សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ គឺជាសមុទ្រដ៏ធំមួយដែលស្ថិតនៅចន្លោះទ្វីបអឺរ៉ុប ទ្វីបអាស៊ី និងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សមុទ្រនេះត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយដីស្ទើរតែទាំងស្រុង ដោយមានច្រកសមុទ្រតភ្ជាប់តែប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះ រួមមាន ច្រកសមុទ្រហ្គីប្រាល់តា ដែលតភ្ជាប់ទៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ច្រកសមុទ្របូស្ព័រ ដែលតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រខ្មៅ និងព្រែកជីកស៊ុយអេ ដែលតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រក្រហម។ ហេតុនេះហើយ សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រាប់ពាន់ឆ្នាំ។

យោងតាមវិគីភីឌាដដែល សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេមានផ្ទៃក្រឡាប្រមាណ ២.៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងជម្រៅជាមធ្យមប្រមាណ ១៥០០ ម៉ែត្រ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេត្រូវបានបែងចែកជាសមុទ្ររងជាច្រើន ដូចជា សមុទ្រអាឌ្រីយ៉ាទិក សមុទ្រអេហ្ស៊ីន សមុទ្រអ៊ីអូនៀន និងសមុទ្រឡេវ៉ាន់ទីន។ ឆ្នេរសមុទ្ររបស់វាមានលក្ខណៈឆ្លាក់ឆូតខ្លាំង ដោយប្រទេសក្រិកមានឆ្នេរវែងជាងគេ។ សមុទ្រអាឌ្រីយ៉ាទិកតែមួយមានកោះនិងកូនកោះជាង ១២០០។ កោះសំខាន់ៗរួមមាន កោះស៊ីស៊ីលី កោះសាឌីនៀ កោះស៊ីប និងកោះក្រេត។ បណ្តាប្រទេសដែលមានឆ្នេរជាប់សមុទ្រនេះរួមមាន អេស្ប៉ាញ បារាំង អ៊ីតាលី ក្រិក តួកគី អ៊ីស្រាអែល អេហ្ស៊ីប លីប៊ី ទុយនីស៊ី និងអាល់ហ្សេរី ជាដើម។

សមុទ្រនេះស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ានេ ដែលមានរដូវក្តៅស្ងួត និងរដូវរងាស្រាលមានភ្លៀង។ តំបន់អាងស្តុកទឹកគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃធំ រួមទាំងប្រព័ន្ធទន្លេនីលមួយផ្នែក។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រជាជនរាប់រយលាននាក់រស់នៅជុំវិញអាងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ ដោយមានភាសា សាសនា និងវប្បធម៌ចម្រុះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេជាទីតាំងនៃអរិយធម៌បុរាណដ៏សំខាន់ៗជាច្រើន រួមមាន អរិយធម៌ក្រិក ហ្វូនីស៊ី និងរ៉ូម។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ពួកក្រិកនិងហ្វូនីស៊ីបានបង្កើតអាណានិគមនៅជុំវិញសមុទ្រនេះតាំងពីសតវត្សទី ៦ មុនគ្រិស្តសករាជ។ ក្រោយមក ចក្រភពរ៉ូមបានត្រួតត្រាតំបន់ទាំងមូល ដោយហៅវាថា “Mare Nostrum” មានន័យថា “សមុទ្រយើង”។

នៅយុគសម័យកណ្តាល តំបន់នេះបានឃើញការពង្រីករបស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ការសញ្ជ័យឥស្លាម សង្គ្រាមបូជនីយ និងការងើបឡើងនៃចក្រភពអូតូម៉ង់។ តាមវិគីភីឌា សមរភូមិឡឺប៉ង់តូក្នុងឆ្នាំ ១៥៧១ គឺជាសមរភូមិជើងទឹកធំមួយរវាងសម្ព័ន្ធអឺរ៉ុបនិងចក្រភពអូតូម៉ង់ ដែលបានបញ្ចប់ឥទ្ធិពលអូតូម៉ង់នៅមេឌីទែរ៉ានេភាគខាងលិច។ នៅឆ្នាំ ១៨១៦ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើក្រុងអាល់ហ្សេរដោយកងនាវាអង់គ្លេស-ហុល្លង់ បានបង្ហាញពីកិច្ចខិតខំបញ្ឈប់ការធ្វើជំនួញទាសករនៅក្នុងតំបន់។

ក្រោយមក យុទ្ធនាការរបស់ណាប៉ូឡេអុងនៅអេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាការបើកព្រែកជីកស៊ុយអេនៅឆ្នាំ ១៨៦៩ បានប្រែក្លាយសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេទៅជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសកលដ៏សំខាន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ សេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទេសចរណ៍ ការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ នេសាទ និងថាមពល។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសតួកគី អេស្ប៉ាញ និងក្រិក ជាគោលដៅទេសចរណ៍លំដាប់កំពូលលើពិភពលោក ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវរាប់សិបលាននាក់រៀងរាល់ឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ តួកគីទទួលភ្ញៀវទេសចរបរទេសចំនួន ៥១.២ លាននាក់ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៦ លើពិភពលោក។ កំពង់ផែសំខាន់ៗដូចជា ទ្រីយេស្ទេ និងហ្សីណូវ៉ា ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដឹកជញ្ជូនទំនិញឆ្លងកាត់ទ្វីប។

ផ្នែកវប្បធម៌ តំបន់សម្បូរទៅដោយបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជាប្រាសាទបុរាណនៅក្រិក វិមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៅរ៉ូម និងសំណង់សាសនាផ្សេងៗ។ តាមវិគីភីឌា ម្ហូបអាហារមេឌីទែរ៉ានេ ដែលសម្បូរប្រេងអូលីវ ត្រីស្រស់ និងបន្លែផ្លែឈើ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជារបបអាហារសុខភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅតែជាចំណុចប្រសព្វនៃបញ្ហាភូមិសាស្ត្រនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន។ តាមវិគីភីឌា តំបន់នេះកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាធំៗដូចជា លំហូរជនចំណាកស្រុកឆ្លងកាត់សមុទ្រពីទ្វីបអាហ្វ្រិកទៅអឺរ៉ុប វិវាទដែនទឹកសម្រាប់រុករកឧស្ម័ននៅមេឌីទែរ៉ានេខាងកើត និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលបណ្តាលឱ្យកម្តៅទឹកសមុទ្រកើនឡើង និងការពន្លិចឆ្នេរ។

បញ្ហាបរិស្ថានមួយទៀតគឺការលុកលុយនៃប្រភេទសត្វថ្មីពីសមុទ្រក្រហម តាមរយៈព្រែកជីកស៊ុយអេ ដែលធ្វើឱ្យប្រែប្រួលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ តាមរូបភាពនិងការរាយការណ៍នៅវិគីភីឌា ប្រភេទត្រីរ៉ាំបាញ់ (reticulate whipray) គឺជាឧទាហរណ៍នៃសត្វដែលបានចូលមកតាមរយៈការធ្វើចំណាកស្រុកឡេសែបស៊ីន (Lessepsian migration) ចូលទៅកាន់មេឌីទែរ៉ានេខាងកើត។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេអាចជួយឱ្យយល់ពីព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកដូចជា វិបត្តិជនភៀសខ្លួន ការប្រកួតប្រជែងថាមពល និងកិច្ចការទូតសកល។