ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពសារព័ត៌មានគឺជាគោលការណ៍គ្រឹះមួយដែលធានាថាការទំនាក់ទំនងនិងការបញ្ចេញមតិតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗ រួមមានកាសែត វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថល អាចដំណើរការដោយសេរី ដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យ ឬការរឹតត្បិតពីរដ្ឋាភិបាលជាមុន។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សិទ្ធិនេះជារឿយៗត្រូវបានការពារដោយច្បាប់ ឬបទប្បញ្ញត្តិក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ដោយច្បាប់ជាច្រើនផ្ដល់ការការពារស្មើគ្នាទាំងការនិយាយផ្ទាល់មាត់ និងការបោះពុម្ពផ្សាយ។ គោលគំនិតនេះក៏រួមបញ្ចូលសេរីភាពវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មានមានកម្រិតខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។ យោងតាមឯកសាររូបភាពដែលប្រមូលផ្ដុំក្នុង Wikipedia អ្នកសារព័ត៌មាននៅតាមតំបន់ជាច្រើនកំពុងប្រឈមមុខនឹងការចាប់ខ្លួន ការជាប់ពន្ធនាគារ និងការធ្វើឃាត។ នៅប្រទេសតួកគី អ្នកសារព័ត៌មានជាច្រើនត្រូវបានឃុំខ្លួន ដែលនាំឲ្យមានបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ (រូបភាពខាងលើ)។ នៅអ៊ុយក្រែន អ្នកកាសែត Georgiy Gongadze ត្រូវបានចាប់ជំរិត និងសម្លាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០០០។ នៅម៉ិកស៊ិក Rubén Espinosa ត្រូវបានធ្វើឃាតរួមជាមួយស្ត្រី ៤ នាក់ទៀត។ ចំណែកនៅបេឡារុស អ្នកកាសែត Katsyaryna Andreeva ត្រូវបានកាត់ទោសឲ្យជាប់គុក ៨ ឆ្នាំក្នុងឆ្នាំ ២០២២។ ឧទាហរណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថាការការពារសេរីភាពសារព័ត៌មានគឺជាបញ្ហាសកល ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិមនុស្ស និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រជាធិបតេយ្យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃសេរីភាពសារព័ត៌មានមានឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាំងពីសតវត្សទី ១៧។ នៅឆ្នាំ ១៦៤៤ លោក John Milton បានបោះពុម្ពឯកសារ Areopagitica ដែលជាការអំពាវនាវដ៏ខ្លាំងក្លាឲ្យបញ្ឈប់ការត្រួតពិនិត្យមុនពេលបោះពុម្ព។ នៅសតវត្សទី ១៩ Statuto Albertino ឆ្នាំ ១៨៤៨ បានក្លាយជារដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងរបស់ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី ដែលបានធានាសេរីភាពសារព័ត៌មាន។ ផ្ទុយមកវិញ នៅសតវត្សទី ២០ របបផ្ដាច់ការបានប្រើឃោសនាដើម្បីលុបបំបាត់សារព័ត៌មានឯករាជ្យ៖ ក្រសួងឃោសនាក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Joseph Goebbels (រូបភាព) គឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ក្នុងការបង្ក្រាបសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ អង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិនេះជាផ្លូវការ តាមរយៈមាត្រា ១៩ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស។ ទោះជាយ៉ាងណា ការរំលោភសេរីភាពសារព័ត៌មានបន្តកើតមាននៅក្នុងប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងបែបផ្ដាច់ការ និងនៅក្នុងតំបន់ជម្លោះរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពសារព័ត៌មានមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកជាមួយសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ នៅប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យរឹងមាំ ការផ្សាយព័ត៌មានអាចជួយពង្រឹងតម្លាភាព និងកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ ដែលជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច។ តាមវប្បធម៌នយោបាយ ការផ្ដល់សិទ្ធិឲ្យអ្នកសារព័ត៌មានចូលប្រើប្រាស់ព័ត៌មានរដ្ឋាភិបាល និងសមត្ថភាពសាកសួរថ្នាក់ដឹកនាំគឺជាសញ្ញាសម្គាល់នៃសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីអ្នកនយោបាយកាណាដាដែលបើកចំហរចំពោះសារព័ត៌មាន។ ទោះយ៉ាងណា ការផ្ដោតកម្មសិទ្ធិប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងដៃក្រុមហ៊ុនមួយចំនួនតូច និងការរីករាលដាលព័ត៌មានក្លែងក្លាយក៏ជាបញ្ហាប្រឈមដែលអាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់គុណភាពនៃសារព័ត៌មានសេរី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សេរីភាពសារព័ត៌មាននៅតែជាប្រធានបទក្ដៅគគុកក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ បាតុកម្មនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង (រូបភាព) បានអំពាវនាវឲ្យមានការដោះលែងអ្នកកាសែតរុស្ស៊ីដែលត្រូវបានឃុំខ្លួន។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ នាយកនិពន្ធស្ថាប័ន Abzas Media លោកស្រី Sevinj Vagifgizi ត្រូវបានកាត់ទោសឲ្យជាប់គុក ៩ ឆ្នាំនៅអាហ្សែបៃហ្សង់។ នៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥ អ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មាន Al Jazeera នៅហ្គាហ្សា លោក Hossam Shabat ត្រូវបានកងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាត។ ករណីដ៏ល្បីល្បាញរបស់អ្នកកាសែតអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត Jamal Khashoggi ដែលត្រូវបានធ្វើឃាតដោយរដ្ឋាភិបាលអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ក៏នៅតែជាសញ្ញារំឭកពីគ្រោះថ្នាក់ដែលអ្នកកាសែតអាចជួបប្រទះ។ សម្រាប់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ប្រធានបទនេះក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ ដោយហេតុថាការវិវត្តនៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការការពារសិទ្ធិអ្នកសារព័ត៌មានគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍សង្គមសេរី។