ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ព្យុះទីហ្វុងម៉ៃសាក់ (ត្រូវបានគេស្គាល់នៅប្រទេសហ្វីលីពីនថា ព្យុះជូលៀន) គឺជាព្យុះត្រូពិចដែលមានកម្លាំងខ្លាំង និងបានបង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅឯកោះរ៉ូគីវ (Ryukyu Islands) និងឧបទ្វីបកូរ៉េ ក្នុងអំឡុងដើមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០។ វាជាព្យុះទីហ្វុងទី ៣ នៅក្នុងរដូវព្យុះទីហ្វុងប៉ាស៊ីហ្វិកឆ្នាំ២០២០ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាព្យុះមួយដែលមានឥទ្ធិពលបំផ្លាញខ្លាំងបំផុតក្នុងឆ្នាំនោះ។

ព្យុះនេះបានវិវត្តពីភាពវឹកវរត្រូពិច (tropical disturbance) មួយនៅប៉ែកខាងកើតនៃប្រទេសហ្វីលីពីន។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ ភាពវឹកវរនេះបានក្លាយជាព្យុះត្រូពិចទាប ហើយទទួលឈ្មោះក្នុងស្រុកពី PAGASA ថា "ជូលៀន"។ ក្រោយមក នៅពេលដែលវាបានពង្រឹងកម្លាំងទៅជាព្យុះត្រូពិច ទីភ្នាក់ងារឧតុនិយមជប៉ុន (JMA) បានដាក់ឈ្មោះអន្តរជាតិឱ្យវាថា "ម៉ៃសាក់"។

នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ព្យុះម៉ៃសាក់បានកើនកម្លាំងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ក្លាយជាព្យុះទីហ្វុងកម្រិតទី៤ (Category 4) យោងតាមមាត្រដ្ឋានសាហ្វាយ-ស៊ីមសុន (Saffir–Simpson scale) ដោយមានល្បឿនខ្យល់អតិបរមា ២២០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង។ បន្ទាប់មក វាបានចុះខ្សោយបន្តិច មុននឹងចូលមកបោកបក់ដោយផ្ទាល់នៅឆ្នេរភាគខាងត្បូងនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ក្បែរទីក្រុងប៊ូសាន នាថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០។

តាម Wikipedia ព្យុះនេះបានបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះមហន្តរាយជាច្រើន រួមមានទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរ ការបាក់ដី និងការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដែលនាំឱ្យមនុស្សរាប់សិបនាក់ស្លាប់ និងរាប់រយនាក់រងរបួស។ ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនពាន់នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះសម្បែង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមភូមិសាស្ត្រ ព្យុះទីហ្វុងម៉ៃសាក់បានដើរកាត់តំបន់ជាច្រើនដែលមានសារៈសំខាន់ ទាំងផ្នែកប្រជាជន និងសេដ្ឋកិច្ច។ តំបន់ដំបូងដែលរងផលប៉ះពាល់គឺកោះរ៉ូគីវ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសជប៉ុន ជាពិសេសកោះអូគីណាវ៉ា (Okinawa) ដែលជាទីតាំងមូលដ្ឋានយោធាធំ និងមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ១,៤ លាននាក់។ កោះទាំងនេះតែងតែប្រឈមមុខនឹងព្យុះទីហ្វុងជាប្រចាំ ប៉ុន្តែម៉ៃសាក់បាននាំមកនូវខ្យល់បក់ខ្លាំង និងរលកសមុទ្រខ្ពស់ៗ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកនេសាទ និងអ្នករស់នៅតាមឆ្នេរ។

បន្ទាប់មក ព្យុះបានបន្តដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់ឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយធ្វើឲ្យកោះជេជូ (Jeju) របស់សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ រងនូវភ្លៀងធ្លាក់ជោគជាំ និងខ្យល់បក់ខ្លាំង។ កោះជេជូជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម ដែលមានភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ និងមានប្រជាជនអចិន្ត្រៃយ៍ជាង ៦០០,០០០ នាក់។

នៅទីបំផុត ព្យុះបានចូលមកដល់ផ្ទៃដីគោកនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ត្រង់តំបន់ក្បែរទីក្រុងប៊ូសាន ដែលជាទីក្រុងធំទី ២ របស់ប្រទេស និងជាកំពង់ផែដ៏មមាញឹកបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ តំបន់នេះមានប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងក្រាស់ក្រែល ហើយការខូចខាតលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបានរំខានដល់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋរាប់លាននាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រនៃឧតុនិយមតំបន់ ព្យុះទីហ្វុងម៉ៃសាក់ត្រូវបានគេចងចាំថាជាព្យុះដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយដែលធ្លាប់វាយប្រហារឧបទ្វីបកូរ៉េ។ យោងតាម Wikipedia វាជាព្យុះខ្លាំងបំផុតដែលបានបោកបក់សាធារណរដ្ឋកូរ៉េចាប់តាំងពីព្យុះម៉ែមី (Typhoon Maemi) ក្នុងឆ្នាំ២០០៣ មកម្ល៉េះ។ ព្យុះម៉ែមីធ្លាប់បានបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាង ១០០ នាក់ស្លាប់ និងខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិរាប់ពាន់លានដុល្លារ ដូច្នេះការប្រៀបធៀបនេះបង្ហាញពីកម្រិតគ្រោះថ្នាក់នៃម៉ៃសាក់។

បើនិយាយពីការវិវត្តខាងកត្តាឧតុនិយម ព្យុះម៉ៃសាក់បានឆាប់ឡើងកម្លាំងដោយសារទឹកសមុទ្រក្តៅខុសធម្មតានៅប៉ាស៊ីហ្វិក និងលក្ខខណ្ឌខ្យល់ក្រឡាវ (wind shear) ដែលទាប ដែលជាលក្ខណៈដូចព្យុះទីហ្វុងខ្លាំងៗដទៃទៀតនៅក្នុងតំបន់ (តាម Wikipedia)។ វាក៏ជាព្យុះមួយក្នុងចំណោមព្យុះចំនួនបី (រួមជាមួយ Bavi និង Haishen) ដែលបានប៉ះពាល់ឧបទ្វីបកូរ៉េក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងឆ្នាំ២០២០ ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏បានកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលដែលពិភពលោកកំពុងប្រឈមមុខនឹងជំងឺរាតត្បាត COVID-19 ដែលធ្វើឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្គ្រោះ និងផ្តល់ជម្រកមានការលំបាក ដោយសារតម្រូវការរក្សាគម្លាតសង្គម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ព្យុះទីហ្វុងម៉ៃសាក់មានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ តាម Wikipedia ខេត្តជាច្រើននៅភាគខាងត្បូងនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានរាយការណ៍អំពីការខូចខាតដំណាំ ជាពិសេសដំណាំស្រូវ ផ្លែឈើ និងបន្លែ ដោយសារការជន់លិច និងខ្យល់បក់បោក។ ការបាត់បង់ផលិតកម្មទាំងនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់តម្លៃអាហារនៅលើទីផ្សារ និងធ្វើឲ្យកសិករជាច្រើនបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល។

លើសពីនេះ កំពង់ផែប៊ូសាន ដែលជាច្រកចេញចូលសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ត្រូវបានបិទដំណើរការជាបណ្តោះអាសន្ន បណ្តាលឱ្យការដឹកជញ្ជូនទំនិញរំខាន និងបង្កការខាតបង់រាប់លានដុល្លារ។ រោងចក្រ និងអាជីវកម្មជាច្រើនក៏ត្រូវបង្ខំឱ្យបិទទ្វារផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់កាន់តែធ្លាក់ចុះ ខណៈដែលប្រទេសកំពុងតស៊ូទប់ទល់នឹងវិបត្តិកូវីដ-១៩ រួចទៅហើយ។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ ពាក្យ "ម៉ៃសាក់" មានដើមកំណើតមកពីភាសាខ្មែរ ដែលសំដៅទៅលើប្រភេទឈើមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ឈ្មោះនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងបញ្ជីឈ្មោះព្យុះទីហ្វុងរបស់គណៈកម្មាការឧតុនិយមសម្រាប់អាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក (ESCAP) ដែលមានប្រទេសសមាជិក ១៤ រាប់បញ្ចូលទាំងកម្ពុជា។ ការដែលឈ្មោះខ្មែរត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្យុះធំមួយនៅលើឆាកអន្តរជាតិ បានបង្ហាញពីការចូលរួមរបស់កម្ពុជាក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ព្យុះទីហ្វុងម៉ៃសាក់គឺជាការរំលឹកដ៏សំខាន់អំពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់តំបន់អាស៊ីចំពោះគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ។ នៅពេលដែលអាកាសធាតុពិភពលោកកាន់តែប្រែប្រួល ព្យុះត្រូពិចត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងមានភាពកាន់តែខ្លាំងក្លា និងញឹកញាប់ឡើង ដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសនានា រួមទាំងកម្ពុជា ត្រូវពង្រឹងប្រព័ន្ធព្រមានមុន និងការត្រៀមបង្ការគ្រោះមហន្តរាយ។

ក្នុងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ យើងបានឃើញព្យុះធំៗជាច្រើនទៀតបានវាយប្រហារលើតំបន់អាស៊ីបូព៌ា ដោយបញ្ជាក់ថាហានិភ័យនេះនៅតែមានជាប្រចាំ។ ការយល់ដឹងអំពីព្យុះម៉ៃសាក់មិនត្រឹមតែជាការសិក្សាពីអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់អនាគត ជាពិសេសនៅក្នុងសហគមន៍នៅតាមឆ្នេរ និងនៅតំបន់ងាយរងគ្រោះដូចជាតំបន់មាត់សមុទ្រកម្ពុជា។