ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វេជ្ជសាស្ត្រ គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រ និងការអនុវត្តផ្នែកថែទាំអ្នកជំងឺ ដោយគ្រប់គ្រងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ការព្យាករណ៍អំពីដំណើរជំងឺ ការការពារ ការព្យាបាល និងការសម្រាលរោគសញ្ញា ព្រមទាំងលើកកម្ពស់សុខភាពរបស់អ្នកជំងឺ។ នេះបើតាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស។

តាមវិគីភីឌាដដែល វេជ្ជសាស្ត្ររួមបញ្ចូលការអនុវត្តថែទាំសុខភាពជាច្រើនបែប ដែលបានវិវត្តឡើងដើម្បីថែរក្សា និងស្តារសុខភាពឡើងវិញ តាមរយៈការការពារ និងការព្យាបាលជំងឺ និងការឆ្លងមេរោគ។ វេជ្ជសាស្ត្រសម័យទំនើបប្រើប្រាស់វិទ្យាសាស្ត្រជីវវេជ្ជសាស្ត្រ ការស្រាវជ្រាវជីវវេជ្ជសាស្ត្រ ពន្ធុវិទ្យា និងបច្ចេកវិទ្យាវេជ្ជសាស្ត្រ ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ព្យាបាល និងការពារការរងរបួស និងជំងឺ។

វិសាលភាព និងការអនុវត្ត

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស វេជ្ជសាស្ត្រសម័យទំនើបអនុវត្តការព្យាបាលតាមវិធីច្រើនបែប រួមមានការប្រើឱសថ ការវះកាត់ ការព្យាបាលផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ ការទ្រឆ្អឹងពីខាងក្រៅ និងការទាញឆ្អឹង ការប្រើឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ ឱសថជីវសាស្ត្រ និងការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្ម។ ការវះកាត់ ដែលធ្វើឡើងដោយគ្រូពេទ្យជំនាញក្នុងបន្ទប់វះកាត់ គឺជាវិធីសាស្ត្រព្យាបាលមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ខណៈឱសថត្រូវបានផលិត និងវេចខ្ចប់ជាទម្រង់ផ្សេងៗ ដូចជាអំពូលថ្នាំ។

ការអនុវត្តវេជ្ជសាស្ត្រមានវត្តមាននៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស គិលានុបដ្ឋាយិកាបម្រើសេវានៅគ្លីនិកក្នុងទីក្រុងកូកូប៉ូ នៃតំបន់ East New Britain ប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេ ហើយវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញខាងរោគស្ត្រីនៅទីក្រុងអ៊ូហ្គាឌូហ្គូ ប្រទេសបួគីណាហ្វាសូ ក៏ព្យាបាលអ្នកជំងឺដែរ។ ក្រៅពីថ្នាំ និងការវះកាត់ វេជ្ជសាស្ត្រក៏រួមបញ្ចូលការថែទាំផ្នែកផ្លូវចិត្ត និងវិធីព្យាបាលផ្សេងទៀតផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រមានឫសគល់យូរអង្វែង។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស អ៊ីមហូតេប (Imhotep) ជាវេជ្ជបណ្ឌិតដំបូងគេបំផុតក្នុងសម័យបុរាណដែលគេស្គាល់ឈ្មោះ ដោយរូបសំណាករបស់លោកត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរលូវ (Louvre)។ នៅកោះកូស ប្រទេសក្រិក រូបផ្គុំក្បឿងពីសតវត្សទី២ ដល់ទី៣ បង្ហាញរូបហ៊ីប៉ូក្រាត ដោយមានទេពអាស្គ្លេព្យូសនៅចំកណ្តាល។ សម្បថហ៊ីប៉ូក្រាតត្រូវបានចម្លងទុកក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតរបស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីននៅសតវត្សទី១២។

ក្នុងអំឡុងយុគកណ្តាល ព្រះវិហារកាតូលិកបានបង្កើតសាកលវិទ្យាល័យនានា ដើម្បីរស់ឡើងវិញនូវការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយទាញយកចំណេះដឹងពីគ្រូពេទ្យក្រិក និងអារ៉ាប់ មកប្រើក្នុងការសិក្សាវេជ្ជសាស្ត្រ។ មន្ទីរពេទ្យសាន់តា ម៉ារីយ៉ា ដេឡា ស្កាឡា នៅទីក្រុងសៀណា (Siena) ប្រទេសអ៊ីតាលី ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមន្ទីរពេទ្យចំណាស់ជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប ហើយគំនូរជញ្ជាំងដោយលោក Domenico di Bartolo ក្នុងឆ្នាំ១៤៤១–១៤៤២ បានពណ៌នាអំពីមន្ទីរពេទ្យនេះ។ ក្នុងពិភពអ៊ីស្លាម សាត្រាវេជ្ជសាស្ត្រ «អាល់រីសាឡា អាល់ដាហាប៊ីយ៉ា» ដែលសរសេរដោយអាលី អាល់រីដា ដែលជាអ៊ីម៉ាមទី៨ នៃមូស្លីមនិកាយស៊ីអ៊ីត ក៏ត្រូវបានរក្សាទុករហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សតវត្សទី១៩ និងទី២០ បានបន្សល់ទុកនូវសក្ខីកម្មជាច្រើននៃការវិវត្តវេជ្ជសាស្ត្រ។ គំនូរដោយលោក Albert Edelfelt ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៥ បង្ហាញលោក ល្វី ប៉ាស្ទ័រ នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍របស់លោក ខណៈនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ មានរូបសំណាករបស់លោក រ៉ូប៊ឺត កុច (Robert Koch)។ ក្នុងឆ្នាំ១៨៩៨ លោក ប៉ូល ល្វី ស៊ីម៉ុង បានចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺប៉េស្តនៅទីក្រុងការ៉ាជី។ គំនូររបស់លោកស្រី Marguerite Martyn ក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ បង្ហាញគិលានុបដ្ឋាយិកាម្នាក់នៅទីក្រុងសាំងល្វីស រដ្ឋមីសសួរី ជាមួយថ្នាំ និងទារក៤នាក់ រីឯក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ រោងចក្រឱសថ Star នៅទីក្រុងតាំពែរ៉េ ប្រទេសហ្វាំងឡង់ បានវេចខ្ចប់ថ្នាំសម្រាប់ជំងឺបេះដូងក្នុងទម្រង់ឧស្សាហកម្ម។

វិជ្ជាជីវៈ និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វេជ្ជសាស្ត្រជាវិជ្ជាជីវៈដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបុគ្គលិកសុខាភិបាលច្រើនប្រភេទ រាប់ពីវេជ្ជបណ្ឌិត និងគ្រូពេទ្យឯកទេស រហូតដល់គិលានុបដ្ឋាយិកា។ ការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញមានសារៈសំខាន់ចំពោះវិជ្ជាជីវៈនេះ ដោយនិស្សិតវេជ្ជសាស្ត្រត្រូវរៀនជំនាញជាក់ស្តែង ដូចជាការដេររបួសជាដើម។ នៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ អង្គការវេជ្ជសាស្ត្រ Organización Médica Colegial de España ទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងវិជ្ជាជីវៈវេជ្ជសាស្ត្រ។

តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស លោកស្រី អេលីសាបេត ប្លេកវែល (Elizabeth Blackwell) បានបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យ SUNY Upstate ក្នុងឆ្នាំ១៨៤៧ ដោយក្លាយជាវេជ្ជបណ្ឌិតស្ត្រីដំបូងគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ សម្បថហ៊ីប៉ូក្រាត ដែលគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្ត្រ ត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងសាត្រាបុរាណ។ សិល្បៈក៏បានកត់ត្រារូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រតាមសម័យកាល ដូចជាគំនូរ The Doctor ក្នុងឆ្នាំ១៨៩១ និងគំនូរជញ្ជាំងនៅមន្ទីរពេទ្យសាន់តា ម៉ារីយ៉ា ដេឡា ស្កាឡា ក្នុងឆ្នាំ១៤៤១–១៤៤២។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វេជ្ជសាស្ត្របន្តដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស គោលដៅរបស់វេជ្ជសាស្ត្រគឺការថែទាំអ្នកជំងឺ ការលើកកម្ពស់សុខភាព និងការការពារ ព្រមទាំងការព្យាបាលជំងឺ និងការឆ្លងមេរោគ។ វេជ្ជសាស្ត្រសម័យទំនើបបន្តពឹងផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវជីវវេជ្ជសាស្ត្រ ពន្ធុវិទ្យា និងបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីកែលម្អការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល។ ពីវ៉ាក់សាំងការពារជំងឺប៉េស្តក្នុងឆ្នាំ១៨៩៨ មកដល់ការថែទាំនៅគ្លីនិកសម័យទំនើប វេជ្ជសាស្ត្របានបន្តវិវត្តជាលំដាប់។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងជួរជនជាតិខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ប្រធានបទវេជ្ជសាស្ត្រ ដូចជាការការពារជំងឺឆ្លង ការចាក់វ៉ាក់សាំង គុណភាពសេវាថែទាំសុខភាព និងការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសុខាភិបាល សុទ្ធតែជាប្រធានបទដែលទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសាធារណជន។ ការយល់ដឹងអំពីវេជ្ជសាស្ត្រ ដូចជាប្រវត្តិនៃវ៉ាក់សាំង និងតួនាទីរបស់បុគ្គលិកសុខាភិបាល ជួយឱ្យអ្នកអានតាមដានព័ត៌មានសុខភាពបានកាន់តែច្បាស់លាស់។