ប្រទេសម៉ូរីស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រទេសម៉ូរីស ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋម៉ូរីស គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ភាគខាងកើតនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុប ២,០៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៧៩០ ម៉ាយការ៉េ) និងរួមមានកោះសំខាន់ៗដូចជា កោះម៉ូរីស កោះរ៉ូឌ្រីហ្គេស (Rodrigues) កោះអាហ្កាឡេហ្កា (Agaléga) និងកោះសាំងប្រេនដុន (St. Brandon) ជាដើម។ រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺ ព័រត៍ល្វីស (Port Louis) ដែលស្ថិតនៅលើកោះម៉ូរីស។

ប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៦៨ និងបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋនៅឆ្នាំ ១៩៩២។ ម៉ូរីសត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសមួយដែលមានស្ថេរភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ចដែលមានកំណើនខ្ពស់ និងសង្គមពហុវប្បធម៌។ វាក៏ជាជម្រកតែមួយគត់របស់សត្វដូដូ (Dodo) ដែលជាបក្សីដែលបាត់បង់ពូជដ៏ល្បីល្បាញផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រជាជនសរុបរបស់ម៉ូរីសត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណប្រហែល ១.៣ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០២០) ដោយប្រមូលផ្តុំភាគច្រើននៅលើកោះម៉ូរីសផ្ទាល់។ ក្រៅពីនេះ ម៉ូរីសមានតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (Exclusive Economic Zone) ដ៏ធំសម្បើម ដែលគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីសមុទ្រប្រហែល ៥៨០,០០០ ម៉ាយការ៉េ។

តាមរយៈក្រុមជនជាតិ ម៉ូរីសមានប្រជាជនចម្រុះជាតិសាសន៍រួមមាន ជនជាតិឥណ្ឌូ-ម៉ូរីស (ភាគច្រើន) ជនជាតិក្រេអូល (Creole) ជនជាតិចិន-ម៉ូរីស និងជនជាតិបារាំង-ម៉ូរីស។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអង់គ្លេស ប៉ុន្តែភាសាបារាំង និងភាសាក្រេអូលម៉ូរីសក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។ ខាងសាសនា ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាហិណ្ឌូ (ប្រមាណ ៤៨%) គ្រិស្ដសាសនា (ប្រមាណ ៣៣%) និងសាសនាអ៊ីស្លាម (ប្រមាណ ១៧%) តាមទិន្នន័យជំរឿនឆ្នាំ ២០១១។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ម៉ូរីសត្រូវបានរកឃើញដំបូងដោយអ្នកនាវាចរព័រទុយហ្កាល់ លោក Pedro Mascarenhas នៅដើមសតវត្សទី ១៦ ប៉ុន្តែពួកគេមិនបានបង្កើតការតាំងទីលំនៅទេ។ នៅឆ្នាំ ១៥៩៨ ហូឡង់បានកាន់កាប់កោះនេះហើយដាក់ឈ្មោះថា Mauritius តាមព្រះអង្គម្ចាស់ Maurice នៃ Nassau ។ ការតាំងទីលំនៅរបស់ហូឡង់មានរយៈពេលប្រមាណ ៨០ ឆ្នាំ ដោយពួកគេបានណែនាំការដាំដើមអំពៅ និងបណ្ដាលឱ្យសត្វដូដូផុតពូជ។

ក្រោយមកបារាំងបានចូលគ្រប់គ្រងនៅឆ្នាំ ១៧១៥ ហើយដាក់ឈ្មោះថា Isle de France ដែលបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ចក្រភពបារាំងនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ អំឡុងពេលនេះ ទាសករអាហ្វ្រិកត្រូវបាននាំចូលដើម្បីធ្វើការនៅចម្ការអំពៅ។ នៅក្នុងសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុង កោះនេះបានក្លាយជាទីតាំងសមរភូមិសំខាន់រវាងកងទ័ពជើងទឹកបារាំង និងអង់គ្លេស ហើយត្រូវបានអង់គ្លេសដណ្ដើមកាន់កាប់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៨១០។

នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេស ទាសភាពត្រូវបានលុបចោលនៅឆ្នាំ ១៨៣៥ ហើយពលករតាមកិច្ចសន្យា (indentured laborers) ដ៏ច្រើនមកពីឥណ្ឌាត្រូវបាននាំចូលមកជំនួស។ ម៉ូរីសទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅថ្ងៃទី ១២ មីនា ១៩៦៨ ជាមួយនឹងលោក Sir Seewoosagur Ramgoolam ជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូង ហើយបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋនៅថ្ងៃទី ១២ មីនា ១៩៩២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បានសរសេរថា ម៉ូរីសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារឿងជោគជ័យមួយក្នុងចំណោមប្រទេសអាហ្វ្រិក ដោយបានផ្លាស់ប្ដូរពីសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម (ជាពិសេសអំពៅ) ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះដែលរួមមានវិស័យទេសចរណ៍ កាត់ដេរវាយនភណ្ឌ និងសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ។ ប្រទេសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា“អព្ភូតហេតុម៉ូរីស” (Mauritian Miracle) ដោយសារការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់ខ្លួន។ វិស័យទេសចរណ៍ដើរតួនាទីសំខាន់ ដោយទាក់ទាញអ្នកទេសចររាប់លាននាក់មកកាន់ឆ្នេរសស្អាត និងរមណីយដ្ឋានប្រណីតៗ។

ខាងវប្បធម៌ ម៉ូរីសគឺជាចំណុចប្រជុំនៃឥទ្ធិពលឥណ្ឌា អាហ្វ្រិក ចិន និងអឺរ៉ុប ដែលបានបង្កើតនូវវប្បធម៌តែមួយគត់។ របាំ Sega ដែលមានប្រភពពីទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិអាហ្វ្រិក និងតន្ត្រី Bhojpuri ពីឥណ្ឌាជាឧទាហរណ៍សំខាន់។ ម្ហូបអាហារក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះនេះដែរ ដូចជា “Bol renversé” (បាយឆារចម្រុះ) និងនំ Roti ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ម៉ូរីសបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិជាមួយនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗជាច្រើន។ គ្រាប់ធុងកោះចាហ្គូស (Chagos Archipelago) ដែលជាប្រជុំកោះដែលអង់គ្លេសបានបំបែកចេញពីម៉ូរីសមុនឯករាជ្យ និងប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធាសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក (Diego Garcia) បានធ្វើឱ្យមានជម្លោះកម្មសិទ្ធិយូរអង្វែង។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានវិនិច្ឆ័យថាការបន្តកាន់កាប់កោះនេះរបស់អង់គ្លេសគឺខុសច្បាប់ ប៉ុន្តែដំណើរការប្រគល់មកវិញនៅតែបន្តស្ថិតក្រោមការចរចា តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ។

លើសពីនេះ បញ្ហាបរិស្ថានក៏ជារឿងក្តៅគគុកផងដែរ ជាពិសេសករណីកប៉ាល់ MV Wakashio របស់ជប៉ុនដែលបានជាប់នៅថ្មប៉ប្រះទឹកក្បែរកោះម៉ូរីសក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២០ បណ្ដាលឱ្យមានការធ្លាយប្រេងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេស។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្កឱ្យមានបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល ដោយសារការឆ្លើយតបយឺតយ៉ាវ។ Wikipedia បានរាយការណ៍ពីរូបថតបាតុកម្មទាំងនេះ។

ម៉ូរីសក៏ជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ឥណ្ឌា និងចិន ក្នុងតំបន់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ ប្រទេសទាំងពីរបានវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងពាណិជ្ជកម្ម។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី Pravind Jugnauth បានជួបជាមួយលោក Narendra Modi នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា នៅឆ្នាំ ២០១៨ ដើម្បីពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានប្រទេសម៉ូរីសមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្ដានុពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងជាឧទាហរណ៍នៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ប្រទេសកោះតូចៗ។