ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺកញ្ជ្រឹល (Measles) គឺជាជំងឺឆ្លងដ៏កាចសាហាវមួយដែលបង្កឡើងដោយវីរុសកញ្ជ្រឹល ដែលជាសមាជិកនៃពពួក Morbillivirus ។ តាមវិគីភីឌា ជំងឺនេះមានឈ្មោះផ្សេងទៀតដូចជា morbilli, rubeola, 9-day measles និង English measles ជាដើម។ វាជាជំងឺដែលអាចបង្ការបានដោយវ៉ាក់សាំង និងមានកម្រិតនៃការឆ្លងខ្ពស់ខ្លាំង ដោយអ្នកជំងឺម្នាក់អាចចម្លងទៅមនុស្សរហូតដល់ ១៨ នាក់ ប្រសិនបើពួកគេមិនមានភាពស៊ាំ ។ រោគសញ្ញាទូទៅរួមមានគ្រុនក្តៅខ្លាំង ក្អក ហៀរសំបោរ ភ្នែកឡើងក្រហម និងឡើងកន្ទួលក្រហមនៅលើស្បែក។ វិគីភីឌាក៏បានរាយការណ៍ថា មានចំណុច Koplik លេចឡើងនៅក្នុងមាត់ ដែលជាសញ្ញាវិនិច្ឆ័យរោគដ៏សំខាន់មុនពេលកន្ទួលលេចឡើង។ ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរអាចរួមមានជំងឺរលាកសួត រលាកខួរក្បាល និងរហូតដល់ស្លាប់ ជាពិសេសចំពោះកុមារតូចៗ និងមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មុនការណែនាំវ៉ាក់សាំងការពារ ជំងឺកញ្ជ្រឹលបានរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោក បណ្តាលឱ្យមានការស្លាប់រាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ បច្ចុប្បន្ននេះ យោងតាមវិគីភីឌា និងអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ជំងឺនេះនៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប ដូចជានៅអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្រុមប្រឈមខ្ពស់បំផុតគឺកុមារអាយុក្រោម ៥ ឆ្នាំ និងមនុស្សពេញវ័យដែលមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ។ តាមវិគីភីឌា កង្វះវីតាមីន A បង្កើនហានិភ័យនៃផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ និងការស្លាប់។ WHO បានប៉ាន់ប្រមាណថា នៅឆ្នាំ ២០១៨ មានកុមារប្រមាណ ១៤០ ០០០ នាក់បានស្លាប់ដោយសារជំងឺកញ្ជ្រឹល ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងប្រទេសក្រីក្រ។ នៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ការផ្ទុះជំងឺជាធម្មតាកើតឡើងក្នុងចំណោមសហគមន៍ដែលមានអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប ជារឿយៗដោយសារការនាំចូលករណីពីតំបន់ផ្សេងៗ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីករណីជំងឺកញ្ជ្រឹលនៅសហរដ្ឋអាមេរិកចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៨ ដល់ ២០១៩ ដែលបង្ហាញពីការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីការប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺកញ្ជ្រឹលមានកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រយូរអង្វែង។ តាមវិគីភីឌា ការពិពណ៌នាដំបូងនៃជំងឺនេះត្រូវបានសន្មតថាជាគ្រូពេទ្យជនជាតិពែរ្សឈ្មោះ Rhazes នៅសតវត្សទី ៩ ដែលបានបែងចែកវាពីជំងឺអុតស្វា (smallpox)។ ក្រោយមក វីរុសនេះបានរីករាលដាលពាសពេញពិភពលោកតាមរយៈផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម និងការធ្វើអាណានិគម ដែលបណ្តាលឱ្យមានការស្លាប់ដ៏ធំធេងក្នុងចំណោមប្រជាជនដើមដែលមិនមានភាពស៊ាំ ដូចជាជនជាតិអាហ្សតេកនៅសតវត្សទី ១៦ ដូចបានឃើញក្នុងគំនូរខាងលើ។ ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៦៣ នៅពេលដែលលោក Maurice Hilleman បានអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំងកញ្ជ្រឹលដំបូង។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា វ៉ាក់សាំងនេះត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាបង្ការការស្លាប់ប្រហែលមួយលាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ ២០០០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសថាបានលុបបំបាត់ជំងឺកញ្ជ្រឹលដែលឆ្លងក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែការនាំចូលពីបរទេសនៅតែបន្តបង្កឱ្យមានការផ្ទុះជាថ្មី។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសកលដើម្បីលុបបំបាត់ជំងឺនេះ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ WHO និងអង្គការយូនីសេហ្វ (UNICEF) បានទទួលជោគជ័យខ្លះ ប៉ុន្តែនៅតែមិនទាន់សម្រេចគោលដៅនៅតំបន់ជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្ទុះជំងឺកញ្ជ្រឹលមិនគ្រាន់តែជាបញ្ហាសុខភាពប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ តាមរបាយការណ៍របស់ WHO ការឆ្លើយតបនឹងការផ្ទុះជំងឺនេះអាចត្រូវការថវិកាសុខាភិបាលយ៉ាងច្រើនសម្រាប់ការព្យាបាល ការតាមដានទំនាក់ទំនង និងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងបន្ទាន់។ ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ និងការបាត់បង់ផលិតភាពការងារក៏ជាកត្តាបន្ថែមផងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការចំណាយលើវ៉ាក់សាំងគឺមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយខ្ពស់ ហើយអាចសន្សំប្រាក់បានច្រើនក្នុងរយៈពេលវែង។

នៅក្នុងវិមាត្រវប្បធម៌ ជំនឿនិងការយល់ច្រឡំអំពីវ៉ាក់សាំងបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្ទុះជំងឺឡើងវិញ។ តាមវិគីភីឌា ការសិក្សាមិនពិតដែលភ្ជាប់វ៉ាក់សាំង MMR (កញ្ជ្រឹល ស្អូច ស្រឡទែន) ទៅនឹងជំងឺអូទីស្សឹម (autism) ដែលត្រូវបានចុះផ្សាយក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ ហើយត្រូវបានដកចេញនៅពេលក្រោយ បានបង្កឱ្យមានការភ័យខ្លាច និងការបដិសេធវ៉ាក់សាំងនៅក្នុងសហគមន៍មួយចំនួននៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ លទ្ធផលគឺការថយចុះអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំង និងការវិលត្រឡប់នៃជំងឺដែលធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅរយៈពេលថ្មីៗនេះ ជំងឺកញ្ជ្រឹលបានវិលត្រឡប់មកវិញជាការគំរាមកំហែងសុខភាពសកល។ WHO បានព្រមាននៅឆ្នាំ ២០២៤ ថាការរំខាននៃសេវាចាក់វ៉ាក់សាំងជាប្រចាំ ដោយសារជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានបង្កើតឱ្យមានគម្លាតភាពស៊ាំ ដែលអាចនាំឱ្យមានការផ្ទុះជំងឺធំៗនៅទូទាំងពិភពលោក។ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេសជាច្រើនរួមទាំងកម្ពុជា ថៃ និងវៀតណាម ក៏បានរាយការណ៍ករណីជំងឺនេះដែរ។ យោងតាម WHO ប្រចាំកម្ពុជា គ្របដណ្តប់វ៉ាក់សាំងកញ្ជ្រឹលនៅកម្ពុជាមានកម្រិតខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅតែមានគម្លាតនៅក្នុងតំបន់ខ្លះ ជាពិសេសតាមសហគមន៍ដាច់ស្រយាល និងក្នុងចំណោមកុមារដែលមិនបានចាក់វ៉ាក់សាំង។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ការបន្តចាក់វ៉ាក់សាំងកូនចៅតាមកាលវិភាគ គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការការពារការវិលត្រឡប់នៃជំងឺនេះ។