សិល្បៈមជ្ឈិមសម័យ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សិល្បៈមជ្ឈិមសម័យនៃពិភពលោកខាងលិចគ្របដណ្ដប់វិសាលភាពធំធេងនៃពេលវេលានិងទីកន្លែង ដោយមានរយៈពេលជាង ១០០០ ឆ្នាំនៃសិល្បៈនៅអឺរ៉ុប និងក្នុងអំឡុងពេលខ្លះនៅអាស៊ីខាងលិចនិងអាហ្វ្រិកខាងជើង។ វារួមបញ្ចូលចលនាសិល្បៈនិងសម័យកាលធំៗ សិល្បៈជាតិនិងតំបន់ ប្រភេទសិល្បៈ ការរស់ឡើងវិញនៃសិល្បៈ ជំនាញរបស់សិល្បករ និងសិល្បករខ្លួនឯង។ សិល្បៈនេះចាប់ផ្ដើមពីការដួលរលំនៃចក្រភពរ៉ូម រហូតដល់ដើមសម័យរេណាសង់ ហើយបានបង្ហាញពីការអភិវឌ្ឍយ៉ាងសំខាន់ក្នុងស្ថាបត្យកម្ម ចម្លាក់ គំនូរ និងសិល្បៈតុបតែង។

ដំណាក់កាល និងភូមិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បៈមជ្ឈិមសម័យត្រូវបានបែងចែកជាដំណាក់កាលនិងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាច្រើន។ តាមវិគីភីឌា វារួមមានសម័យកាលដូចជា សិល្បៈគ្រីស្ទានដើម សិល្បៈម៉ាយហ្គ្រេសិន (Migration Period) សិល្បៈប៊ីហ្សង់ទីន សិល្បៈខារ៉ូលីនជែន សិល្បៈរ៉ូម៉ាណេស និងសិល្បៈហ្គោធិកជាដើម។ នៅអឺរ៉ុបខាងជើង សិល្បៈអាំងស៊ុយឡា (Insular art) បានអភិវឌ្ឍនៅកោះអង់គ្លេស ដូចជាសៀវភៅលីនឌីសហ្វាន (Lindisfarne Gospels) ប្រហែលឆ្នាំ៧១៥ ដែលមានការតុបតែងយ៉ាងប្រណីត។ នៅតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត សិល្បៈប៊ីហ្សង់ទីនបានគ្របដណ្ដប់ ដោយមានលក្ខណៈប្រឆាំងនឹងភាពប្រាកដនិយម (anti-realist) ដូចរូបតំណាងកូបទិក (Coptic icon) នៃព្រះយេស៊ូនិងអាចារ្យម្នាក់ នៅសតវត្សរ៍ទី៦ឬ៧។ សិល្បៈខារ៉ូលីនជែន ដែលជាការរស់ឡើងវិញក្រោមចក្រភពហ្វ្រង់ បានបង្កើតស្នាដៃដូចជាគម្របសៀវភៅដំណឹងល្អ Codex Aureus ប្រហែលឆ្នាំ៨៧០ ដែលត្រូវបានបំពាក់ដោយគ្រឿងអលង្ការ។ សិល្បៈហ្គោធិកនៅបារាំង ដូចជាចម្លាក់នៅវិហារឆាត្រេស (Chartres) ប្រហែលឆ្នាំ១២២០ បានរកឃើញឡើងវិញនូវសិល្បៈនៃការបង្ហាញរូបរាងមនុស្សដោយធម្មជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្លាស់ប្ដូរពីសិល្បៈបុរាណរ៉ូមទៅសិល្បៈមជ្ឈិមសម័យបានកើតឡើងជាបណ្ដើរៗ។ តាមការពិពណ៌នារូបភាពពី Wikimedia Commons ចម្លាក់លើក្លោងទ្វារខន់ស្ទែនទីន ដែលបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ៣១៥ បានបង្ហាញពីភាពខុសគ្នានេះ៖ ចម្លាក់ដែលនៅខាងក្រោមគឺជាស្នាដៃនៃសម័យនោះ ដោយមានរូបមនុស្សតឿដែលមានទំហំប្រែប្រួលតាមឋានៈ ចំណែកឯចម្លាក់មូលៗដែលនៅខាងលើត្រូវបានយកពីវិមានមួយដែលមានអាយុកាលជិត ២០០ ឆ្នាំមុន ដែលនៅរក្សារចនាបថបុរាណ។ នៅសម័យដើម សិល្បៈមជ្ឈិមសម័យបានរួមបញ្ចូលស្នាដៃរបស់ប្រជាជនហ្គ័រមែនិកដូចជា ខ្សែក្រវាត់ស្មាពីស៊ុតថុនហ៊ូ (Sutton Hoo) ប្រហែលឆ្នាំ៦២០ ដែលត្រូវបានពណ៌នាតាមគ្រោងការទាំងស្រុង។ ការអភិវឌ្ឍបានបន្តជាមួយស្នាដៃរ៉ូម៉ាណេស ដូចជាច្រកទ្វារព្រះវិហារនៅម័រសាក់ (Moissac) ដែលមានចម្លាក់យ៉ាងល្អិតល្អន់។ នៅចុងសម័យ ស្នាដៃដូចជាវីលតុនឌិបទិក (Wilton Diptych) សម្រាប់ស្ដេចរីឆាដទី២នៃអង់គ្លេស ប្រហែលឆ្នាំ១៤០០ បានប្រើប្រាស់មាសស្រោបនិងពណ៌អ៊ុលត្រាម៉ារីនយ៉ាងច្រើន។

វប្បធម៌ និងសិល្បៈ

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បៈមជ្ឈិមសម័យត្រូវបានជ្រួតជ្រាបដោយវប្បធម៌គ្រីស្ទានសាសនា។ ព្រះវិហារធំៗ រូបគំនូរលើជញ្ជាំង និងសាត្រាស្លឹករឹតដែលបានបំភ្លឺ (illuminated manuscripts) គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃការបង្ហាញជំនឿ។ តាមការពិពណ៌នាពីវិគីភីឌា សៀវភៅម៉ោងរបស់កាថើរីននៃខ្លែវ ប្រហែលឆ្នាំ១៤៤០ បានបង្ហាញពីការតុបតែងលំអយ៉ាងរីករាយ ដែលបន្តពីទំនៀមទម្លាប់សិល្បៈអាំងស៊ុយឡា។ សិល្បៈមិនត្រឹមតែជាការកាន់សាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏បង្ហាញពីសេចក្ដីស្នេហាក្នុងទីធ្លានិងជីវិតថ្លៃថ្នូរផងដែរ ដូចកញ្ចក់ភ្លុករបស់ស្ត្រី (ivory mirror-case) ពីប៉ារីស ចន្លោះឆ្នាំ១៣០០-១៣៣០ ដែលឆ្លាក់រូបស្នេហា។ សម្ភារៈដែលប្រើប្រាស់រួមមាន មាស ភ្លុក និងសារធាតុពណ៌ថ្លៃថ្នូរ ដែលបញ្ជាក់ពីជំនាញសិល្បករនិងភាពប្រណីត។ ការបោះពុម្ពដំបូងៗដូចជាសៀវភៅប្លុក (blockbook) ជាមួយពណ៌ដៃ ប្រហែលឆ្នាំ១៤៥៥-៥៨ បង្ហាញអំពីរបាំមរណៈ ក៏ជាឧទាហរណ៍នៃសិល្បៈប្រជាប្រិយផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បៈមជ្ឈិមសម័យនៅតែមានឥទ្ធិពលរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ការរស់ឡើងវិញនូវសិល្បៈហ្គោធិកនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដូចជាការរចនាបន្ទប់ជក់បារីនៅប្រាសាទកាឌីហ្វ ដោយវីលៀម ប៊ឺជឺស គឺជាភស្តុតាងនៃការបន្តស្ញប់ស្ញែងចំពោះសម័យកាលនេះ។ សារមន្ទីរធំៗនៅទូទាំងពិភពលោក ដូចជា លូវ័រ និងសារមន្ទីរអង់គ្លេស បានដាក់តាំងស្នាដៃមជ្ឈិមសម័យយ៉ាងច្រើន ទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់លាននាក់។ ការសិក្សាអំពីសិល្បៈមជ្ឈិមសម័យជួយយើងឱ្យយល់ពីឫសគល់នៃវប្បធម៌អឺរ៉ុប និងទំនាក់ទំនងរវាងតំបន់ផ្សេងៗ។ នៅក្នុងបរិបទខ្មែរ ការប្រៀបធៀបជាមួយសិល្បៈអង្គរប្រហែលជាមានការចាប់អារម្មណ៍ ទោះបីជាមានលក្ខណៈខុសគ្នាក៏ដោយ តែការសិក្សាសិល្បៈពិភពលោកជួយពង្រីកចំណេះដឹងវប្បធម៌។