ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

មេដាយ គឺជាវត្ថុសិល្បៈតូចមួយដែលអាចយកតាមខ្លួនបាន មានរាងជាថាសស្តើង ជាធម្មតាធ្វើពីលោហៈ និងមានលំនាំរចនានៅលើផ្ទៃទាំងសងខាង។ នេះបើតាមការពន្យល់របស់វិគីភីឌា ដែលបានចាត់ទុកមេដាយ និងមេដាយធំ (medallion) ថាជាវត្ថុដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា។

វិគីភីឌាបានឱ្យដឹងទៀតថា មេដាយភាគច្រើនមានគោលបំណងរំលឹកព្រឹត្តិការណ៍ ឬជានិមិត្តរូបនៃការចងចាំ ហើយមេដាយជាច្រើនត្រូវបានប្រគល់ជាពានរង្វាន់។ មេដាយខ្លះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីពាក់ ដោយព្យួរពីសម្លៀកបំពាក់ ឬពីគ្រឿងអលង្ការ ទោះបីជាការពាក់បែបនេះមិនមែនជាករណីសម្រាប់មេដាយទាំងអស់ក៏ដោយ។

លក្ខណៈ និងប្រភេទ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា មេដាយអាចត្រូវបានផលិតឡើងដោយការវាយដោយប្រើពុម្ព (die) ដូចជាការផលិតកាក់ ឬដោយការចាក់ចូលពុម្ព (die-cast in a mould)។ មេដាយដែលមានបំណងឱ្យពាក់ ជាធម្មតាមានរង្វង់ព្យួរ និងខ្សែបូ ដែលអាចព្យួរពីក ឬពីសម្លៀកបំពាក់។ ចំណែកមេដាយខ្លះទៀត មិនមែនសម្រាប់ពាក់ទេ តែសម្រាប់រក្សាទុកជាវត្ថុសិល្បៈ ឬជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍។

មេដាយមានប្រភេទច្រើន ដូចជាមេដាយពានរង្វាន់កីឡា មេដាយកិត្តិយសយោធា មេដាយរំលឹកព្រឹត្តិការណ៍ និងមេដាយរូបបុគ្គល ដូចជាមេដាយរូប Herbert C. Hoover ដោយ Devreese Godefroi។ ក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ១៨៩៦ អ្នកឈ្នះកីឡានីមួយៗទទួលបានមេដាយប្រាក់ ខណៈមេដាយអូឡាំពិកសម័យថ្មីមានបីកម្រិត គឺមាស ប្រាក់ និងសំរិទ្ធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅអឺរ៉ុបសម័យរេណេសង់ (Renaissance) ការបង្កើត និងការចែកចាយមេដាយបានក្លាយជាទម្លាប់ទូទៅមួយ។ តាមវិគីភីឌា សិល្បករអ៊ីតាលី Pisanello បានបង្កើតមេដាយរបស់ព្រះចៅអធិរាជ John VIII Palaiologos ក្នុងឱកាសដែលទ្រង់បំពេញទស្សនកិច្ចនៅទីក្រុង Florence ក្នុងឆ្នាំ១៤៣៨ ដោយមានសិលាចារឹកជាភាសាក្រិកថា "John the Palaiologos, basileus and autokrator of the Romans"។

ក្នុងឆ្នាំ១៤៤៨ សិល្បកររូបដូចគ្នាបានរចនាមេដាយរូប Cecilia Gonzaga ដែលគ្រួសាររបស់នាងបានចែកចាយទៅសម្ព័ន្ធមិត្តនយោបាយ ជាទម្លាប់ដែលវិគីភីឌាពិពណ៌នាថាជារឿងធម្មតានៅអឺរ៉ុបសម័យនោះ។ ច្បាប់ចម្លងមួយនៃមេដាយនេះ ត្រូវបានគេខួងរន្ធសម្រាប់ព្យួរបន្ថែមនៅពេលក្រោយ នៅក្នុងរូបព្រះចន្ទនៃលំនាំ ដែលបង្ហាញថាមេដាយបែបនេះក៏ត្រូវបានគេយកមកពាក់ដែរ។

បន្ថែមពីនេះ មេដាយសំរិទ្ធរបស់ Isabella d'Este ដែលជាព្រះនាង និងជាអ្នកឧបត្ថម្ភសិល្បៈនៃចលនាមនុស្សនិយមសម័យរេណេសង់ ត្រូវបានចែកចាយជាអំណោយ។ នៅឆ្នាំ១៥៧២ មេដាយប្រាក់ Geuzen ត្រូវបានផលិតឡើងដើម្បីរំលឹកការដណ្តើមយកក្រុង Brielle ដោយក្រុម Sea Beggars ហើយវិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា មេដាយនេះត្រូវបានផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មេដាយមិនត្រឹមតែជាពានរង្វាន់ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាវត្ថុសិល្បៈ និងជាទំនិញសម្រាប់ទីផ្សារអ្នកប្រមូលទៀតផង។ វិគីភីឌាបានលើកឧទាហរណ៍អំពី plaquette ឈ្មោះ Vanitas របស់ Peter Flötner ដែលធ្វើពីសំរិទ្ធស្រោបមាស ក្នុងឆ្នាំ១៥៣៥ ដល់ ១៥៤០ ដោយបង្កើតឡើងជាវត្ថុសិល្បៈសុទ្ធសាធ សម្រាប់ទីផ្សារអ្នកប្រមូល។

មេដាយក៏ដើរតួជាឧបករណ៍ទំនាក់ទំនងសង្គម និងនយោបាយផងដែរ។ គ្រួសារ Cecilia Gonzaga ចែកចាយមេដាយរបស់នាងទៅសម្ព័ន្ធមិត្តនយោបាយ ខណៈមេដាយរបស់ Isabella d'Este ត្រូវបានចែកជាអំណោយ។ នៅទីក្រុង Kraków នៃប្រទេសប៉ូឡូញ សមាជិកនៃអង្គការភាតរភាពមួយដែលមិនមែនសាសនា បានពាក់មេដាយជាគ្រឿងលម្អដើមទ្រូង។

ក្នុងវិស័យរំលឹកព្រឹត្តិការណ៍ជាតិ មេដាយក៏នៅតែមានជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាមេដាយគម្រប់ខួប ១០០ ឆ្នាំនៃប្រទេសអាហ្សង់ទីន ក្នុងឆ្នាំ១៩១០ ដោយ Ernesto de la Cárcova។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ មេដាយនៅតែជានិមិត្តរូបសំខាន់ក្នុងវិស័យកីឡា និងការផ្តល់កិត្តិយសរបស់រដ្ឋ។ តាមវិគីភីឌា មេដាយអូឡាំពិកសម័យថ្មីត្រូវបានព្យួរជាបន្តោងពីខ្សែបូ និងប្រគល់ជាមេដាយមាស ប្រាក់ និងសំរិទ្ធ។ ក្នុងវិស័យយោធា សហរដ្ឋអាមេរិកប្រគល់មេដាយកិត្តិយស (Medal of Honor) ជាបីប្រភេទ គឺសម្រាប់កងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពអាកាស ដោយប្រគល់ឱ្យបុគ្គលដែលមានភាពក្លាហានដ៏អស្ចារ្យ និងប្រថុយជីវិតលើសពីករណីកិច្ចធម្មតា។

ការបង្កើតមេដាយរំលឹកប្រមុខរដ្ឋ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក៏បានបន្តជាប់ៗគ្នា ដូចជាមេដាយរំលឹកប្រធានាធិបតីហ្វាំងឡង់ J. K. Paasikivi ដោយ Heikki Häiväoja។ ចំពោះអ្នកអានខ្មែរ មេដាយគឺជាវត្ថុដែលគេឃើញស្ទើរគ្រប់ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអន្តរជាតិ និងពិធីផ្តល់កិត្តិយសផ្សេងៗ ហើយវាបន្តដើរតួជានិមិត្តរូបនៃសមិទ្ធផល និងការចងចាំ ដូចដែលវិគីភីឌាបានពិពណ៌នា។