព្រមទាំងគំនូរវត្ថុស្ងៀម (still life) ជាច្រើនដូចជា «Blue Pot and Lemon» (១៨៩៧) «Vase of Sunflowers» (១៨៩៨) «Still Life with Compote, Apples and Oranges» (១៨៩៩) និង «Dishes and Fruit» (១៩០១)។ គំនូរ «Still Life with Compote, Apples and Oranges» បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងបណ្ដុំ Cone Collection នៅសារមន្ទីរសិល្បៈ Baltimore ចំណែកគំនូរទេសភាព និងទីកន្លែងក៏លេចឡើងក្នុងកំឡុងពេលនេះដែរ ដូចជា «Luxembourg Gardens» (១៩០១) និងគំនូរវិហារ «Notre-Dame, une fin d'après-midi» (១៩០២)។

ឆ្នាំ ១៩០៥ ជាពេលដែលការប្រើពណ៌ក្នុងស្នាដៃរបស់លោកលេចធ្លោខ្លាំង ស្របតាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌាដែលថា លោកត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារការប្រើពណ៌។ គំនូរ «ស្ត្រីពាក់មួក» (Woman with a Hat) ឆ្នាំ ១៩០៥ បច្ចុប្បន្នរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរសិល្បៈទំនើប San Francisco ចំណែកគំនូរ «Les toits de Collioure» ឆ្នាំ ១៩០៥ ដែលគូរដោយប្រេងលើផ្ទាំងក្រណាត់ រក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ Hermitage ទីក្រុង St Petersburg ប្រទេសរុស្ស៊ី។ នៅឆ្នាំ ១៩០៦ លោកក៏បានគូររូបខ្លួនឯង «Self-Portrait in a Striped T-shirt» ហើយនៅឆ្នាំ ១៩១៨ គំនូររូបខ្លួនឯងមួយទៀតដែលរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ Matisse (Le Cateau) តាមកំណត់សម្គាល់រូបភាពវិគីភីឌា។

ក្រៅពីគំនូរ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាស្នាដៃចម្លាក់សំរិទ្ធរបស់លោកផងដែរ ដូចជា «Le Serf» (១៩០០–០៤) និងស៊េរីចម្លាក់ «The Back» ចំនួន ៤ ផ្ទាំង ដែលបង្កើតឡើងចន្លោះឆ្នាំ ១៩០៨–០៩ ដល់ប្រហែលឆ្នាំ ១៩៣១ ហើយរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ MoMA ទីក្រុងញូវយ៉ក។ លោកក៏បានធ្វើការក្នុងវិស័យរបាំបាឡេផងដែរ៖ សម្រាប់ការសម្ដែង «Le chant du rossignol» លោក Léonide Massine ជាអ្នករៀបចំក្បាច់រាំ ខណៈលោកម៉ាទីសជាអ្នករចនាឆាក សំលៀកបំពាក់ និងវាំងននឆាក ហើយការសម្ដែងដំបូងបានប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី ២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩២០ នៅ Théâtre National de l'Opéra ទីក្រុងប៉ារីស។

នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩២០ លោកបានបង្កើតស្នាដៃបោះពុម្ព ដូចជាលីតូក្រាហ្វ «Large odalisque with bayadère breeches» ឆ្នាំ ១៩២៥ និងគំនូរ «Odalisque» (១៩២០–២១) ដែលរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ Stedelijk ចំណែកគំនូរ «The Moroccans» (១៩១៥–១៦) និង «White Plumes» (១៩១៩) ត្រូវបានរក្សាទុកនៅ MoMA និងវិទ្យាស្ថានសិល្បៈ Minneapolis រៀងគ្នា។ ក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិត លោកល្បីដោយស្នាដៃកាត់ក្រដាស (papiers découpés) ដែលក្នុងនោះមានស្នាដៃចុះហត្ថលេខាឆ្នាំ ១៩៥២ ហើយត្រូវបានប្រើក្នុងផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយពិព័រណ៍នៅទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ ១៩៥៣ តាមកំណត់សម្គាល់រូបភាពក្នុងវិគីភីឌា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ ស្នាដៃរបស់លោកម៉ាទីសនៅតែមានវត្តមានជាអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុងសារមន្ទីរធំៗរបស់ពិភពលោក ដែលធ្វើឲ្យឈ្មោះលោកជាប់ជាប្រចាំនៅក្នុងព័ត៌មានវប្បធម៌ និងសិល្បៈអន្តរជាតិ។ អ្នកធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសបារាំងអាចទស្សនាសារមន្ទីរ Matisse នៅ Le Cateau-Cambrésis និងផ្នូររបស់លោក និងភរិយា នៅក្នុងទីក្រុង Nice ដែលសុទ្ធតែជាកន្លែងទាក់ទាញសម្រាប់អ្នកចាប់អារម្មណ៍សិល្បៈ។

សម្រាប់អ្នកអានដែលតាមដានព័ត៌មានសិល្បៈលោកខាងលិច ឯកសារវិគីភីឌាបង្ហាញផ្លូវសិល្បៈរបស់លោកចាប់ពីគំនូរប្រេងសម័យដើម និងការប្រើពណ៌ដិតនៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៥ រហូតដល់ចម្លាក់ ការរចនាសម្រាប់របាំបាឡេ ស្នាដៃបោះពុម្ព និងស្នាដៃកាត់ក្រដាសនាសម័យចុងក្រោយ។ ស្នាដៃកាត់ក្រដាសទាំងនេះ ដែលមានដើមកំណើតពីដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិតលោក នៅតែជាទម្រង់សិល្បៈដែលគេតែងលើកយកមករៀបរាប់ នៅពេលគេនិយាយពីស្នាដៃរបស់លោក ដូចដែលផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយពិព័រណ៍នៅទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ ១៩៥៣ បានបង្ហាញកាលពីសម័យមុនមក។